Idee 1161-1.                                                


[0] Amour la plus belle! galmde het buiten de deur, en eenige heesche keelen binnen de kroeg trachtten meetezingen. 

- Weg met die moffeliedjes! schreeuwde een der gasten. We benne-n-ommers hier allemaal Hollanders onder mekaar! [1]

Wel ja, we benne Hollanders...

En al is ons Prinssie...

Sjt!

- Ik verkies nu te zingen: al is ons Prinssie! En wie niet meedoet...

De prinsman sloeg op z'n vry ongekleede borst. Z, denk ik, zoud-i ieder slaan die niet meezong: al is ons prinssie.

Misschien volgens de theorie van 't onbewuste meegaan - Wouter maakte weer bespiegelingen over massa - de meerderheid werd op eenmaal hollands- en zelfs prinsgezind. Met het verschil tusschen patriottery en keezigheid, nam men't nu zoo nauw niet. Hoofdzaak scheen dat men zich op eenmaal Hollander voelde, of goedvond zich zoo aantestellen. Het Prinssie liep behoorlyk van stapel. Een der gasten ging verder, en stelde 'n soort van toost in, op de zeer vervroegde en buitengewoon langdurige ongelukzaligheid van al die fransche flikkers! Met andere woorden, hy wenschte ze zonder uitstel de bekende eeuwige verdommenis toe.

Hoerah!

- Ja, zieje, toen we nog Hollanders waren...

Ja, toen we nog Hollanders waren!

- En onder de Republiek... [2]

Leve de Republiek!

- Toen had je-n-'ns 'n hardzeilery moeten zien! Maar nou!

Al is ons Prinssie! en: Leve de Republiek!

- Onder de Republiek waren alle menschen gelyk!

Allemaal gelyk!

- Zoo'n koning, zoo'n prins, al die tirannen...

Weg met die tirannen!

- Ze benne geen haar beter als wy!

Dat 's waar! Ze benne geen haar beter!

- En ze zuigen 't arme Volk uit!

Ja, ze zuigen 't Volk uit!

- En weetje waarom? Omdat jelu - om nou 'reis de gulle waarheid te zeggen - allemaal lamme... enz. bent!

Ja, ze benne-n-allemaal lamme... enz.

- Jelui buigt je nek onder 't juk...

Juist! Ze buigen den nek, onder 't juk!

- Als 'r 'n koning komt, of 'n keizer, of 'n prins, dan slaat de-n-angst jelui in de buik as seneblade!

Ja, de-n-angst slaat ze-n-in de batik as seneblade! [3]

- En, als jelui kerels was...

Precies, as ze kerels wasse...

- Dan zou jelui...

Ja, dan zouwen ze... [4]

- 'n Mensch is vry gebore...

We benne vry gebore!

- En 't hollandsch hart... wt zeg je daar, vrouw Gooremest? [5] Wt? 'n dochter van... m'nheer...

Een allervreeselykst woord scheen den volksredenaar op de lippen te besterven. Hy werd bleek.

- 'n Dochter van... m'nheer...

- Wel zeker! Vraag jy 't maar aan Verlaan.

De ontstelde jenever-Gracchus [6] wendde zich vragend tot den schipper. Deze knikte toestemmend.

- Is 't waarachtig waar, Klaas? Wis en waarachtig? En waarom heeft ze zich dan zoo... angekleed as 'n... gemeene meid?

- Och, 't benne de spulle van m'n dochter Geert, zieje. 't Is 'n rykelus-grap...

- Ah! Jongens... er uit, er uit! Moeder Gooremest wil slapen. 'n Mensch is niet van steen of yzer. Er uit, allemaal!

Weg met de tirannen! 'n Mensch is vry geboren! Alle menschen zyn gelyk Het hollandsch hart... enz.

- Sjt! Er uit, zeg ik je, er uit! Die... jongejuffrouw...

Wt? Die meid? Wat zou ze?

Sjt! Ze is de dochter van - maar mondje toe, hoorje! - van... m'nheer - ja, hoe donder is 't mogelyk, niet waar? - de dochter van m'nheer... Kopperlith! [7]

Op... de... kei... zers... gracht? Man, wat zeg je? Van m'nheer... Kop... per... lith? Op de kei... zersgracht?

- Ja, wis en bliksems! Er uit! Er uit!

Z'n... eigen dochter?

Alsof 'n behuwd-hoedanigheid de zaak minder verpletterend gemaakt had!

- Z'n bloed-eigen dochter, zeg ik je! Maar... mondje toe, dit begryp jelui! Er uit, er uit!

De hollandsche harten, onbuigzame republikeinen, onkreukbare karakters, vrygeboren menschen met nooit gebogen nekken... slopen als geranselde honden de kroeg uit. [8]

De uitvinding om z'n beschermeling te verheffen tot 'n bewoonster van de Keizersgracht, bracht Klaas Verlaan meer moffedukaten op, dan-i liefst aan z'n kleinkinderen verantwoordde. En tevens komt ze den lezer te-hulp by 't zoeken naar zeker tertium, naar de oorzaak die den Amstelhavenknecht zoo koppig maakte in 't bestormen van die kroeg. [9]

Wouter begreep minder van de zaak dan ieder ander, juist omdat hy in den waan verkeerde zooveel meer dan anderen te weten van 't meisje dat daar op de tafel stond. [10] Toen-i den... gladgeschuurden duit zag, dien Verlaan in de hand der kroeghoudster gedrukt had, en later 'n dergelyke manoeuvre met den Republikein...

Kopperlith? Kopperlith? Op de Keizersgracht? Femken op de Keizersgracht? Maar juist by dien hoogen heer Kopperlith immers zou hy overmorgen...

Z'n hoofd dreigde te bersten. Als-i op dt oogenblik...

Neen, denken kon-i niet. Misschien bleef hem nog eenig besef dat hyzelf Woutertje Pieterse was, maar heel zeker is 't niet. Voor-i hieromtrent tot 'n onherroepelyk eindbesluit was gekomen, werd hy in n greep met 'n paar anderen de deur uitgeworpen door Klaas Verlaan en den hollandschen Republikein.

Wel zeker! Hy was niet beter dan andere stervelingen, en moest dus plaats-maken voor de bloed-eigen dochter van m'nheer Kopperlith op de Keizersgracht.
 


[0] Zie 1160-1.


[1] - Weg met die moffeliedjes! schreeuwde een der gasten. We benne-n-ommers hier allemaal Hollanders onder mekaar!

De letterkundige bekwaamde lezer zal weten dat de vermeende "moffeliedjes" frans zijn, maar leert dat de Duitsers ook vr 1940-45 niet bijzonder geliefd waren onder Nederlanders.


[2] - En onder de Republiek...

Dit is enigszins onduidelijk: De koning komt op bezoek, en het is de franse tijd, dus de koning is Louis Napoleon. Daarvoor was er de Bataafsche Republiek vanaf 1795, en daarvoor de Republiek der Verenigde Nederlanden.


[3] Ja, de-n-angst slaat ze-n-in de batik as seneblade!

Letterkundige opmerking (van zr onletterkundige aard): Ik begrijp hier niets van, lezer.


[4] Ja, dan zouwen ze...

Multatuli had een hekel aan zouwers. Zie 3.


[5] - En 't hollandsch hart... wt zeg je daar, vrouw Gooremest?

Ik heb al eens opgemerkt dat de meeste familienamen in de "Woutertje Pieterse" minstens enige bijbetekenis hebben. Ook is "Gooremest" geen slechte naam voor een schenkster van Dutch courage, zoals dat in Engeland heet. (Dutch courage = dronkeman's moed.)


[6] De ontstelde jenever-Gracchus

Een Romeinse volkstribuun, wel beschouwd als voorloper van de socialisten en communisten. Het is overigens de moeite waard op te merken dat Multatuli weinig ophad met socialisme, communisme, arbeidersbeweging, of Marx. Hij geloofde dat ze het mis hadden, en zijn laatste publikatie, vlak voor zijn dood, was een advertentie waarmee hij dit publiek liet weten over de socialisten.


[7] Sjt! Ze is de dochter van - maar mondje toe, hoorje! - van... m'nheer - ja, hoe donder is 't mogelyk, niet waar? - de dochter van m'nheer... Kopperlith!

Deze meneer "Kopperlith" was Wouter's nieuwe werkgever vanaf de volgende dag. De oplettende lezer ziet hier ook hoe Multatuli z'n knopen legt: Hier wordt een verband gelegd tussen meneer "Kopperlith" en prinses Erika, dat Wouter ongetwijfeld hulpvaardig zou zijn geweest in Ideen 8, als dat verschenen zou zijn.


[8] De hollandsche harten, onbuigzame republikeinen, onkreukbare karakters, vrygeboren menschen met nooit gebogen nekken... slopen als geranselde honden de kroeg uit.

M. geloofde noch in de bijzondere moed van doorsnee Hollanders, noch in de idem van doorsnee republikeinen. Eenieder die weet van Srebrenica weet dat moderne Hollanders karaktervaste deugdhelden van het allervoorbeeldigst niveau zijn. Zie 1138.


[9] De uitvinding om z'n beschermeling te verheffen tot 'n bewoonster van de Keizersgracht, bracht Klaas Verlaan meer moffedukaten op, dan-i liefst aan z'n kleinkinderen verantwoordde. En tevens komt ze den lezer te-hulp by 't zoeken naar zeker tertium, naar de oorzaak die den Amstelhavenknecht zoo koppig maakte in 't bestormen van die kroeg.

Zie 1160-1.


[10] Wouter begreep minder van de zaak dan ieder ander, juist omdat hy in den waan verkeerde zooveel meer dan anderen te weten van 't meisje dat daar op de tafel stond.

Dit is een uitstekende omschrijving van hoe een vooroordeel werkt: Men denkt niet na en zoekt geen informatie omdat men meent te weten wat het geval is. Een vooroordeel is een oordeel voordat men inziet dat het een fout oordeel was.

Idee 1161-1.