Idee 106.                                                  

Al wat ik weet zonder 't van iemand te leeren, ruil ik gaarne voor alles wat ik had kunnen leeren van anderen, en niet geleerd heb.

Dat meen ik niet. Maar ik moest het menen.
[1]

Van dit laatste ben ik niet volkomen zeker. Het is niet gemakkelyk, rekenschap te geven van den oorsprong onzer denkbeelden. Wy vergissen ons gedurig by 't schiften van indrukken die wy aan anderen te danken hebben, en dezulken die óns eigendom zijn, schoon 't de vraag is of hier stipt gezegd eigendom bestaan kan. In den tekst wordt echter noch van denkbeelden noch van indrukken gesproken. Ik schyn daar wetenschap of kennis bedoeld te hebben. De waarheid is, dat ik zeer weinig - byv. door schoolgaan - van anderen geleerd heb. En dit zal wel by de meesten 't geval zyn. Zie daarover o.a. 870.


[1] Al wat ik weet zonder 't van iemand te leeren, ruil ik gaarne voor alles wat ik had kunnen leeren van anderen, en niet geleerd heb.

Dat meen ik niet. Maar ik moest het menen.

De reden voor de eerste zin is natuurlijk dat velen méér weten dan een. Zie verder M.'s noot, die ingaat op Maar ik moest het menen.


[2] "De waarheid is, dat ik zeer weinig - byv. door schoolgaan - van anderen geleerd heb. En dit zal wel by de meesten 't geval zyn."

Dit lijkt mij inderdaad waar, maar niet precies om de redenen die M. kennelijk in gedachten had. Mijn reden ligt vervat in de zegswijze dat "wanneer een aap in een spiegel kijkt, een aap terugkijkt":

Iedereen kan mèèr begrijpen dan ie weet, maar niet direct véél meer, en niemand kan mèèr begrijpen dan z'n vermogens toelaten. En:

De vermogens zowel als de wens tot waarachtig begrip van de meerderheid zijn gering: Doorsnee "men" wil géén pijnlijke waarheid maar aangename leugen, en wil niet leren maar lichamelijk genieten. Mundus vult decipi = "Men" - de aangepaste, conformistische, braaf oppassende menselijke doorsnee - "wil bedrogen worden". (Zie - bijvoorbeeld: ik ga hier regelmatig op in, lezer! - mijn commentaar bij Ortega y Gasset, en 136, 276, 423.)

Idee 106.