Idee 1191a.                                                


Zóó begint krankzinnigheid. 't Geneesmiddel voor iemand die de kwaal kent, is orde en arbeid. Men moet de denkbeelden die zoo overhoop liggen in 't gemoed, op hun plaats zetten, en dan aan 't werk gaan. Wie te vermoeid is tot denken, kan houtzagen ook. Dit herstelt, geloof me! [1]

De velen echter die niet genoeg ontwikkeld zyn om zich reden te geven van de afschuwelyke ziekte die hen bedreigt - en dit was met Wouter nog altyd het geval - hangen van 'n toeval af, waarop de leerlingen eener hoogere klasse van zelfkennis niet bouwen mogen. 't Verstand is 'n te kostelyke zaak om er ‘kruis of munt’ mee te spelen, en wy zyn wel terdeeg verantwoordelyk voor 't huishoudelyk beheer van ons gemoed. Ik geef dit geenszins als een nieuwe waarheid. Of zou men meenen dat er geen zin stak in de overdrachtelyke beteekenis van 't woord Talent? De ‘wysheid der volkeren’ heeft sedert eeuwen reeds, de door Jezus in de parabel genoemde geldsom weten overtezetten in gaven van verstand en hart, zelfs zóó dat de letterlyke beteekenis van 't gebruikte beeld by de meesten is uitgesleten. Ieder weet dat het zwaartepunt van Jezus' vermaning niet gelegen is in de hoegrootheid der toegekende som, maar uitsluitend in den daaraan ten-koste gelegden arbeid. En toch veroorloven zich sommigen dom te zyn, d.i. niet te arbeiden! Juist in dien arbeid zit het kapitaal dat men ten-laatste bezitten zal, geenszins in de som waarmede men z'n zaken opzette. Deze is voor allen nagenoeg gelyk, en heeft geen noemenswaardigen invloed op den eindelyken uitslag. [2] Misschien zelfs is die invloed van omgekeerd-evenredige werking. Sommigen lyden schade, juist door de betrekkelyke hoogte der som waarmee zy 't leven intraden, omdat die vermeende hoogte de hoofdzaak - d.i. arbeid - minder noodig scheen te maken. Ik verwys ter aanvulling van deze denkbeelden, naar 155, 460, 464, 952, en beroep my op den aanhef van 't Hoofdstuk: het Tableau, in Millioenen-Studien. [3]


[1] Zóó begint krankzinnigheid. 't Geneesmiddel voor iemand die de kwaal kent, is orde en arbeid. Men moet de denkbeelden die zoo overhoop liggen in 't gemoed, op hun plaats zetten, en dan aan 't werk gaan. Wie te vermoeid is tot denken, kan houtzagen ook. Dit herstelt, geloof me!

Dit was M.'s eigen ervaring, en hij mocht bij gelegenheid graag met zijn handen werken.
 


[2] Juist in dien arbeid zit het kapitaal dat men ten-laatste bezitten zal, geenszins in de som waarmede men z'n zaken opzette. Deze is voor allen nagenoeg gelyk, en heeft geen noemenswaardigen invloed op den eindelyken uitslag.

Nee, dat is eenvoudig niet waar. Het kan zijn dat de verschillen tussen mensen in intellectuele aanleg kleiner of anders zijn dan vaak beweerd wordt, maar feit blijft dat maar een minderheid in staat is een echte wetenschap (natuurkunde, scheikunde) in een echte universiteit met goed gevolg te studeren, en dat sommige een talent hebben in een mate die maar heel weinigen hebben.
 


[3] Ik verwys ter aanvulling van deze denkbeelden, naar 155, 460, 464, 952, en beroep my op den aanhef van 't Hoofdstuk: het Tableau, in Millioenen-Studien.

Waar M. kennelijk naar verwijst in "Millioenen-Studien" is kennelijk vooral deze passage:

Wy allen zyn meer of min krankzinnig. Even als men in de rykste schoonste hoofdstad achterbuurten vindt waar armoed zich op afzichtelyke wyze vertoont, zouden wy, goed zoekend, in onze hersenen 'n ongezonde plek vinden. en misschien meer dan één. Men kan er zeker van zyn dat zoo'n fout in ons organisme heerschzuchtig is en naar uitbreiding streeft. Het is onze plicht haar te leeren kennen, en ons tegen overweldiging te verzetten. De hulp van God is hiertoe noodig. Zonder Hem zyn we niets, weten we niets, kunnen we niets. Wie de wonde plek in z'n denkvermogen laat doorkankeren  - en dit wordt onmisbaar 't geval wanneer we Gods hulp versmaden - maakt zich schuldig aan zelfmoord. Stipt gezegd is iedere krankzinnige goddeloos. Hy diende z'n God niet.
Die God heet LOGOS, de REDE. Hy is wys, goed, eeuwig, almachtig, trouw. Zyn bestaan rust op de waarheid der feiten. Hyzelf is de waarheid.
Hoe dienen wy Hem? Door Hem - d.i. de waarheid - te zoeken. Hoe beleedigen wy Hem? Door waarheid te versmaden. Door 't bederven der middelen die ons gegeven zyn om de waarheid te benaderen. Welke ritus is de geschikste om den godsdienstigen zin levendig te houden? Denken, overdenken, redeneeren. Wie redeneert dient de REDE, en de REDE "zal u vry maken".
Als onderwerp van denken kieze men by voorkeur.... eenvoudige grondwaarheden. In majesteit van symmetrische logiek staan ze op gelyken trap met de meest ingewikkelde vraagstukken, die allen en altyd uit zulke eenvoudige gegevens zyn samengesteld.

(Millioenen-studien, p. 158-59, Vierde met zorg herziene druk, 1900).
 

Idee 1191a.