Idee 1110.                                                
 

Holsma hd zich geoefend, en zag Wouter zeer vriendelyk aan. 

Och, 't deed den jongen zoo goed! Naar de uitdrukking te oordeelen die hy op de gezichten der anderen waarnam, meende hy 'n domheid gezegd te hebben. Dit nu was onjuist. Hy had juist dr en in z'n onwetendheid, bewys gegeven van intelligentie.

Oom Sybrand had zich inderdaad versproken. En dit stemde hy toe. Juist was er in die dagen - d.i. niet in die dagen, want m'n kronologie is allerverwardst [1] - te Amsterdam iets gebeurd, dat hem aanleiding gaf tot de toelichting: waarom men de massa niet zoozeer dom noemen mocht, als... als... ja wat?

Er was 'n verandering gebracht in 't belastingstelsel. Zeker bedrag dat vroeger, in evenredigheid met de huurwaarde der perceelen, werd geheven van de bewoners, zou voortaan worden ingevorderd van de eigenaars. [2] In zulke van verregaande oppervlakkigheid getuigende maatregelen openbaarde zich ten-allen-tyde zeer soort van Staathuishoudkunde en Philantropie. 't Moest beteekenen: we willen den druk laten neerkomen op bezitters, niet op de minderbedeelden.

Ik gis dat de bezitters zoo vry zullen geweest zyn de te betalen belasting, plus 'n beetje winst, op den huurprys te leggen. Lood om oud yzer.

Doch niet hierover wil ik spreken. De maatregel was f zonder gewicht, f moest beschouwd worden als te zyn genomen in 't belang der armen. Dit laatste denkbeeld was heerschend. De eigenaars van kleine huizen achtten zich in hun belangen gekrenkt. Wie gebruikten zy nu om hun wrevel bot te vieren? De vermeend-bevoorrechten! Het gemeene volk doorliep, met stokken gewapend, de straten, en verbrandde de meubelen die uit de woningen der eigenaars waren gehaald om op de markt te worden verkocht ter kwyting van de belasting. Het wierp de dienders te water, mishandelde de veteranen die te-dier-tyd Amsterdam tot garnizoen dienden, en pleegde allerlei baldadigheid van de gebruikelyke soort.

Dom! Zoo schynt het. En zeker getuigt het niet van byzondere intelligentie, wanneer men z'n wrok lucht geeft - en op die wys! - tegen een maatregel die naar 't gevoelen van de oproermakers-zelf in hun eigen belang genomen was.

Kan men nu aannemen dat er onder al dit volkje niemand was die de verkeerdheid van deze handelwys zou kunnen begrypen? Immers neen. En dan toch alleen zou de beschuldiging van domheid op die menigte van toepassing geweest zyn. Ieder op-zichzelf was verstandig genoeg om de zaak juist te beoordeelen. Met hun allen echter sloegen ze zonder de minste geldige reden den bol stuk. [3]

De oorzaak van deze schynbare anomalie ligt hierin, dat men de intelligentien der individuen niet kan optellen. (4 - 9) [4] Vergaderingen, kollegien, samenscholingen, benden, worden altyd geregeerd door iets anders dan de Rede. Met hun allen weten ze niet, wat ieder-voor-zich wl weet. Met hun allen begrypen ze niet, wat ieder-voor-zich wl begrypt. Met hun allen hebben ze niet, wat ieder-voor-zich wl bezit: een Ziel. [5]

Wie de massa van 't Volk dom noemt, begaat de onnauwkeurigheid die er liggen zou in de meening dat vyf beminnelyk is, of lucht driehoekig. De massa als zoodanig, denkt niet, en kan dus niet verkeerd denken. [6] Ze wordt in zekere richting gestuwd, of blyft geketend liggen, naarmate dit door individuen begeerd, of door 'n samenloop van omstandigheden te-weeg gebracht wordt. Haar hoofdeigenschap, in stilstand en beweging beide, is: traagheid.

Wouter had schik van z'n vraag, waarop Holsma nagenoeg in den geest van 't bovenstaande antwoordde.

Toch bleef hy verdrietig over z'n onkunde, en hy nam zich voor, meer te leeren.


[1] Juist was er in die dagen - d.i. niet in die dagen, want m'n kronologie is allerverwardst

Zie ook 1090.
 


[2] Er was 'n verandering gebracht in 't belastingstelsel. Zeker bedrag dat vroeger, in evenredigheid met de huurwaarde der perceelen, werd geheven van de bewoners, zou voortaan worden ingevorderd van de eigenaars.

Het is niet onmogelijk dat deze verandering anno 2006 weer ongedaan werd gemaakt onder de titel "OZB-belasting".
 


[3] Ieder op-zichzelf was verstandig genoeg om de zaak juist te beoordeelen. Met hun allen echter sloegen ze zonder de minste geldige reden den bol stuk.

De eerste bewering mag betwijfeld worden, en M. heeft op dit moment niet genoeg oog voor het feit dat er bij rellen vaak sprake is van vele relwilligen, gewoon vanwege de kick. Zie ook mijn volgende opmerking.
 


[4] De oorzaak van deze schynbare anomalie ligt hierin, dat men de intelligentien der individuen niet kan optellen. (4 - 9)

Nee, de oorzaak van het kwaad dat massa's doen ligt niet in de onoptelbaarheid van de individuele intelligenties van de individuele leden van die massa's, maar veeleer in

  • de toegenomen emotionaliteit in massa's

  • het afgenomen individuele verantwoordelijkheidsgevoel van leden van massa's

  • de toegenomen wil mee te doen met de meerderheid van de massa

  • de toegenomen neiging (schijnbare) leiders in massa's na te doen

  • het toegenomen gevoel van individuele leden van geactiveerde massa's dat ze onderdeel zijn van een belangrijke maatschappelijke beweging

  • het afgenomen vermogen om mogelijke beslissingen rationeel te overwegen en eventueel uit te stellen

  • de echte of vermeende mogelijkheid de eigen agressie eens ongestraft en anoniem de vrije loop te laten temidden van vele gelijkgestemden.

Wie wel eens aanwezig is geweest bij een groot schijnbaar revolutionair gebeuren waar massa's mensen bij betrokken zijn (zoals schrijver dezes in Mei 1968 in Parijs, gedurende de studenten-opstand) kan uit eigen ervaring weten dat dergelijke gebeurtenissen gepaard gaan met een eigenaardige emotionaliteit, die opvallend en karakteristiek is, en die er voor velen kennelijk op neer komt dat ze hun leven en handelen gedurende een dergelijke tijd intenser meebeleven en bewuster  zijn dan gewoonlijk. Wellicht is dit laatste ook n van de dingen die een oorlog interessant maakt voor de deelnemers.

Trouwens, omdat ik er net van sprak: Schrijver dezes heeft in zijn tienertijd heel wat demonstraties meegemaakt, inclusief redelijk wat rellen in Amsterdam en de bezetting van het Maagdenhuis, en ook de volgens A.F.Th. van der Heijden zo belangrijke Amsterdamse rellen van 1980, maar ze verschilden allemaal in gevoelswaarde van Parijs 1968, waar dan ook sprake was van veel groter rellen met veel meer betrokkenen.
 


[5] Vergaderingen, kollegien, samenscholingen, benden, worden altyd geregeerd door iets anders dan de Rede. Met hun allen weten ze niet, wat ieder-voor-zich wl weet. Met hun allen begrypen ze niet, wat ieder-voor-zich wl begrypt. Met hun allen hebben ze niet, wat ieder-voor-zich wl bezit: een Ziel.

Juist. Er is over dit onderwerp ook een uitstekend essay van Hazlitt: "On corporate bodies".

Er is iets te zeggen voor de antieke Romeinse juridische beslissing om ook groepen en organisaties tot rechtspersonen te maken, met de daarbij behorende verantwoordelijkheden en rechten, maar het blijft een feit dat groepen en organisaties feitelijk gn personen zijn (buiten een Hegeliaanse metafysika), en geen eigen gevoelens, begrippen of wensen hebben.

Overigens liggen hier aanzienlijke conceptuele problemen, omdat ieder individueel persoon zich weer begrijpt als lid van diverse groepen en organisaties, met de leden waarvan hij of zij allerlei feitelijke overeenkomsten heeft, zowel in geloof als in afspraken, plichten of rechten, en een aantal doelen en idealen deelt, vrijwillig of verplicht.
 


[6] Wie de massa van 't Volk dom noemt, begaat de onnauwkeurigheid die er liggen zou in de meening dat vyf beminnelyk is, of lucht driehoekig. De massa als zoodanig, denkt niet, en kan dus niet verkeerd denken.

Zie 1108.

Idee 1110.