Idee 111.                                                  

Om zeden en wetten te begrypen, is 't nuttig zo nauwkeurig mogelyk zich voor te stellen welke omstandigheden die wetten noodig, en die zeden algemeen maakten. 't Is 'n aardige studie, maar meestal leert zy dat ons eigenbelang de dryfveer was van wie die wetten en zeden invoerden of handhaafden. *) Zo handhaven de parysche modistes de krinoline.

Ik ben daarom niet boos op die modistes, maar ik zou boos wórden, wanneer die wetgevers en die zedemeesters voorgaven dat ze hun wetten en zeden en uitspansels verdedigen tot heil van 't menselyk geslacht. Dąt is niet waar.

*) 1879. Zie, byv. over eerlykheid en kuisheid, de Japanse Gesprekken.


Eigenbelang speelt inderdaad een grote rol, maar ik denk dat angst en domheid een grotere rol spelen - immers, welbeschouwd is het eigenbelang dat de grote meerderheid van bange en domme mensen onderkent alleen dąt belang dat rijmt met hun laffe domheid, maar niet het belang dat ze zņuden hebben als ze de moed hadden niet laf te zijn, en het verstand niet dommer te zijn dan ze zijn geboren. (Zie 74 en 136.)

Wat betreft de genoemde "eerlykheid en kuisheid": De o zo bijzonder christelijk-deugdzame Hollandse kooplieden uit M.'s tijd legden zich toe op het exporteren van zakhorloges met daarin verstopte pornografische plaatjes, die de Japanners veel genot gaven, en de Hollandse christelijk-deugdzame kooplieden dus veel geld. Echt Hollands koopmanschap!

Idee 111.