Idee 1084.                                                


Hoe hy 't aanleî om den god dien hy geschapen had, den god van 't goede, overeen te brengen met het zonderling Wezen dat men hem deed kennen in Kerk en School, is moeielyk te zeggen. [1] In hooggestemde gemoederen heeft de bybelgod veel tegen zich door de boekerigheid waarmed-i noodzakelykerwyze wordt voorgesteld. Het kind kan niet nalaten hem te beschouwen als onderwerp van leeslesjes, opstelletjes of schooltaak - om nu niet te spreken van 't pynlyk stil-zitten in de kerk - en al van-buiten leerende ‘dat God zoo byzonder groot is’ geeft het als onderwerp van vereering en smaak, de voorkeur aan 'n straatgoochelaar, 'n kunstpaardjen of 'n handjevol kersen. Jazelfs 'n ‘kip te water’ is smakelyker onderwerp van geestdrift dan die vervelende ‘Heer.’

Ouders en geestelyken weten dit wel, maar wat is er aan te doen? Wanneer ze, om verveling niet tot bondgenoot van onverschilligheid te maken, het onderwys in de ‘godsdienst’ uitstelden tot het kind meer ontwikkeld wezen zou, liepen ze gevaar zich 'n veel lastiger vyand op den hals te halen dan gebrek aan belangstelling. [2] Hun pogingen zouden dan schipbreuk lyden op stellige ontkenning, want ‘godsdienst’ kan niet dan op zeer jongen leeftyd aan de patienten worden ingegeven. [3] En dit geschiedt dan ook overal, met het gevolg dat de God des bybels in de gemoederen der jeugdige adepten 'n bescheiden plaatsjen inneemt naast rekenen en versjes-opzeggen. We zagen immers reeds hoe ook de eerwaardige Pennewip kind bleef op dit stuk, en in z'n opvoedings-systeem het ‘breien en merken’ waarin z'n ega zoo uitmuntte, tot paralel-studie verhief van 't ‘psalm-zingen’ en de ‘leer der Zaligheid.’

Hoe volleerd nu ook onze Wouter was in den katechismus - of liever, juist omdat z'n god van school en katechizatie maar 'n onderwerp was van leeslesjes - hy zag er geen bezwaar in, 'n geheel ander wezen in z'n hart te dragen. En Jehovah schikte zich.

Bovendien, Wouter's privaatgod was niet zeer aanzienlyk, en zelfs niet verheven boven verwytingen. De kleine jongen veroorloofde zich, hem kwalyk te nemen dat niet alles in de wereld overeenkwam met zyn begrippen over 't goede, en hy was dan ook ernstig van plan allerlei verbeteringen intevoeren, zoodra hy.... [4]

Wanneer? Hoe?

Dit: wanneer en dit: hoe speelden de hoofdrol in z'n gedachten. Het denken hieraan beheerschte hem, en had den dubbelen invloed, eerst hem neerslachtig te maken, en ontevreden met het tegenwoordige, vervolgens kracht te geven tot geduldig dragen van de kleine tegenspoedjes die hem drukten, omdat-i de hoop koesterde later alles te regelen naar z'n wil. Later - mymerde hy dan - als-i zou aangekomen zyn op 't punt waar hy wezen wilde! Later, als zyn God - dit was hyzelf, maar hy wist het niet - ontwaakt zou zyn, of... mondig! [5] In zulke stemmingen zou 't z'n gemoed verlucht hebben, wanneer-i had kunnen uitbersten in verwytende jammerklachten, als waarvan ik 'n staal gaf in 361. Maar hy was hiertoe te onbedreven in uiting. En, bovendien, hy wist weinig van zichzelf, en zou inderdaad vreemd hebben opgezien indien men hem den hier eenigszins beschreven toestand van z'n gemoed had voorgespiegeld als de zyne. De mythologische poëzie die in hem werkte, was hem evenmin bekend als aan Femke haar onschuld. Hy droeg z'n hooggestemde levensopvatting in z'n binnenste als 'n kool vuurs. Ze brandde hem, martelde hem, maakte hem onvatbaar voor menige andere smart, en jaagde hem voort, voort, naar...

Ja, waarheen?

Waarheen? Wanneer? Hoe?

Daar kwamen ze weer, die pynlyke vragen!

Ach, er was zoo véél te doen! En hy was zoo ver achter! Wat moest er nog veel gebeuren voor-i 'n eind kon maken aan al 't verkeerde! En dit toch was z'n roeping, naar-i meende. [6] De straat was slecht geplaveid. Daar ginds stond 'n huis op 't instorten. Leentje stak povertjes in de kleeren. Er was onlangs 'n arme blindeman in 't water gevallen, en verdronken. Er scheen niemand by geweest te zyn om te helpen... ook alweer God niet. Bovendien, waarom was die man blind? En, nu eenmaal blind zynde, waarom was-i arm? En, nu eenmaal arm zynde, waarom... och, er was geen eind aan verwytende vragen.

En telkens als er regen noodig was, bleef 't weken lang droog weer. Maar 't plasregende als alles onder water stond. En dan las men in de courant: als nu de wind maar oost werd! Welnu, de wind werd niet oost. Wouter's God scheen niet te weten dat de wind oost worden moest, en dus nog dommer te zyn dan zoo'n krant.

Is dat 'n behoorlyk bestuur? Is dat orde? Is dat 'n wereld regeeren? Zóó slecht konden de zaken wel gaan zònder bestuur, zònder almacht, zònder God! [7]


[1] Hoe hy 't aanleî om den god dien hy geschapen had, den god van 't goede, overeen te brengen met het zonderling Wezen dat men hem deed kennen in Kerk en School, is moeielyk te zeggen.

En het lijkt me ook een vraag die moeilijk te beantwoorden is voor de meeste andere mensen die gelovig opgevoed zijn, behalve indien ze zeer dom, gedwee en goedgelovig zijn. 


[2] Ouders en geestelyken weten dit wel, maar wat is er aan te doen? Wanneer ze, om verveling niet tot bondgenoot van onverschilligheid te maken, het onderwys in de ‘godsdienst’ uitstelden tot het kind meer ontwikkeld wezen zou, liepen ze gevaar zich 'n veel lastiger vyand op den hals te halen dan gebrek aan belangstelling.

Inderdaad - om welke reden het moreel behoorlijk zou zijn kinderen niet lastig te vallen met godsdienstonderwijs. Zie [3].     


[3] Hun pogingen zouden dan schipbreuk lyden op stellige ontkenning, want ‘godsdienst’ kan niet dan op zeer jongen leeftyd aan de patienten worden ingegeven.

Nee, dit geloof ik zelf niet: Er zijn immers zoveel volwassenen geweest die geheel of bijna geheel zelfstandig tot volkomen irrationele religieuze of politieke overtuigingen komen. Aan de andere kant: Ik ben het met M. eens dat het zeer veel beter zou zijn kinderen niet te onderwijzen in spokerij, geestesbezweringen, religie en overig bijgeloof, en ze voor te houden dat ze dit soort zaken allemaal zèlf behoren uit te maken als eenmaal ze zelf de jaren des onderscheids hebben bereikt, maar niet daarvoor, wanneer het meer een vorm van bedrog of geestelijke verkrachting is.


[4] Bovendien, Wouter's privaatgod was niet zeer aanzienlyk, en zelfs niet verheven boven verwytingen. De kleine jongen veroorloofde zich, hem kwalyk te nemen dat niet alles in de wereld overeenkwam met zyn begrippen over 't goede, en hy was dan ook ernstig van plan allerlei verbeteringen intevoeren, zoodra hy....

Het lijkt waarempel wel de God der Joden, die door zijn gelovigen - naar het verluidt: ik vertel na, en niet uit eigen ervaring - vaak verwijten wordt gemaakt.


[5] Later, als zyn God - dit was hyzelf, maar hy wist het niet - ontwaakt zou zyn, of... mondig!

Zie 1083.


[6] Ach, er was zoo véél te doen! En hy was zoo ver achter! Wat moest er nog veel gebeuren voor-i 'n eind kon maken aan al 't verkeerde! En dit toch was z'n roeping, naar-i meende.

Dit lijkt ook weer vrijwel geheel waar te zijn voor Multatuli, die ook graag goed deed en de wereld verbeterde.


[7] Is dat 'n behoorlyk bestuur? Is dat orde? Is dat 'n wereld regeeren? Zóó slecht konden de zaken wel gaan zònder bestuur, zònder almacht, zònder God!

Ja, inderdaad - maar de grote meerderheid van de gelovigen, van welk geloof ook, is niet of nauwelijks gevoelig voor alle evidentie die strijdig is met hun eigen geloof.

Idee 1084.