Idee 348.                                       


't Heeft zoo moeten wezen!

Juist. Het heeft zoo moeten wezen. Dŕt, en dŕt, en dŕt... alles wat is, moet zyn. Alles wat geschiedt is 'n rechtstreeksch gevolg van 't naastvorige, en indirekt 'n gevolg van al 't vorige.

Er zyn zeer velen die gelooven in myn God, de Noodzakelykheid. Ze moeten wel! [1]

En die godsdienst zal worden verheven tot godsdienst van Staat, tot alleenheerschende, tot alleenzaligmakende kerk, zoodra er 'n behoorlyk ministerie van eeredienst zal opgericht zyn: departement tot uitbreiding van de kennis der natuur. *)

*) Dit behoeft niet. [2] De afschaffing van officieele bemoeienis met het tegendeel is voldoende. Zoodra de Staat z'n budget ontlast van ‘Eeredienst’ zal de goddienery van-lieverlede uitsterven. De Regeering moest van Kerk, kerken en gemeenten niet meer notitie nemen dan van andere liefhebbery-kollegien. Men zou dan spoedig ontwaren dat de behoefte aan ‘geestelyk voedsel‘ niet zoo groot is als nu de dominees voorgeven, of liever: dat het Volk de voorkeur geeft aan beter spys. [3] (294, 295.)


[1] "Er zyn zeer velen die gelooven in myn God, de Noodzakelykheid. Ze moeten wel! "

Nee hoor, in 't geheel niet. En de reden is bovendien nogal voor de hand liggend: Wie in verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid gelooft veronderstelt een vrije wil. Hier zijn nog steeds heel wat raadsels op te lossen, maar de zeer grote meerderheid van de mensen meent te weten dat ze een vrije wil hebben, was het alleen vanwege de moeite van het leren niet in de eigen broek te plassen en poepen.

M.'s metafysische positie was een stuk minder inconsistent geweest als hij verklaard had in de noodzaak van waarschijnlijkheid te geloven - dus dat heel wat dingen met een bepaalde kans moeten gebeuren, maar niet per se noodzakelijk moeten gebeuren.

Het is overigens wčl waar dat dit inzicht pas werkelijk doorbrak in de natuurkunde met de opkomst van de quantum-mechanica in de 20ste eeuw, die gebaseerd is op een dergelijke aanname.


[2] "En die godsdienst zal worden verheven tot godsdienst van Staat, tot alleenheerschende, tot alleenzaligmakende kerk, zoodra er 'n behoorlyk ministerie van eeredienst zal opgericht zyn: departement tot uitbreiding van de kennis der natuur. *)

Dit behoeft niet. "

Veel sterker: Dit zou zéér onverstandig zijn, want als er iets gevaarlijk is gebleken de afgelopen 25 eeuwen dan zijn het "alleenheerschende" en "alleenzaligmakende" kerken en politieke partijen.

Niemand - geen mens en geen groep - heeft patent op de waarheid, en als er iets duidelijk is over waarheid dan wel dat deze door mensen alleen met veel moeite, dwaling, gissing en discussie gedurende vele generaties gevonden kan worden.


[3] " Men zou dan spoedig ontwaren dat de behoefte aan ‘geestelyk voedsel‘ niet zoo groot is als nu de dominees voorgeven, of liever: dat het Volk de voorkeur geeft aan beter spys."

Ik geloof het niet. Zolang de doorsnee niet intelligenter geboren wordt dan het geval is zal de doorsnee z'n leven inrichten aan de hand van overwegend onzinnige denkbeelden, die vooral gebaseerd zijn op eigen onwetendheid, vermeend en echt eigenbelang, en wensdenkerij. Voor wie enige behoorlijke kennis van de geschiedenis heeft is dit een waarheid met dezelfde waarschijnlijkheid als "bijna niemand wordt ouder dan 100".

En vrijwel alle waarheid en alle beschaving is door een kleine minderheid bevochten tegen een grote in eigen ogen weldenkende meerderheid. Hier ligt dan ook één van de principiële misvattingen over democratie: Als deze wenselijk is, dan omdat hierdoor minderheden getolereerd worden, en niet omdat de meerderheid gelijk zou hebben. (Zie 7, 855

Idee 348.