Idee 1082.                                                

 

Men ziet hier alweer dat de dogmatiek meer invloed heeft dan door velen geloofd wordt. [1] Lang nadat ze werd uitgeroeid, en zelfs daar waar ze nooit zeer diep wortel schoot in 't gemoed van 'n byzonder persoon - gelyk by juffrouw Pieterse het geval was - ontwaren wy haar nawerking op de zeden. Indien geheel Italie protestantsch of turksch werd, zou men na vele eeuwen nog blyvende sporen ontwaren van 't schynbaar vergeten katholicismus, en wie Engeland of Nederland katholiek maakte, zou altyd tot z'n verdriet ondervinden dat de door hem bewerkte bodem eenmaal bezaaid was geweest met 'n huichelachtig puritanismus of steile dordrechtery. Even als in m'n zeeziekte-vertelling (229) heb ik hier geenszins 't oog op leerstellingen, maar op zeden, of juister gezegd: op onbewuste levensopvatting. Lang nadat ŗlle godsdienst zal uitgeroeid wezen, of teruggedrongen naar de lagen der maatschappy, waar thans nog 't geloof heerscht aan aardmannetjes en heksen, zullen wysgeer, kunstenaar, moralist en wetgever te stryden hebben met de zielewanstaltigheid welke door die godsdienst is veroorzaakt geworden. [2]

De sedert tien eeuwen gedragen keten laat 'n moet na!


[1] Men ziet hier alweer dat de dogmatiek meer invloed heeft dan door velen geloofd wordt.

Ja, inderdaad, en de reden verdient ook uitgeschreven te worden: De mens is de ideologische aap, het rationaliserende dier - het wezen dat ideeŽn nodig heeft over wat de wereld is en zou moeten zijn om zichzelf door de wereld heen te leiden, bij gebrek aan instincten en een overmaat aan denkkracht en fantasie.


[2] Lang nadat ŗlle godsdienst zal uitgeroeid wezen, of teruggedrongen naar de lagen der maatschappy, waar thans nog 't geloof heerscht aan aardmannetjes en heksen, zullen wysgeer, kunstenaar, moralist en wetgever te stryden hebben met de zielewanstaltigheid welke door die godsdienst is veroorzaakt geworden.

Dat is zo, maar de vraag is of ooit "ŗlle godsdienst zal uitgeroeid" zijn, zolang mensen gemiddeld zo zijn als ze de laatste 25 eeuwen waren, waarin maar een zeer klein percentage mensen zelfstandig tot rationele wetenschappelijke ideeŽn kwam, en maar een zeer klein percentage mensen niet-religieus was, en percentueel weinig mensen grote moeilijkheden hadden met het religieuze geloof waarin ze opgevoed werden, al zitten alle grote godsdiensten welbeschouwd vol met aannames en beweringen die rationeel onacceptabel zijn.

Mijzelf lijkt het waarschijnlijker dan niet dat de mensheid, zolang ze zo blijven als ze zijn, en er geen sprake is van eugenetica op grote schaal die de gemiddelde intelligentie aanzienlijk verbetert, in meerderheid gelovig zal blijven, eenvoudig omdat er een grote behoefte is in het menselijk hart naar een samenhangend wereldbeeld, ongeacht evidentie of rationaliteit, en naar een morele code, ongeacht redelijkheid of praktiseerbaarheid.

Anders dan alle andere dieren schijnen mensen niet zonder algemene ideeŽn en idealen te kunnen leven, die ver uitgaan boven hun eigen bestaan en omgeving, en waarvoor mensen een grote behoefte te hebben deze te ontwikkelen of over te nemen, eenvoudig omdat ze behoefte hebben zich te oriŽnteren, en te geloven dat ze weten in wat voor werkelijkheid ze leven, en in welke richting deze veranderd zou moeten worden.

De meeste van die algemene ideeŽn zijn feitelijk onwaar, en de meeste van die idealen feitelijk onrealiseerbaar, maar dat weerhoudt mensen niet erin te geloven en ze na te streven: Mensen hebben de religie of ideologie die ze hebben niet op basis van rationele overwegingen (tenzij ze zeer zeldzame individuen zijn) maar vanwege hun emotionele noden en hun opvoeding. (Zie ook: 136 en 276.)

Idee 1082.