Inleiding Ideen 5                                          


INLEIDING IDEEN 5:

Ideen 5 verschilt weer in formaat van de voorgaande bundels Ideen: Deze keer zijn er ruim 70 genummerde ideeŽn van uiteenlopende lengtes, met nogal wat nummers met een vervolg-idee met  hetzelfde nummer gevolgd door een a, b, c of d.

Het grootste deel van Ideen 5 is gevuld met het vervolg van de Wouter-geschiedenis, die verder gaat in Ideen 6 en 7, en dan voor altijd afgebroken wordt.

Hier is een overzicht van de Wouter-geschiedenis in dit deel in punten:

  • Wouter is herstellende van zijn ziekte (1047), en we leren iets over prenten en de gelaatskleur die bij melancholie past. We horen kort iets over de geschiedenis van de deugdzame Genoveva (meer in VII).
  • Wouter droomt weg over de prenten van dokter Holsma, en verloochent Femke voor het eerst. Petrus komt ter sprake. (1049)
  • Over de kinderachtige pluimmuts waarmee Wouter niet door Femke wil gezien worden, en hoe Wouter's neus hem aan Femke deed denken, die ook op zijn prent van Ophelia leek. (1049b)
  • Wouter leert over toneel via Stoffel en Leentje, en de lezer leert over godsdienst. (1049c)
  • Meer over het toneelstuk over de Onechte Zoon, de slechtheid van wellust, en over de voortreffelijkheid van de Amsterdamse Stadsschouwburg (1050)
  • Wouter is geheel hersteld, en juffrouw Laps en meester Pennewip verschillen van mening over de deugdzaamheid van toneel (1051c).
  • Iets over juffrouw Laps' geloof en karakter (1052).
  • Meester Pennewip introduceert Floris V bij juffrouw Laps, en weidt uit over de schoonheid van Bilderdijk's Nederlands (1052a).
  • Pennewip laat Floris V achter bij de Pietersens (1053). Wouter vindt Glorioso mooier, en Multatuli legt uit waarom Wouter daar gelijk in heeft. (Alleen 't begin van 1053 betreft Wouter. Overigens is 1053-1058c M's slachting van Floris V door meester Willem Bilderdijk. Dit behoort niet tot de Wouter-geschiedenis.)
  • Wouter en familie gaan ter kerke om te danken voor Wouter's herstel, en juffrouw Laps nodigt Wouter uit haar te bezoeken (1059). Wouter moet naar juffrouw Laps (1059b), maar gaat snel weer weg en loopt dromend van Femke rond. Hij durft Femke niet te bezoeken.
  • Wouter gaat op bezoek bij dokter Holsma, beleeft een saturnalie, en mag mee-eten, en leert dat niet alle Nederlanders bidden. Ook leert hij van mevrouw Holsma dat "Ieder moet handelen naar z'n overtuiging". (1060)
  • Dokter Holsma heeft juist gezien dat Wouter "hoogst-intelligent" is, en leert Wouter dat "Ieder moet handelen naar z'n overtuiging. En om tot overtuiging te geraken, moet men veel onderzocht hebben." (1060a)
  • Meer lessen voor Wouter bij de Holsma's: Magellaan en homo homini lupus, ontstaan van de taal, menselijke omgang. (1062)
  • Wouter wordt iets zelfstandiger (1063) en schept moed bij Femke op bezoek te gaan. Hij geeft haar zijn gekleurde plaat van Ophelia, leert van haar moeder dat z'n kraagje "slordig geblauwd" is. Femke verteld dat zij en haar moeder eigenlijk "van beste familie" zijn, en dat haar moeder "de gewoonte niet, met menschen omtegaan" heeft. Wouter legt Femke uit dat hij haar graag koningin in Afrika maakt, om te zorgen dat "er in 't heele land geen onrecht geschiedde", en vraagt of zij zijn vrouw wil worden. Dit maakt Femke aan het lachen, maar ze wil wel Wouter aannemen als haar "vrindje", maar hij moet dan wel binnen 3 maanden de knapste op school zijn geworden. Hier slaagt hij in.
  • M. neemt zich voor in 1065 zich in "den zieletoestand van 'n bleekmeisje" te verdiepen. We leren in 1067 dat Femke "in werkelykheid nooit moeder geworden is", al weet ze al het een en ander "omtrent mysterien van 't geslachtsleven". M. merkt op dat Femke's onschuld niet bestaat in haar "physische maagdelykheid", en stelt dat meisjes sexueel voorgelicht behoren te worden en dat "ook 't begrip: zedelykheid, is verdraaid".
  • We krijgen een behandeling van Femke's gezonde hysterie i.v.m. Wouter (1068) en leren over liefde als "zucht om goed te zyn ", en over de verkeerd geleide vormen van hysterie  "die... allergunstigst werken op 't vullen van kerken, kloosters, tuchthuizen, krankzinnigen-gestichten en nog andere etablissementen van publieken aard". Ook leren we dat "Deze inrichtingen danken sedert eeuwen haren bloei, niet aan de lieve geslachtsdrift, maar juist aan 't verfoeilyk knotten en verminken van geslachtsdrift."
  • M. deelt mee in 1069, ook in het kader van hysterie, dat "Publieke vrouwen, byv. zyn zelden byzonder wellustig" en refereert naar statistiek als bewijs. We leren iets meer over Femke's onschuld in 1073 en 1074.
  • Wouter is uitgeleerd bij meester Pennewip en moet een beroep kiezen. Hij mag niet naar zee, en wil van allerlei niet. (1075)
  • Wouter moet geld verdienen, en omdat hij "geen genie" heeft voor 't onderwijzen, wordt besloten "dat Wouter byzondere geschiktheid had voor den handel". (1079)

Overigens zijn er in dit deel veel opmerkingen over taal, taalgebruik en spelling, en wordt Bilderdijk's toneelstuk Floris V zeer (volgens velen: overmatig) grondig geslacht. Ook wordt de 18e eeuwse spellingsverbeteraar Hilarides behandeld, in het kader van de vraag of men "ij" of "y" moet spellen.

Het is niet onaannemelijk dat velen weinig geÔnteresseerd zijn in Multatuli over spelling, circa anno 1874, maar desalniettemin is een aanzienlijk deel in deze dagen van de Laatste Nieuwe Wetenschappelijke IdeeŽloze Spellingshervorming nog steeds verbazend terzake en actueel: Men luistert naar zulke kwakzalvers, dŗt is de ware kwaal! (Zie 1064).

Tenslotte moet ik opmerken dat er bij deze bundel minder tekst in mijn commentaren staat dan bij voorgaande, wat vooral komt omdat ik mijzelf niet te vaak wilde herhalen.


Maarten Maartensz
Amsterdam
26 februari 2006

Inleiding Ideen 5