Idee 575.                                                 


Studie van de Natuur, als hulpmiddel tot vryheid van studie? Ja. Het Zyn liegt niet. [1] Wie de wetten van 't zyn nagaat - ik gebruik hier 't woord: wetten by-benadering; er bestaat geen: opdat, alles is: omdat! - zeilt den stroom der vooroordeelen dood. [2] 't Voortdurend opsporen van de oorzaak der dingen - 't rerum cognoscere causas, waarin zeer ten-rechte de latynsche dichter 't geluk zocht - maakt ons van-lieverlede ontoegankelyk voor preconceptien van de would-be geleerde fakulteiten, en geeft ons weldra zekere hebbelykheid om te onderscheiden wat inderdaad is, geweest is, en blyven zal, en wat in de termen valt van gelegenheidswaarheid, volksvooroordeel, modegeloof en biologie. [3]


[1] "Studie van de Natuur, als hulpmiddel tot vryheid van studie? Ja. Het Zyn liegt niet."

Hm. Zie 573 en 555.


[2] "Wie de wetten van 't zyn nagaat - ik gebruik hier 't woord: wetten by-benadering; er bestaat geen: opdat, alles is: omdat! - zeilt den stroom der vooroordeelen dood."

Althans: dit hoopt men, maar vergissen is menselijk. Aan de andere kant: Tot nu heeft de menselijke soort zich niet genoeg vergist om zichzelf uit te roeien, en veel kennis verworven die waarachtig genoeg was om tot werkende technologie gemaakt te kunnen worden.

Overigens is er in de menselijke geest wel degelijk een opdat, al zijn de uiteindelijke gronden daarvan nogal raadselachtig: Mensen doen en denken vooral op basis van wensen en angsten over wat - ze geloven dat - gaat komen, en handelen dus doelmatig en "opdat" dit geschiedt en dat uitblijft. En mensen leven en denken vooral in hun eigen fantasie, voor - en misleid door - hun eigen wensgedachten en verwachtingen.


[3] " 't Voortdurend opsporen van de oorzaak der dingen - 't rerum cognoscere causas, waarin zeer ten-rechte de latynsche dichter 't geluk zocht - maakt ons van-lieverlede ontoegankelyk voor preconceptien van de would-be geleerde fakulteiten, en geeft ons weldra zekere hebbelykheid om te onderscheiden wat inderdaad is, geweest is, en blyven zal, en wat in de termen valt van gelegenheidswaarheid, volksvooroordeel, modegeloof en biologie."

De bedoelde Latijnse dichter zal Lucretius wel geweest zijn, die de moeite van het lezen waard is. Overigens is de geestesgesteldheid waar Multatuli op doelt vooral één die probeert te oordelen overeenkomstig de bestaande en bekende evidentie volgens W.K. Clifford's dictum "It is always wrong, for anyone, anywhere, to believe anything upon insufficient evidence". (Dit geldt in ieder geval zodra iemand's oordelen van belang zijn voor andermans welbevinden.)

Idee 575.