Idee 937.                                                


Zeg nu eens, De Geyter, dat ik geen raad aanneem! Wat al nummertjes om ‘uittepikken!’ 

En nu weer à nos moutons.

In die Havelaarszaak was geen plaats voor 't subtielste spitsvondigheidje van kazuistiek. Wy weten nu eenmaal dat wat den een verkeerd voorkomt, in sommige gevallen den ander kan geoorloofd schynen. Wie alzoo niet beter wist, zou kunnen meenen dat ik, met m'n zeer byzondere begrippen over zedelykheid, me gestuit voelde door zaken, die òf niet laakbaar waren, òf waarvan ik 't laakbare te hoog had opgenomen. Een derde mogelykheid ware geweest, dat men - met behulp van ‘principes’ dan - een van deze meeningen had voorgewend.

Niets hiervan!

De zaak kwam neer op diefstal, roof en moord, onder oogluiking en met behulp van de autoriteit. En nu heb ik nog niet het voornaamste genoemd. Het voornaaamste is, dat dit alles was geworden: Regeerings-systeem, 'n principe dus. Zie boven. [1]

Nu ben ik zoo vry te gelooven, dat er geen ekonomische, politische of wysgeerige ‘scholen’ zyn, die in zulken toestand geen kwaad zien, en dat ik alzoo in m'n nadrukkelyke afkeuring daarvan, niet de minste excentriciteit beging. [2]

Eenigszins minder gewoon was 't zeker, dat ik aan deze afkeuring door woord en daad lucht gaf, en ten-laatste m'n ontslag nam om niet medeplichtig te zyn. Wilt ge nu eens hooren, hoe deze handeling onlangs werd gekwalificeerd door 'n modernen dominee?


[1] De zaak kwam neer op diefstal, roof en moord, onder oogluiking en met behulp van de autoriteit. En nu heb ik nog niet het voornaamste genoemd. Het voornaaamste is, dat dit alles was geworden: Regeerings-systeem, 'n principe dus. Zie boven.

Ja, maar dat was allemaal al zo sinds Jan Pietersz. Coen in de 17e eeuw: Kolonialisme is nu eenmaal van ouds overwegend diefstal, roof en moord. Er wordt niet gekolonialiseerd om de gekoloniseerden beter te maken, al is dit vaak het voorwendsel, maar om er zelf beter van te worden. Ten koste van de gekoloniseerden. En dat was inderdaad eeuwen lang Nederlands Regeerings-systeem en heel weloverwogen en opzettelijk, zoals ook uitgedrukt in begrotingen met een batig slot.


[2] Nu ben ik zoo vry te gelooven, dat er geen ekonomische, politische of wysgeerige ‘scholen’ zyn, die in zulken toestand geen kwaad zien, en dat ik alzoo in m'n nadrukkelyke afkeuring daarvan, niet de minste excentriciteit beging.

Dit is op minstens twee manieren een misvatting.

Eén. Velen zagen eeuwen lang géén enkel moreel kwaad in kolonialisme of slavenhandel - dergelijke praktijken hebben vele eeuwen lang als volstrekt vanzelfsprekend gegolden, en als er al een rechtvaardiging voor nodig was dan was deze eenvoudig het recht van de sterkste en de verwijzing naar het feit dat dit algemene menselijke praktijk was. E.e.a. wordt bijvoorbeeld heel duidelijk uitgezet in Thucydides, die schreef ca. 400 voor Christus, bijvoorbeeld inzake de Miletiërs.

Twee. Wat Multatuli ook niet goed zag, en wat een serieuze behandeling verdient, is dat de machthebbers hun praktijken altijd 'goed' plegen te noemen, en rechtvaardigen in termen van principes, die veelal neerkomen op het recht van de sterkste en dat 'goed' is wat ons goed doet. Het resultaat is maar al te vaak een leugentaal waarin zeer veel woorden het best tussen aanhalingstekens gezet kunnen worden, wellicht van een speciaal soort, om aan te geven: Hier worden woorden misbruikt of geherdefiniëerd voor eigenbelang.

Idee 937.