Idee 453                                                 

 

Er waren eens, in zeker land, veel pasteibakkers. [1] Het bakken en verkoopen van feuilleté-taartjes scheen 'n winstgevend beroep te zyn, altans het bracht genoeg voordeel op, om de huisgezinnen der bakkers redelyk wel te onderhouden. Maar zie, daar kwamen scheikundigen die de taartjes nauwkeurig onderzochten, en bevonden dat er door de pasteibakkers papaver-stroop werd gebruikt, om hun taartjes zoo lekker te maken als 't volk die scheen te vinden. De scheikundigen waren tevens menschenvrienden, en 't smartte hen, hun landgenooten zoo dommelig te zien, als ze door 't gebruik van die taartjes geworden waren. Maar zy verheugden zich over 't vinden van de oorzaak. Want, dachten ze, als wy onze ontdekking openbaar maken, zal 't volk weigeren z'n lekkernyen te betalen met verlies van wakkerheid, en de bakkers, van hun kant, zullen wel genoodzaakt wezen, omtezien naar andere middelen om hun pasteitjes te bereiden.

Onder de pasteibakkers was groot verschil merkbaar. Sommigen namelyk waren zoo wakker, als-of-ze nooit hadden meê-geproefd van hun eigen baksel. 

Dat waren slimme pasteibakkers.

Maar anderen bleken ter-goeder-trouw te hebben mêegegeten van de taartjes. Ze waren slaperig als 't volk-zelf.

Dat noem ik domme, maar eerlyke pasteibakkers.

Eenigen luisterden naar de opmerkingen der chemisten, en zochten, zochten... naar 'n surrogaat voor den feuilleteerenden slaapstroop. Intusschen gingen ze voort met verkoopen van de taartjes... zonder ooit daarvan te proeven.

Dat waren niet zeer eerlyke pasteibakkers.

Een hunner verklaarde z'n geweten bezwaard met wroeging over 't verkoopen van ongezond voedsel. Hy waarschuwde z'n publiek, en zeide dat hy voortaan geen taartjes zou verkoopen, dan aan wie uitdrukkelyk verklaren zou, die te begeeren, en dan nog met zoo weinig slaapstroop als maar eenigszins mogelyk was, al zou hy dan ook, gedurende den tyd dien-i daardoor overhield, zich moeten bezighouden met heel ander werk. Ja, al zoud-i een courant samenstellen, mits zonder papaver-feuilleté of leading-articles  *  

Een krant, alleen van deeg. Dit lukte vry wel, schoon 't eigenlyk geen arbeid was voor iemand die werd opgeleid tot pasteibakker. Maar de man was hoogst bekwaam, en schikte zich in z'n lot.

Dat was 'n eerlyke en flinke pasteibakker.

Weer 'n ander haalde z'n uithangbord geheel in, verklaarde ronduit, dat-i geen taartjes meer bakken wou. En dat het hem leed deed, ze zoo lang gebakken te hebben. Hy schudde 't meel van z'n kleederen, baadde zich driemaal, en liep weg naar 'n stad die onlangs afbrandde  †   en waar-i meêhielp aan 't opbouwen.

Dat was 'n zeer eerlyke, en zeer flinke pasteibakker.

Alzoo deed een gedeelte der bakkers wat de wilde eenden doen, als men er op schiet... ze vlogen her-en-der. En een ander gedeelte deed wat de uilen doen, als men er niet op schiet... ze bleven zitten, en verdraaiden hun oogen, en trokken malle deftige gezichten.

Maar één uil...

Dit is een groote fout. Ikzelf heb ergens gezegd dat men een vergelyking niet te lang moet voortzetten, en doe dus verkeerd me langer bezig te houden met uilen en eenden. Ik wilde iets vertellen van pasteibakkers, en daarby moet ik blyven.

Eén pasteibakker dan, overlegde in z'n hart hoe hy z'n belang zou over-eenbrengen met den loop der zaken, en hoe hy z'n taartjes-winkel zou kunnen aanhouden, zonder strydvoeren tegen de wetenschap der chemisten, en zonder verlies van klanten. Jazelfs, hy berekende hoe hy te handelen had, om z'n clientèle uittebreiden, door al de luî tot zich te trekken, die voor 'n gesloten deur kwamen by zyne eerlyke collega's, of afkeerig waren geworden van de waar der anderen.

En méér nog: zyn plan was zoo overlegd, dat-i ter-zyner-tyd zou kunnen meedingen naar de medaljes die eenmaal zullen worden toegekend aan wie zich verzet hebben tegen de slaapstroop-bereiding.

Dat was een berekenende pasteibakker, van alle markten thuis, naar ik meen.

Hy begon met al z'n klanten by elkaêr te roepen, en te zeggen, dat het niet te-pas kwam taartjes te bakken met opium.

Ja zelfs hy verweet hen, dat ze 'r zooveel hadden gekocht en gegeten. Maar 't geld dat-i had ontvangen voor z'n vroeger baksel, gaf-i niet terug.

Hierin toonde hy te zyn wat men op de beurs zou noemen een ‘goede’ of ‘soliede’ pasteibakker.

En van de scheikundigen die de taartjes hadden afgekeurd lang vóór hem, en die hy daarom had genoemd met grove namen, zoolang er niet te voorzien was dat het volk zou geloofslaan aan hun wetenschap, zie... van die heeren sprak hy niet. Of, fraaier nog, hy zeide dat-i met die mannen niets te maken had.  *   Gy begrypt dat z'n bedoeling was, z'n klanten in den waan te brengen, dat hy-zelf zoo'n bekwame chemist was, en zoo'n eerlyke bakker.

Wel beschouwd, was hy dus een valsche pasteibakker.

Daarop vertelde hy den volke, dat de amfioen in de taartjes niet alleen onnoodig was, maar zelfs dat de gebakjes lekkerder zouden wezen, als men ze bakte zonder heulsap. [2]

En als een proefje gaf-i er zestien, die inderdaad aan velen redelyk smaakten. Onze bakker had gezorgd het uiterlyk te doen gelyken op dat der vorigen, want hy wist dat menschen die pasteitjes gebruiken - en anderen ook - veelal smaak putten uit gewoonte.

Dat noem ik een handige pasteibakker.

En velen die niet begrepen hoe men slaapstroop missen kon in de bereiding, onderzochten het nieuwe gebak... en vonden... slaapstroop als te voren, maar ditmaal vermengd met rottekruid.

Dat was een infame pasteibakker.  #

 *  De Haarlemsche. (1872)

 †  Enschede.

*  Zaalberg werpt uitdrukkelyk alle verwantschap met de mannen van den Dageraad van zich af. (1872)
 
 #  De kwalificatie, en het nu volgend stuk waarin ze geadstrueerd wordt, staan almede in-verband met 451 en 452. De geest die onze eeuw beheerscht, blykt evenzeer uit het knoeien met geloofszaken, als uit de ellendige zoogenaamde politiek. Op beide terreinen ontbreekt het ééne noodige: oprecht streven naar Waarheid. In-plaats van zich de vraag voorteleggen: wat is? kunstelt men systeempjes waarin de beteekenis der zich openbarende feiten moet worden van-pas gewrongen. De pogingen om de mystiekery van 't oude geloof overeentebrengen met hedendaagsche standpunten, is even belachelyk - en misdadig! - als 't schermutselen met ‘politieke beginselen’ die geen wortel hebben in 't gezond verstand, omdat men daarby voortdurend verzuimt met de feiten te-rade te gaan. (1872)

[1] "Pasteibakkers" slaat op dominees.
 


[2] "Amfioen" is opium.

Wat "heulsap" is weet ik niet, o.a. omdat ik alle Nederlandse woordenboeken die ik ingezien heb bijzonder slecht vond. Ik geloof niet dat er een behoorlijk redelijk uitgebreid Nederlands woordenboek bestaat en vrees dat in mijn leven niet mee te zullen maken.

Er is een Amerikaans verhaal van Rex Stout waarin z'n geniale detective Nero Wolfe in grote woede een laatste versie van Webster's dictionary systematisch verscheurt en verbrand vanwege de definities. Wie wel eens enigermate systematisch met een werkend verstand in een Nederlands woordenboek - groter dan een pocketwoordenboek, waaraan geen bijzondere eisen gesteld kunnen worden - heeft gegrasduind kan zich daar goed in verplaatsen.

Het woordenboek dat ikzelf het liefst gebruik is de Shorter Oxford English Dictionary, dat overigens twee stevige delen groot is. (De niet-afgekorte versie is vele delen groot.) Wie wil begrijpen waarom ik het niet begrepen heb op Nederlandse woordenboeken moet de definities uit z'n favoriete Nederlandse woordenboek eens vergelijken met die in de Shorter Oxford English Dictionary.

Idee 453