Idee 508.                                                 


Niets is meer beschreven en minder bekend dan de liefde. [1] Wie er iets van weet, ergert zich over de vertellingen die schryvers daarvan opdisschen. Meestal voelt men dat de auteur 'n land beschryft, dat-i nooit heeft gezien.

- Zyt gy in dat land geweest?

- Ja!

- Geef gy ons dan de beschryving...

- Ik deed het gaarne... waarachtig! Maar...

- Er schynen bezwaren te zyn. Misschien iets als delicatesse?

- Inderdaad, ik voel bezwaren, maar niet van zlken aard. Juist de kieschheid zou me dringen tot schryven. Want voelt ge niet hoe het my hindert, telkens te hooren vertellen dat er ysbeeren zyn in Itali? Ik zou 't juist delicaat vinden die beesten te plaatsen waar ze hooren. Myn schroom heeft 'n andere reden. Ik ben bevreesd dat... gy niet lezen kunt. Ik ben er aan gewoon de pozie der waarheid te hooren opvatten, alsof 't de grofheid van de leugen ware. Daartoe leent zich Fancy niet, en ook myn fancy is er te goed voor. Tracht beschaafd te worden, oefen u in oordeel des onderscheids van den smaak. Dan misschien zal ik eenmaal u verhalen, wat ik zou kunnen verhalen over liefde.

Maar wel wil ik nu reeds dit zeggen: beminnen is goed zyn. [2] Dit is n ysbeer teruggejaagd naar 't Noorden!


[1] "Niets is meer beschreven en minder bekend dan de liefde."

Ja, dit is zo. Laat ik eens uit eigen ervaring putten. Ik beschreef het ooit zo:

For Elise.

My love, you are to me an epiphany
A vision, focus and center of my reality
In you all that is seems expressed and reflected
And through you all seems heavenly blessed and perfected.

All that is flows through Thee
And seeing Thee I see and feel me
While all that is and may be
Is centered and focused in Thee:

Thou art to me a true epiphany.

Dit dateert uit 1993 en is een waarachtige en zo precies en letterlijk mogelijke uitdrukking van mijn eigen ervaring. Wie het niet vatten kan, bijvoorbeeld omdat liefde voor hem samenvalt met sexuele aangedaanheid, heeft pech gehad en mist iets even fundamenteels, minstens, als het kunnen zien van kleuren.

Het is ook iets fundamenteel raadselachtigs. Een belangrijke reden voor mij om athest te zijn is dat ik nooit en te nimmer enig god heb ervaren en geen - niet-gegoochelde - wonderen heb zien verrichten. Maar sommige vrouwen in sommige omstandigheden kunnen iets in me ontsteken dat weinig lijkt te verschillen van de extases van mystici, inclusief wonderbaarlijke ervaringen als "seeing Thee I see and feel me": Het schijnbaar gegeven zijn alsof je op twee plaatsen tegelijk bent en zowel jezelf als een ander.

Multatuli legt een deel van wat bedoeld wordt uit in Idee 527 in deze woorden:

Ik wandelde met hr. Hebt ge verstand van liefhebben? O, antwoord niet te snel! Er zyn er weinig die 't recht hebben hartelyk ja te zeggen op die vraag. Ze was myn ideaal, myn blyde boodschap. Tine zou ditmaal ongelyk gehad hebben, zy die altyd zegt dat de kleur der voorwerpen die ik zie, veelal maar 'n weerschyn is van myne kleur.

Fanny - ik noemde haar Fancy - begreep me zoo goed.

Nooit vraagde zy: hoe leeft ge toch? Hoe betaalt gy de huur van uw kamer? Wat eet gy? Zy vergat dat alles, als-of ze ikzelf was. En ook ik zag in haar geen persoon van vleesch en been, met spieren, pezen, zenuwen... geen aangevuld skelet. Maar 't duurde niet lang, gy heeren met uw schoonheidsgevoel!

We spraken - neen, spreken deden we niet - we dachten samen aan onsterfelykheid en wederzien. Ik heb u vaak gezegd dat ik niets weet. Maar op dien avend - alleen met myn fancy - meende ik wat te weten. Althans het kwam my ongerymd voor, dat ik ooit Fanny of myn fancy zou verliezen. Was zy niet ik? Dachten en leden wy niet samen? Was myn voortbestaan mogelyk zonder het hare? Wat zou er overblyven van myzelf, zonder fancy? En kon zy vergaan? Neen, neen, duizendmaal neen... ik geloofde!


[2] Er zijn bijzonder fraaie liefdesbrieven van Multatuli aan z'n eerste en aan z'n tweede vrouw te vinden in de VW.

Idee 508.