Idee 202.                                       


Juist: Minotaurus! 't Is een veelslachtig wezen met 'n muil als een statenbybel, en 'n reusachtige breikous tot achterlyf dat uitloopt in 'n borduurnaald. En de naam van 't monster is: hysterie !

Het eet meisjes, meisjes, altyd, meisjes...

En als er 'n Theseus komt, die 't leelyk dier op den kop slaat, noemt ge dien Theseus 'n slechten kerel.

Ouders, die uw kinderen liefhebt, moogt ge de bondgenooten zyn van 't beest? Moogt ge hem z'n buit gereedmaken, toezenden, in de kaken werpen?

Of is 't plicht uw dochters te beschermen tegen z'n vraatzucht?

Met uw laffe zedelykheids-komedie wil ik niets te maken hebben. Ik zeg u dat ik stryden zal tegen den minotaurus, met of zonder uw hulp. Dat gebiedt me myn zedelykheid!  [1]

En ik zal overwinnen, dat verzeker ik u! Reken er op dat zeer veel Ariadnes my den leidraad gaven en geven zullen om behoorlyk wegtevinden in den doolhof!  [2]

Ik zal overwinnen. Want ik zal 't dubbeldier te voorschyn halen uit z'n kronkelgangen, en 't vóórslepen op myn terrein: het Licht.

Ik zal het dwingen z'n leugenkop aftewenden waar ik 't myn schild voorhoud: de Waarheid !

Ik zal 't laten verdoemen en veroordelen tot ondergang door 'n beroep op myn kampvechter: het Menschelijke in den mensch!  [3]

Ik zal 't afmaken met 'n paar slagen van myn zwaard: het Woord !

Ouders, die verlekkerd zyt op den zielemoord uwer dochters, verbiedt haar myn woorden te hooren...

Ouders, die u verlaagt tot slachters en keukenjongens voor de tafel van 'n gedrocht, zeg vry aan uw slachtvee dat ik  de draak ben die 't wil verslinden, waarschuwt vry uw kinderen tegen myn invloed...

Ik tart u my dien invloed te ontnemen.

Ik tart uw te bewerken dat uw kroost my schuwe.

Ik tart u te beletten dat over tien jaren, en vroeger reeds myn IDEEN 't gebouwtje omwerpen, dat ge met bebloede hand hebt samengeknoeid uit de materialen van uw domme goslasterlyke wreede zedelykheidsbegrippen.  [4]

*) De verandering der begrippen over dit onderwerp, sedert ik in 1862 deze woorden schreef, is zeer groot. Ook de voorspelling in den aanhef van 203 is letterlyk uitgekomen, en - als gewoonlyk! - men heeft my de fout aangewreven die ik bestryd. Ik zou party getrokken hebben voor Hysterie. Zoo ook was Havelaar, die de wet wilde gehandhaafd zien, 'n onruststoker. Straks zal men vertellen dat ik 'n burgerkroon vraag voor Duymaer van Twist!  [5]

Hoe dit zy, er komt verandering in onze begrippen over "Deugd" en men begint in te zien dat het geslachtsleven daarin 'n verkeerde rol heeft gespeeld. Ik stel me voor, dit onderwerp zoodra mogelyk uitvoeriger te behandelen, vooral naar aanleiding van 'n werk dat onlangs in Engeland is uitgekomen, en zeer te-recht grooten opgang maakt. De titel is Elements of social Science, or physical, sexual and natural Religion[6]

Behoudens zeer vele aanmerkingen, die ik op dat werk te maken heb - ik verzet me namely ten-sterkste tegen de zoogenaamd practische slotsommen van den my zeer antipathieken schryver - noem ik zyn Elements een der nuttigste boeken ooit verschenen. Daarin worden wanbegrippen aangetast, die sedert 'n eeuw of wat allernoodlottigst werken. Het wordt waarlyk tyd onze beguele maatschappy te genezen van haar dom en wreed miskennen der Natuur. Onze fatsoenszeden zyn schadelyk. 

De duitsche vertaling - naar den negenden engelschen druk - kost slechts anderhalve gulden, en is getiteld: Grundzüge der Gesellschafts-wissenschaft, oder physische, geschlechtliche und natürliche Religion. Berlin, bei Erwin Staude. Lezer, schaf u dat boek aan! Maar, nogeens, men meene niet dat ik des schryvers konkluzien aanbeveel. Integendeel. Liever géén raad dan zóó'n raad!  [7]

Noot van 1879. Bedoeld werk is sedert lang in 't hollandsch vertaald, en werd druk besproken.  [8]


[1] "Met uw laffe zedelykheids-komedie wil ik niets te maken hebben. Ik zeg u dat ik stryden zal tegen den minotaurus, met of zonder uw hulp. Dat gebiedt me myn zedelykheid!"

We zijn in een tirade, lezer, en het is er een ten behoeve van de sexuele en persoonlijke vrijheid en ontwikkeling van de Nederlandse vrouwen en meisjes uit de door preutse en schijnheilige fatsoendelijkheids-opvattingen zwaar verkreupelde en verziekte 19e eeuw - waar een bekrompen preutsheid en schijnheiligheid gecombineerd met zelfopgelegde blinde onwetendheid en, inderdaad, hysterie heerste waar de tegenwoordig levende zich vrijwel zeker nauwelijks een goed beeld van kan vormen. 


[2] "En ik zal overwinnen, dat verzeker ik u! Reken er op dat zeer veel Ariadnes my den leidraad gaven en geven zullen om behoorlyk wegtevinden in den doolhof! "

En het is voorzover ik weet een feit dat M. meer aanhang had onder vooral de jonge vrouwen onder zijn lezers dan onder de leden van alle andere toen bestaande maatschappelijk groepen, van academici en Indische rijkworders tot de zeer grote zeer armlastige en nauwelijks lezende of schrijvende "werkende stand". 


[3] "Ik zal 't laten verdoemen en veroordelen tot ondergang door 'n beroep op myn kampvechter: het Menschelijke in den mensch!  "

Dit is weer een verwijzing naar IDEE 136, en het is nuttig op te merken dat M. hier en elders nogal bewust het hoog-menselijke in de mens, namelijk het vermogen tot rationeel redeneren, wetenschappelijk onderzoeken, en zich waarachtig en rechtvaardig te gedragen op basis van kennis en heldere gehandhaafde afspraken, stelt tegenover het minstens zo grote laag-menselijke in de mens, namelijk het vermogen tot wensdenken, bijgeloof, hypocrisie, en oneerlijkheid, uitbuiting en het misbruik maken van de zwakten van anderen tot eigen voordeel. 


[4] "Ik tart u te beletten dat over tien jaren, en vroeger reeds myn IDEEN 't gebouwtje omwerpen, dat ge met bebloede hand hebt samengeknoeid uit de materialen van uw domme goslasterlyke wreede zedelykheidsbegrippen. "

De lezer moet bedenken dat er veel pogingen tot - uiteraard toen: illegale en gevaarlijke - abortussen werden ondernomen om het schandaal te proberen te ontwijken "een natuurlijke moeder" te zijn en wel van een bastaard en reeds door z'n onwettige geboorte maatschappelijk uitgestoten mens.

En 't is inderdaad ook waarschijnlijk dat Multatuli erin geslaagd is door z'n IDEEN in betrekkelijk korte tijd in ieder geval véél te veranderen op dit terrein, waarschijnlijk niet zozeer in de feitelijke praktijken, als in de ideeën en waarden over sexualiteit en opvoeding. 


[5] : M. schrijft "De verandering der begrippen over dit onderwerp, sedert ik in 1862 deze woorden schreef, is zeer groot." en voor mij, die zo'n 45 jaar behoorlijk levendig terug kan herinneren, waaronder de preutse en bekrompen en saaie en suffe 1950-er jaren - overigens vergeleken met de 1850-er jaren waarschijnlijk een relatief paradijs van vrijheid en verlichtheid! - geldt dat het inderdaad wáár is dat de begrippen over sexualiteit, opvoeding en onderwijs in een klein aantal jaren, en zonder overige grote maatschappelijke revoluties, zich nogal radikaal kunnen wijzigen.

Het is echter óók zo dat die betrekkelijk vergaande en snelle veranderingen véél meer met modes, conformisme, navolgen van voorgangers, imitatie van voorbeelden, en doen en zeggen wat "men" doet en zegt te maken hebben dan met werkelijk en zelfstandig verworven persoonlijk inzicht, aanzienlijk uitgebreide kennis, of bewust uitgedragen, zelfstandig gefundeerde en eerlijk beleefde persoonlijke waarden van de meerderheid te maken heeft.

OOK dergelijke toch nogal ingrijpende veranderingen - van samenlevingsvormen, van kinderen opvoeden, van sexuele vrijheden, van gebruik van voorbehoedsmiddelen en legale medische abortus - lijken voor de meeste mensen meer te maken met hoe normen en waarden over modes uitgedragen plegen te worden door damesbladen: "Paars mŕg weer met De Nieuwe Zomermode!" "Pastel is UIT, oker en aardkleuren zijn IN!" e.d. dan met individuele rationele geinformeerde besluitvorming. Zie ook [3].


[6] "Hoe dit zy, er komt verandering in onze begrippen over "Deugd " en men begint in te zien dat het geslachtsleven daarin 'n verkeerde rol heeft gespeeld. Ik stel me voor, dit onderwerp zoodra mogelyk uitvoeriger te behandelen, vooral naar aanleiding van 'n werk dat onlangs in Engeland is uitgekomen, en zeer te-recht grooten opgang maakt. De titel is Elements of social Science, or physical, sexual and natural Religion."

De feitelijke deugdsbegrippen van de Neerlandse 19e eeuwers lijken te hebben gedraaid rond financiële normen (Neerlandse "men" deugt in evenredigheid met rijkdom), rond conformisme (Neerlandse "men" deugt in evenredigheid met de gelijkenis in gedrag, kleding, meningen, behuizing etc. etc. met andere "men", geheel gelijk gemotiveerd), rond hypocrisie (de normen en waarden van Neerlandse "men" zijn overwegend publiek meehuilen met de morele pretenties die dat moment modieus in de meerderheid zijn), en tenslotte rond sexuele moraal (deugdzame Neerlandse "men", tot zeer recentelijk althans, had zogenaamd geen sexualiteit of sexueel leven, althans niet buiten de beslotenheid van de huwelijkse slaapkamer).  Terug.


[7] : Ik heb op het moment dat ik deze noot schrijf geen inzicht in de inhoud of leer van het genoemde boek kunnen vinden, maar vermoed dat het Neo-Malthusiaans geinspireerd was, wat refereert aan de zogenaamd neo-malthusiaanse beweging die in de 19e eeuw in Engeland ontstond, en zich vooral richtte op enigszins verlichter sexuele normen en omgangsvormen en op het vrij verkrijgbaar zijn van condooms e.d. Ook neem ik aan dat M. zich precies hiertegen uitspraak in dit deel van z'n tekst, waar hij dan ongelijk in had (en geen enkel mens, hoe eerlijk en intelligent ook, is perfect).

Het Neo-Malthusianisme was een reactie en vervolg op theorieën van de Engelse geestelijke Thomas Malthus, die in het begin van de 19e eeuw observeerde dat de menselijke populatie groeit in een geometrische reeks, terwijl de menselijke productie-middelen groeien in een arithmetische reeks.

Dit impliceert in beginsel dat er altijd overbevolking dreigt, en dat was de konklusie die Malthus trok.

Voor die conclusie valt in beginsel veel te zeggen, want dit is feitelijk het grootste gevaar op de achtergrond dat de mensheid bedreigt: De almaar voorttikkende populatie-bom. Immers, binnen 25 jaar staan in de zogeheten "Derde Wereld", als er niet radikaal en snel veel dingen veranderen en bovendien nieuwe ontdekkingen en technologische vindingen worden gedaan, een bevolking van zo'n 10 miljard mensen gereed, opgevoed op Hollywood-illusies over 't Goede Leven van rijkdom en economische spilzucht, die in 't geheel niet te bevredigen vallen, en de grote kans op oorlogen over voedsel, water en land impliceren.

Malthus deduceerde iets dergelijks uit de hem ter beschikking staande gegevens, en had tot zoverre in beginsel gelijk. Maar hij verbond daaraan een radikale consequentie: "Men" behoorde zich te onthouden van sexuele contacten en laat of niet te trouwen. Malthus was ook een steunpilaar van de Engelse élite van zijn tijd, want zijn argumenten tendeerden er ook sterk heen dat de lagere standen geen recht hadden op betere inkomens, want dat zou ze immers toch maar aan het voorttelen zetten, zodat ze veel beter arm, dom en kuis bleven. Dit kwam de Engelse élite van zijn tijd bijzonder goed uit, zodat Malthus grote opgang maakte als economisch en politiek filosoof.

De Neo-Malthusianen accepteerden een deel van z'n argumenten maar vervingen z'n konklusies door pleidooien voor condoom-gebruik en voorlichting, maar hadden pas enig succes in de 20ste eeuw.   Terug.


[8] "Bedoeld werk is sedert lang in 't hollandsch vertaald, en werd druk besproken.  "

Hoe het zij, de lezer mag aannemen dat de vertaling van dat boek, en de opgang die het vond, en ook de resulterende verbeteringen in vragen de sexualiteit betreffende  - die trouwens gezien vanuit het Nederlandse standpunt van 2001, waar het wettelijk geaccepteerd is dat homo's kunnen huwen, abortus vrij verkrijgbaar is, net als tal van voorbehoedsmiddelen, een zeer groot aantal huwelijken strandt en kinderen vaak door één ouder worden opgevoed, en de Neerlandse doorsnee miljoenvoudig voyeuristich heeft zitten gluipgenieten bij TV-programma's als Big Brother, waarschijnlijk nogal belachelijk, miniem, heel weinig radikaal, en uitermate hypocriet zullen lijken - voor een groot deel op het conto van Multatuli kunnen worden geschreven. 

Idee 202.