Geloof en buig u, of verwerp en sta rechtop. Naïve, kinderlyke, soms verheven onwaarheid is nu-en-dan te dulden in poëzie. *) Maar 2 x 2 = 5 zal 'n gruwel blyven, zolang 2 x 2 niet meer en niet minder is dan vier.

*) 1879. Onwaarheid als zoodanig is nooit "verheven" en juist in "poëzie" kan ze 't minst geduld worden. (263)

Precies: Geloof en buig u, of verwerp en sta rechtop.

Overigens vind ik het interessant dat anderen, zoals Orwell, de rekenkundige grondwaarheid dat 2+2=4 vaak opgevoerd hebben als inzichtelijk argument tegen alle vals geloof, totalitaire propaganda, en politieke en religieuze leugenstelsels.

Ik geloof niet dat onwaarheid nooit "verheven" is, en ook dat er nogal veel verheven onwaarheid in de kunst is, die kunstig verheven is, en vaak een (beweerd) moreel doel dient. Ook vind ik het niet erg dat kunst vrijwel altijd neer komt op vervalsing, overdrijvig, selectie, en accentuering van delen van de waarheid, alles met het doel licht te werpen op iets dat buiten de kunst ligt. Wèl erg is het uitventen van noodzakelijke kunst-leugen als feitelijke waarheid. (Stuitend lelijk is het vaak ook: zie het zogenaamd "socialistisch realisme" in de kunst, van Stalin tot Kim-Il Sung. Maar zie ook het "Hollywood-kapitalistisch realisme" van "The Bold and the Beautiful" en de Jerry Springer Show, dat even dom en vals is, en doorsnee mensen even dom en vals maakt.)

Wie overigens in M.'s kunst-kritiek geïnteresseerd is, doet er verstandig aan z'n nawoord bij z'n eigen jeugdstuk "De Bruid daarboven" te lezen dat zinniger is dan het hier door hem kort gestelde.