Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home


 

Secties en noten bij Multatuli en de Filosofie

A. Secties

Secties

Noten

1. Filosofie

1. Filosofie

2. Theoretische en praktische filosofie

2. Theoretische en praktische filosofie

3. Theoretische filosofie

3. Theoretische filosofie

4. Praktische filosofie

4. Praktische filosofie

5. Pseudo-filosofie

5. Pseudo-filosofie

6. Tegen pseudo-filosofie

6. Tegen pseudo-filosofie

7. De ideologische behoefte en -drogreden

7. De ideologische behoefte en -drogreden

8. Pseudo-filosofie vs. wiskunde

8. Pseudo-filosofie vs. wiskunde

 

9. Noot

10. Het Taurus-principe

10. Het Taurus-principe

11. De persoon

11. De persoon

12. Zijn menselijke grootheid

12. Zijn menselijke grootheid

13. Multatuli als filosoof

13. Multatuli als filosoof

14. De stijl

14. De stijl

15. De Ideeen

15. De Ideeen

16. Rechtvaardigheid

16. Rechtvaardigheid

17. De literaire kritiek

17. De literaire kritiek

18. De moraal

18. De moraal

19. Rationaliteit en romantiek

19. Rationaliteit en romantiek

20. Theoretische en praktische filosofie

20. Theoretische en praktische filosofie

   

B. Noten

1. Voor meer over filosofie zie de sectie Philosophy in het algemeen en "Why philosophy is important" en "Natural Philosophy" in het bijzonder.  Top.

2. Ik heb veel filosofische teksten gelezen, maar ken geen helderder onderscheiding van dit toch nogal relevante verschil tussen theoretische en praktische filosofie. Top

3. De lezer moet zich overigens realiseren dat een belangrijke reden waarom grote filosofen werkelijk grote filosofen zijn hun stijl is: Plato, Chuang Tzu, Lucretius, Aurelius, Augustinus, Montaigne, Hobbes, Descartes, Pascal, Voltaire, Rousseau, Diderot, Chamfort, Lichtenberg, Schopenhauer, Nietzsche, James en Russell - bijvoorbeeld - schreven een goede stijl, met fraaie woordkeus, heldere formuleringen, en mooie metaforen.

Het bijzondere van Multatuli is vooral z'n persoonlijke aanwezigheid, levendigheid, karakter en moed, en z'n gebrek aan metafyische pretenties - wat ik altijd heel slim aan 'm vond, maar de meeste akademische filosofen aanleiding heeft gegeven tot volledig ongerechtvaardigde neerbuigendheid. Multatuli was te intelligent om genoegen te nemen met de gebruikelijke filosofische praatjes, en ook te slim om puur papieren quasi-oplossingen te geven, en ook zo slim allerlei paradoxen op te merken die z'n tijdgenoten overwegend misten of veel minder goed verwoordden, zoals z'n Idee 1: "Misschien is niets geheel waar, en zelfs dŗt niet." - wat nog steeds een zeer fraaie cognitieve paradox is, waarvoor er zelfs nu, in 2001, geen logisch systeem of logische semantiek is om dit adekwaat te analyseren. Top

4. En Multatuli was een praktisch filosoof, en bovendien zelf een verklaard tegenstander van filosofische stelselbouwerij. Top

5. De niet in de filosofie geschoolde lezer kan gevoegelijk twee dingen aannemen: (1) De zeer grote meerderheid van "de" filosofie is overwegend pseudo-filosofie (2) Er is een klein deel filosofie en een klein aantal filosofen - als de eerder genoemde Plato, Chuang Tzu, Lucretius, Aurelius, Augustinus, Montaigne, Hobbes, Descartes, Pascal, Voltaire, Rousseau, Diderot, Chamfort, Lichtenberg, Schopenhauer, Nietzsche, James en Russell - met zeer scherpzinnige, vergaande, interessante, fraai verwoorde ideeŽn over wat het is mens te zijn, hoe de menselijke ervaring te verklaren, en de menselijke conditie te verbeteren. In het geval van dergelijke bijzondere mensen met een dergelijke bijzondere stijl is de uiteindelijke waarachtigheid van hun ideeŽn minder belangrijk: Wat zij bieden zijn de helderste uitingen van de hoogst begaafde menselijke individuen, die alleen al daarom voor andere mensen van bijzondere interesse en waarde zijn. (Maar hun maatschappelijk effect - overigens gewoonlijk gebaseerd op onbegrip - is wat anders. Nietzsche bijvoorbeeld was een groot schrijver, en een zeer begaafd man, maar overigens een groot warhoofd, die de voornaamste filosofische aanleiding was voor de gruwelen van het fascisme.) Top

6. De niet in de filosofie geschoolde lezer herinnere zich dat ikzelf wel in filosofie geschoold ben, en de niet in de filosofie geschoolde intelligente lezer met belangstelling voor filosofie raad ik van harte aan - en in ieder geval - ook een ťchte wetenschap als wiskunde, natuurkunde, scheikunde of biologie te studeren. En het komt mij overigens voor dat wie geen wiskunde kan begrijpen zich beter niet leerstellig uit moet laten over filosofie, vanwege het soort reden waarom ik doven afraad muziek te studeren. Overigens zie "Echte wetenschap ... = genot".  Top

7. Ik laat hier veel ongezegd, en schets alleen wat hoofdlijnen. De lezer die in meer geinteresseerd is leze "De ideologische aap" en "Waarheid en waarde".  Top

8. Oorspronkelijk is dit stuk geschreven voor akademische filosofen en studenten filosofie. Top

9. Deze sectie heeft nooit bestaan. De reden is dat "Multatuli en de Filosofie" de eerste tekst is die ik op een computer schreef - in 1987, op een Osborne "draagcomputer", met een processor van 0,6 Mhz, een geheugen van 56 Kb. Ik laat het maar zo, ook al omdat deze tekst sindsdien door behoorlijk veel mensen gelezen is.  Top

10. De allereerste reden voor het schrijven van "Multatuli en de Filosofie" was de faculteit voor wijsbegeerte van de UvA te bewegen mij op dat onderwerp te laten afstuderen in de filosofie. Voordat dit kon gebeuren werd ik echter verwijderd van de faculteit "vanwege uw uitgesproken meningen" - wat overigens een beter bewijs is van mijn filosofisch talent dan een doctoraal filosofie, dat mij inderdaad onthouden is vanwege mijn filosofische ideeŽn.

Voor meer hierover zie "ME in Amsterdam".  Top

11. De lezer die werkelijk in Multatuli geinteresseerd is leze de delen 8 - 25 van "Multatuli's Verzameld Werk" (Uitgeverij van Oorschot). De enige adekwate biografie die ik gelezen heb is W.F. Hermans' "De raadselachtige Multatuli", dat bovendien veel zeer fraaie fotoos bevat. (Ik moet overigens toegeven - was het alleen aan wijlen W.F. Hermans - dat de titel van Hermans voor z'n fraaie biografie beter is dan ik aanvankelijk meende: Multatuli was en is inderdaad overwegend raadselachtig, onbegrijpelijk, onnavolgbaar, niet goed invoelbaar voor wie z'n vermogens mist, en alleen intellectueel, om niet te spreken van stijl, zijn er bijzonder weinig Nederlanders geweest met een vergelijkbaar helder intellect.)  Top

12. Zoals meestal meen ik nogal letterlijk wat ik zeg - en het menselijk tekort is een tekort aan echte menselijkheid (en een overmaat aan beestachtigheid of domheid). Wie het beter denkt te weten, weet kennelijk weinig van de menselijke geschiedenis.  Top

13. Het beste bewijs voor het hier gestelde bestaat weer uit de delen 8 - 25 van "Multatuli's Verzameld Werk" (Uitgeverij van Oorschot).  Top

14. Zoals meestal meen ik nogal letterlijk wat ik zeg - en nogmaals: wie niet behoorlijk en fraai kan formuleren kan niet goed redeneren. (De analogie met kunnen tekenen, of niet, gaat ver o.a. omdat ieder mens een klein beetje kan tekenen, maar weinig mensen goed, en nog veel minder schitterend, zoals DŁrer of Da Vinci.) Top

15. In feite is Multatuli zelden goed begrepen, zoals hij zelf heel goed wist, en bitter maar fraai kon verwoorden in z'n brieven. Zie weer de delen 8 - 25 van "Multatuli's Verzameld Werk" (Uitgeverij van Oorschot).  Top

16. Zoals ik in noot 10 uiteenzet ben ik er tot heden toe niet toe gekomen. Bij voldoende leven en welzijn is het echter een van mijn ambities een commentaar op Multatuli's IdeeŽn te schrijven.  Top

17. Ik heb "Multatuli en de Filosofie" ooit voor publicatie aangeboden aan 't tijdschrift "Over Multatuli", van het Multatuli-genootschap, hetwelk een genootschap is dat als voertuig dient voor de carriŤres van nogal wat Neerlandici, allen ongetwijfeld hoogst verdienstelijk omdat zij zich met Multatuli bezig houden. De neerlandici wilden er echter niets van weten, zogenaamd omdat "u het wat weinig over Multatuli heeft", feitelijk naar ik aanneem vanwege - vooral - sectie 17.

Overigens is het in deze sectie gestelde over de "nog steeds niet volledig uitgegeven Volledige Werken" niet langer waar: In 1995 is men erin geslaagd deze af te ronden.   Top

18. De samenvatting van Multatuli's ethisch streven is van mij, maar geÔnspireerd door zowel Multatuli's teksten als zijn zelfverkozen pseudoniem (dat zowel "ik heb veel gedragen" als "ik heb veel geleden" betekent).  En wat dat pseudoniem betreft: Het lijkt mij aanzienlijk waarschijnlijker dan niet dat Eduard Douwes Dekker manisch depressief was (wat een mens niet uit vrije wil is) en dat zelf meer wel dan niet door had, getuige z'n pseudoniem.  Top

19. Ik denk inderdaad dat in Multatuli's eigen termen - "De roeping van de mens is mens te zijn" - meer mens was dan de meeste mensen, en dat dit vooral lag aan de combinatie van z'n intellect, moed en eerlijkheid. En ja, lezer: Doorsnee mensen komen ook mij voor als persoonlijk weinig interessant en wanneer in massa's verzameld onder politieke en religieuse leiders als levensgevaarlijk voor niet-doorsnee mensen en doorsnee-mensen uit andere groepen doorsnee-mensen. Voor meer zie o.a. Ortega y GassetTop

20. Ik vermoed dat deze sectie 20 - overigens lang niet alleen - een rol gespeeld heeft in mijn verwijdering van de filosofische faculteit van de UvA "vanwege uw uitgesproken ideeŽn". Zie verder "ME in Amsterdam".  Top

 


Colofon: De noten zijn van 30 en 31 maart 2001. (Korrekties in 2006)


 

Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home