Zóó begint
krankzinnigheid. 't Geneesmiddel voor iemand die de kwaal kent, is
orde en arbeid. Men moet de denkbeelden die zoo
overhoop liggen in 't gemoed, op hun plaats zetten, en dan aan 't
werk gaan. Wie te vermoeid is tot denken, kan houtzagen ook. Dit
herstelt, geloof me! [1]
De velen echter die niet genoeg ontwikkeld zyn
om zich reden te geven van de afschuwelyke ziekte die hen bedreigt -
en dit was met Wouter nog altyd het geval - hangen van 'n toeval af,
waarop de leerlingen eener hoogere klasse van zelfkennis niet bouwen
mogen. 't Verstand is 'n te kostelyke zaak om er ‘kruis of munt’ mee
te spelen, en wy zyn wel terdeeg verantwoordelyk voor 't
huishoudelyk beheer van ons gemoed. Ik geef dit geenszins als een
nieuwe waarheid. Of zou men meenen dat er geen zin stak in de
overdrachtelyke beteekenis van 't woord Talent? De ‘wysheid
der volkeren’ heeft sedert eeuwen reeds, de door Jezus in de parabel
genoemde geldsom weten overtezetten in gaven van verstand en hart,
zelfs zóó dat de letterlyke beteekenis van 't gebruikte beeld by de
meesten is uitgesleten. Ieder weet dat het zwaartepunt van Jezus'
vermaning niet gelegen is in de hoegrootheid der toegekende som,
maar uitsluitend in den daaraan ten-koste gelegden arbeid. En
toch veroorloven zich sommigen dom te zyn, d.i. niet te
arbeiden! Juist in dien arbeid zit het kapitaal dat men
ten-laatste bezitten zal, geenszins in de som waarmede men z'n zaken
opzette. Deze is voor allen nagenoeg gelyk, en heeft geen
noemenswaardigen invloed op den eindelyken uitslag. [2] Misschien zelfs
is die invloed van omgekeerd-evenredige werking. Sommigen lyden
schade, juist door de betrekkelyke hoogte der som waarmee
zy 't leven intraden, omdat die vermeende hoogte de hoofdzaak - d.i.
arbeid - minder noodig scheen te maken. Ik verwys ter
aanvulling van deze denkbeelden, naar
155,
460,
464,
952, en
beroep my op den aanhef van 't Hoofdstuk: het Tableau, in
Millioenen-Studien. [3]
[1]
Zóó begint
krankzinnigheid. 't Geneesmiddel voor iemand die de kwaal kent, is
orde en arbeid. Men moet de denkbeelden die zoo
overhoop liggen in 't gemoed, op hun plaats zetten, en dan aan 't
werk gaan. Wie te vermoeid is tot denken, kan houtzagen ook. Dit
herstelt, geloof me!
Dit was M.'s eigen ervaring, en hij
mocht bij gelegenheid graag met zijn handen werken.
[2]
Juist in dien arbeid zit het kapitaal dat men
ten-laatste bezitten zal, geenszins in de som waarmede men z'n zaken
opzette. Deze is voor allen nagenoeg gelyk, en heeft geen
noemenswaardigen invloed op den eindelyken uitslag.
Nee, dat is eenvoudig niet waar. Het
kan zijn dat de verschillen tussen mensen in intellectuele aanleg
kleiner of anders zijn dan vaak beweerd wordt, maar feit blijft dat
maar een minderheid in staat is een echte wetenschap (natuurkunde,
scheikunde) in een echte universiteit met goed gevolg te studeren,
en dat sommige een talent hebben in een mate die maar heel weinigen
hebben.
[3]
Ik verwys ter aanvulling van deze denkbeelden,
naar
155,
460,
464,
952, en
beroep my op den aanhef van 't Hoofdstuk: het Tableau, in
Millioenen-Studien.
Waar M. kennelijk naar verwijst in "Millioenen-Studien"
is kennelijk vooral deze passage:
Wy allen zyn meer of min krankzinnig.
Even als men in de rykste schoonste hoofdstad achterbuurten vindt waar
armoed zich op afzichtelyke wyze vertoont, zouden wy, goed zoekend, in
onze hersenen 'n ongezonde plek vinden. en misschien meer dan één. Men
kan er zeker van zyn dat zoo'n fout in ons organisme heerschzuchtig is
en naar uitbreiding streeft. Het is onze plicht haar te leeren kennen,
en ons tegen overweldiging te verzetten. De hulp van God is hiertoe
noodig. Zonder Hem zyn we niets, weten we niets, kunnen we niets. Wie
de wonde plek in z'n denkvermogen laat doorkankeren - en dit
wordt onmisbaar 't geval wanneer we Gods hulp versmaden - maakt zich
schuldig aan zelfmoord. Stipt gezegd is iedere krankzinnige goddeloos.
Hy diende z'n God niet.
Die God heet LOGOS, de REDE. Hy is wys, goed, eeuwig, almachtig,
trouw. Zyn bestaan rust op de waarheid der feiten. Hyzelf is
de waarheid.
Hoe dienen wy Hem? Door Hem - d.i. de waarheid - te zoeken. Hoe
beleedigen wy Hem? Door waarheid te versmaden. Door 't bederven der
middelen die ons gegeven zyn om de waarheid te benaderen. Welke
ritus is de geschikste om den godsdienstigen zin levendig te
houden? Denken, overdenken, redeneeren. Wie redeneert dient de
REDE, en de REDE "zal u vry maken".
Als onderwerp van denken kieze men by voorkeur.... eenvoudige
grondwaarheden. In majesteit van symmetrische logiek staan ze op
gelyken trap met de meest ingewikkelde vraagstukken, die allen en
altyd uit zulke eenvoudige gegevens zyn samengesteld.
(Millioenen-studien, p. 158-59, Vierde met zorg herziene druk, 1900).
|
