Idee 1162.                                                


De oorzaak zal wel hierin gelegen hebben dat-i slechts wist wat er geschied was, en verzuimde zich rekenschap te geven van den samenhang, zoowel der gebeurtenissen, als van z'n aandoeningen. Hy was als iemand die den oogenblikkelyken barometerstand waarneemt, en daarby vergeet het voorafgaande in rekening te brengen. Een door styging bereikt standpunt heeft 'n andere meteorologische beteekenis, dan datzelfde standpunt als rezultaat van daling. [1] Gebeurtenissen, aandoeningen, en zelfs zedelykheid, zyn onderworpen aan de algemeene wet der traagheid. Wie zich toelegt op genezing van 'n fout, en ten-halve geslaagd is, staat hooger dan 'n ander die in gelyksoortige fout verviel en daarin afdaalde tot hetzelfde peil. Wat by dezen gegronde reden geeft tot bezorgdheid, kan in den ander gelden als hoopvolle verbetering. Iets dergelyks bepaalt den graad van geluk en tegenspoed, of althans den indruk daarvan. En slechts met dien indruk hebben wy te doen. 't Was karakteristiek van Wouter, dat-i - niet tevreden met z'n veronderstelden rykdom - zich zooveel moeite gaf z'n kapitaal natetellen.

En de uitslag was niet volstrekt geruststellend. Hy wist de by-omstandigheden niet aan elkaar te knoopen, die hem gelukkiger maakten dan hy-zelf verklaren kon, doch welker invloed duidelyk kan gemaakt worden voor ieder die niet zoo van naby in 't gebeurde betrokken is. [2] Men ziet zichzelf niet, en geeft zich maar zeer gebrekkig rekenschap van den samenhang der gebeurtenissen en aandoeningen die ons buitengewoon gevoelig maken voor zekere indrukken. In elk ander tydsgewricht van z'n leven, na ndere voorbereiding, op 'n ndere plaats, en te-midden van ndere omgeving, zou 't nachttooneeltjen in die vuile herberg, waarby Wouter 'n hoofdrol speelde, hem veel minder sterk hebben aangegrepen. Tot zelfs de nawerking van Fockink's likeur - zoo ontzenuwend anders! - verhoogde het schynbaar of wezenlyk gewicht der zaak. Juist de uitputting die op zulke opwekkingen volgt, had hem tot buitengewone krachtsinspanning gedwongen, toen-i zyn Femken in gevaar meende te zien. En op-nieuw voelde hy zich vernietigd na 't ondergaan der blyken van haar verachting. Wie dr niet bezweek, moest zr veel veerkracht ontwikkelen, en deze ontwikkeling zelf was 'n oefening in kracht. Na Fockink, het dringen door die menigte! Na die inspanning weer, haar... glimlach aan 'n ander, haar verachting voor hm! Toen had-i geschreid als 'n kinderachtig jongetje, hy die even te-voren zich dapper geweerd had als 'n man. En, n deze reeks van Rckschlge en dfaillances - ik zoek 'n goed hollandsch woord voor de hier bedoelde moedsmoorende ontkrachting - na dit alles hield z'n gebogen ziel spankracht genoeg over, om hem wegteslingeren uit z'n donkeren schuilhoek en, neervallend voor Femke's voeten, haar te bezweren: Femke, Femken, ik ben hier... ik, Wouter! Om-godswil, ga met die vreemde mannen niet mee!

Dt was het! Drom voelde hy zich zoo gelukkig.


[1] Een door styging bereikt standpunt heeft 'n andere meteorologische beteekenis, dan datzelfde standpunt als rezultaat van daling.

Ik heb dit eruit gelicht omdat het in beginsel een zinnige observatie is, die van toepassing is op zeer veel meer dingen: Niet alleen de waarde van iets telt, maar ook de richting.


[2] Hy wist de by-omstandigheden niet aan elkaar te knoopen, die hem gelukkiger maakten dan hy-zelf verklaren kon, doch welker invloed duidelyk kan gemaakt worden voor ieder die niet zoo van naby in 't gebeurde betrokken is.

Ook dit is een zinnige overweging, die bovendien aanzienlijk uitgebreid kan worden:

Ons eigen standpunt is geheel anders dan dat van anderen, niet alleen omdat wij zelf onze eigen gevoelens voelen, en anderen dat niet kunnen, en onze eigen gedachtes probleemloos onderkennen terwijl anderen daar hoogstens naar kunnen raden, maar ook omdat we onze eigen buitenkant niet plegen te zien, en anderen niet anders te zien krijgen dan dat, als ze ons al zien.

En daar komt bij, zoals in dit idee in Wouter's geval, dat we over ieder willekeurig onderwerp niet alleen voelen en denken over het onderwerp, maar ook over alle bijzaken, associaties etc. die we daarbij hebben, zodat we onszelf maar al te makkelijk kunnen verwarren met overwegingen en emoties die een ander eenvoudig niet heeft, al denkt deze over hetzelfde onderwerp op hetzelfde moment.

Idee 1162.