Idee 1181.                                                


Van dit alles wist Wouter niemendal. Met nave verbazing trachtte hy de tirades van 't stuk te volgen. Ze bevielen hem niet, en byna klom z'n ontevredenheid op tot den moed, zichzelf in-staat te achten tot het leveren van iets beters. Vooral trof hem de verregaande leegte aan denkbeelden. [1] De aan Ovidius ontleende handeling van 't stuk mocht dan in zekeren zin hoofdzaak zyn, tot het schetsen daarvan waren geen tweeduizend regels noodig. Aan gaan en komen waren meer verzen besteed dan aan menschkundige ontwikkeling, of aan opmerkingen die de moeite van 't onthouden waard schenen. Zoo gaat het meer. Is dt 'n dichter? vroeg Wouter. Neen, m'n beste jongen, dat is een van de 1001 naschryvertjes van andere lieden, die evenmin dichters waren. Rotgans werkte naar fransch model. Z'n arbeid had dus noodwendig 'n dubbele fout. Die van de - zeer gebrekkige! - modellen eerst, en daarna die van 't nawerken. Dit geldt van onze geheele tooneelletterkunde, en op zeer weinig uitzondering na, van onze litteratuur in 't algemeen. [2] De uit luiheid voortkomende meening dat zekere school behoort gevolgd te worden, en dat men kunstregels moet in-acht nemen, bederft alles. Er zyn geen kunstregels. De ware artist teekent de Natuur na, zoo als die zich aan hm vertoont. Wie hierin oprecht naar juistheid streeft, is kunstenaar. [3] Maar de heeren vinden 't gemakkelyker, een printje natetrekken, waarop 'n ander - k al 'n nteekenaar vn nateekenaars - getracht heeft iets aftebeelden. (250) Men kan evenmin iets goeds voortbrengen door 't volgen van modellen, als zich voeden met de spys die 'n ander gegeten heeft. (338, 795) [4] Kunstbesef werkt van-binnen naar buiten, en niet andersom. Een kunstprodukt dat op andere kunstprodukten gelykt, deugt niet. [5] Wie hiervan meer weten wil, sla 't Naschrift by de Bruid daarboven op, dat meer waard is dan de Bruid. (Vooral ook 1262, vlgg.) [6]


[1] Ze bevielen hem niet, en byna klom z'n ontevredenheid op tot den moed, zichzelf in-staat te achten tot het leveren van iets beters. Vooral trof hem de verregaande leegte aan denkbeelden.

Dit is meer Multatuliaans dan Wouters: Wouter had moeite met Floris, maar kennelijk veel meer onbegrip dan weerzin, en inderdaad wist hij nog niet veel van toneel.
 


[2] Z'n arbeid had dus noodwendig 'n dubbele fout. Die van de - zeer gebrekkige! - modellen eerst, en daarna die van 't nawerken. Dit geldt van onze geheele tooneelletterkunde, en op zeer weinig uitzondering na, van onze litteratuur in 't algemeen.

Nee, dat is niet zo. Wat M. kennelijk verwart zijn de volgende twee redeneringen: Wie geen talent heeft, imiteert vaak. En: Wie imiteert, heeft vaak geen talent. Ik wil best geloven dat Rotgans weinig talent heeft, en daarom imiteerde, maar niet dat iemand die imiteert daarmee zou bewijzen dat hij weinig talent heeft.
 


[3] Er zyn geen kunstregels. De ware artist teekent de Natuur na, zoo als die zich aan hm vertoont. Wie hierin oprecht naar juistheid streeft, is kunstenaar.

Alweer niet juist. Zelfs aangenomen dat "natura artis magistra", zoals M. hier feitelijk doet, ligt het in de rede dat dit natekenen van de natuur met meer of minder talent kan gebeuren. Ik kan een beetje tekenen, maar ook als ik nog zo m'n best doe ben ik geen Holbein of Drer.
 


[4] Men kan evenmin iets goeds voortbrengen door 't volgen van modellen, als zich voeden met de spys die 'n ander gegeten heeft. (338, 795)

Het is aardig gezegd, maar niet waar. Iedereen volgt modellen, en zelfs degenen die geheel nieuwe ideen of technieken bedenken doen dat nog staande in een traditie.
 


[5] Een kunstprodukt dat op andere kunstprodukten gelykt, deugt niet.

Ook niet waar. Was dit waar dan was er maar heel weinig deugende kunst, maar n deugend viool-concert, n deugend piano-concert etc.  
 


[6] Wie hiervan meer weten wil, sla 't Naschrift by de Bruid daarboven op, dat meer waard is dan de Bruid. (Vooral ook 1262, vlgg.)

Dit betreft een toneelstuk dat M. als jonge man schreef, en uitgegeven werd in de 1860-er jaren toen hij bekend was geworden en geld nodig had. Hoewel het imitatief was, en niet in Multatuli's latere stijl is geschreven, en ook al niet de denkbeelden vertoonde waar hij later bekend mee werd, is het stuk toch behoorlijk goed verkocht en regelmatig toneel-repertoire geweest.

Idee 1181.