A. Secties
B. Noten
1. Voor meer over filosofie zie de sectie Philosophy in het algemeen en "Why philosophy is important"
en "Natural Philosophy" in
het bijzonder. Top.
2. Ik heb veel filosofische teksten gelezen, maar ken geen
helderder onderscheiding van dit toch nogal relevante verschil tussen
theoretische en praktische filosofie. Top
3. De lezer moet zich overigens realiseren dat een
belangrijke reden waarom grote filosofen werkelijk grote filosofen zijn hun
stijl is: Plato, Chuang Tzu, Lucretius, Aurelius, Augustinus, Montaigne,
Hobbes, Descartes, Pascal, Voltaire, Rousseau, Diderot, Chamfort,
Lichtenberg, Schopenhauer, Nietzsche, James en Russell - bijvoorbeeld -
schreven een goede stijl, met fraaie woordkeus, heldere
formuleringen, en mooie metaforen.
Het bijzondere van Multatuli is vooral z'n persoonlijke aanwezigheid,
levendigheid, karakter en moed, en z'n gebrek aan metafyische pretenties -
wat ik altijd heel slim aan 'm vond, maar de meeste akademische filosofen
aanleiding heeft gegeven tot volledig ongerechtvaardigde neerbuigendheid.
Multatuli was te intelligent om genoegen te nemen met de gebruikelijke
filosofische praatjes, en ook te slim om puur papieren quasi-oplossingen te
geven, en ook zo slim allerlei paradoxen op te merken die z'n tijdgenoten
overwegend misten of veel minder goed verwoordden, zoals z'n Idee 1:
"Misschien is niets geheel waar, en zelfs dàt niet." - wat nog
steeds een zeer fraaie cognitieve paradox is, waarvoor er zelfs nu, in 2001,
geen logisch systeem of logische semantiek is om dit adekwaat te analyseren. Top
4. En Multatuli was een praktisch filosoof, en bovendien
zelf een verklaard tegenstander van filosofische stelselbouwerij. Top
5. De niet in de filosofie geschoolde lezer kan gevoegelijk
twee dingen aannemen: (1) De zeer grote meerderheid van "de"
filosofie is overwegend pseudo-filosofie (2) Er is een klein deel filosofie
en een klein aantal filosofen - als de eerder genoemde Plato, Chuang Tzu,
Lucretius, Aurelius, Augustinus, Montaigne, Hobbes, Descartes, Pascal,
Voltaire, Rousseau, Diderot, Chamfort, Lichtenberg, Schopenhauer, Nietzsche,
James en Russell - met zeer scherpzinnige, vergaande, interessante, fraai
verwoorde ideeën over wat het is mens te zijn, hoe de menselijke ervaring te
verklaren, en de menselijke conditie te verbeteren. In het geval van
dergelijke bijzondere mensen met een dergelijke bijzondere stijl is de
uiteindelijke waarachtigheid van hun ideeën minder belangrijk: Wat zij bieden
zijn de helderste uitingen van de hoogst begaafde menselijke individuen, die
alleen al daarom voor andere mensen van bijzondere interesse en waarde zijn.
(Maar hun maatschappelijk effect - overigens gewoonlijk gebaseerd op onbegrip
- is wat anders. Nietzsche bijvoorbeeld was een groot schrijver, en een zeer
begaafd man, maar overigens een groot warhoofd, die de voornaamste
filosofische aanleiding was voor de gruwelen van het fascisme.) Top
6. De niet in de filosofie geschoolde lezer herinnere zich
dat ikzelf wel in filosofie geschoold ben, en de niet in de filosofie
geschoolde intelligente lezer met belangstelling voor filosofie raad ik van
harte aan - en in ieder geval - ook een échte wetenschap als wiskunde,
natuurkunde, scheikunde of biologie te studeren. En het komt mij overigens
voor dat wie geen wiskunde kan begrijpen zich beter niet leerstellig uit moet
laten over filosofie, vanwege het soort reden waarom ik doven afraad muziek
te studeren. Overigens zie "Echte wetenschap ... = genot".
Top
7. Ik laat hier veel ongezegd, en schets alleen wat
hoofdlijnen. De lezer die in meer geinteresseerd is leze "De ideologische aap" en
"Waarheid en waarde".
Top
8. Oorspronkelijk is dit stuk geschreven voor akademische
filosofen en studenten filosofie. Top
9. Deze sectie heeft nooit bestaan. De reden is dat
"Multatuli en de Filosofie" de eerste tekst is die ik op een
computer schreef - in 1987, op een Osborne "draagcomputer", met een
processor van 0,6 Mhz, een geheugen van 56 Kb. Ik laat het maar zo, ook al
omdat deze tekst sindsdien door behoorlijk veel mensen gelezen is. Top
10. De allereerste reden voor het schrijven van
"Multatuli en de Filosofie" was de faculteit voor wijsbegeerte van
de UvA te bewegen mij op dat onderwerp te laten afstuderen in de filosofie.
Voordat dit kon gebeuren werd ik echter verwijderd van de faculteit
"vanwege uw uitgesproken meningen" - wat overigens een beter bewijs
is van mijn filosofisch talent dan een doctoraal filosofie, dat mij inderdaad
onthouden is vanwege mijn filosofische ideeën.
Voor meer hierover zie "ME in Amsterdam". Top
11. De lezer die werkelijk in Multatuli geinteresseerd is
leze de delen 8 - 25 van "Multatuli's Verzameld Werk" (Uitgeverij
van Oorschot). De enige adekwate biografie die ik gelezen heb is W.F.
Hermans' "De raadselachtige Multatuli", dat bovendien veel zeer
fraaie fotoos bevat. (Ik moet overigens toegeven - was het alleen aan wijlen
W.F. Hermans - dat de titel van Hermans voor z'n fraaie biografie beter is
dan ik aanvankelijk meende: Multatuli was en is inderdaad overwegend
raadselachtig, onbegrijpelijk, onnavolgbaar, niet goed invoelbaar voor wie
z'n vermogens mist, en alleen intellectueel, om niet te spreken van stijl,
zijn er bijzonder weinig Nederlanders geweest met een vergelijkbaar helder
intellect.) Top
12. Zoals meestal meen ik nogal letterlijk wat ik zeg - en
het menselijk tekort is een tekort aan echte menselijkheid (en een overmaat
aan beestachtigheid of domheid). Wie het beter denkt te weten, weet kennelijk
weinig van de menselijke geschiedenis. Top
13. Het beste bewijs voor het hier gestelde bestaat weer
uit de delen 8 - 25 van "Multatuli's Verzameld Werk" (Uitgeverij
van Oorschot). Top
14. Zoals meestal meen ik nogal letterlijk wat ik zeg - en
nogmaals: wie niet behoorlijk en fraai kan formuleren kan niet goed
redeneren. (De analogie met kunnen tekenen, of niet, gaat ver o.a. omdat
ieder mens een klein beetje kan tekenen, maar weinig mensen goed, en nog veel
minder schitterend, zoals Dürer of Da Vinci.) Top
15. In feite is Multatuli zelden goed begrepen, zoals hij
zelf heel goed wist, en bitter maar fraai kon verwoorden in z'n brieven. Zie
weer de delen 8 - 25 van "Multatuli's Verzameld Werk" (Uitgeverij
van Oorschot). Top
16. Zoals ik in noot 10 uiteenzet ben ik er tot heden toe
niet toe gekomen. Bij voldoende leven en welzijn is het echter een van mijn
ambities een commentaar op Multatuli's Ideeën te schrijven. Top
17. Ik heb "Multatuli en de Filosofie" ooit voor
publicatie aangeboden aan 't tijdschrift "Over Multatuli", van het
Multatuli-genootschap, hetwelk een genootschap is dat als voertuig dient voor
de carrières van nogal wat Neerlandici, allen ongetwijfeld hoogst
verdienstelijk omdat zij zich met Multatuli bezig houden. De neerlandici
wilden er echter niets van weten, zogenaamd omdat "u het wat weinig over
Multatuli heeft", feitelijk naar ik aanneem vanwege - vooral - sectie 17.
Overigens is het in deze sectie gestelde over de "nog steeds niet
volledig uitgegeven Volledige Werken" niet langer waar: In 1995 is men
erin geslaagd deze af te ronden. Top
18. De samenvatting van Multatuli's ethisch streven is van
mij, maar geïnspireerd door zowel Multatuli's teksten als zijn zelfverkozen
pseudoniem (dat zowel "ik heb veel gedragen" als "ik heb veel
geleden" betekent). En wat dat pseudoniem betreft: Het lijkt mij
aanzienlijk waarschijnlijker dan niet dat Eduard Douwes Dekker manisch
depressief was (wat een mens niet uit vrije wil is) en dat zelf meer wel dan
niet door had, getuige z'n pseudoniem. Top
19. Ik denk inderdaad dat in Multatuli's eigen termen -
"De roeping van de mens is mens te zijn" - meer mens was dan de
meeste mensen, en dat dit vooral lag aan de combinatie van z'n intellect,
moed en eerlijkheid. En ja, lezer: Doorsnee mensen komen ook mij voor als
persoonlijk weinig interessant en wanneer in massa's verzameld onder
politieke en religieuse leiders als levensgevaarlijk voor niet-doorsnee
mensen en doorsnee-mensen uit andere groepen doorsnee-mensen. Voor meer zie
o.a. Ortega y Gasset.
Top
20. Ik vermoed dat deze sectie 20 - overigens lang niet
alleen - een rol gespeeld heeft in mijn verwijdering van de filosofische
faculteit van de UvA "vanwege uw uitgesproken ideeën". Zie verder
"ME in
Amsterdam". Top
Colofon: De noten zijn van 30 en 31 maart 2001. (Korrekties in 2006)