Idee 102.                                                  


Als 't bestaan van God moet bewezen worden uit de Natuur, hangen wy weer af van "isten" en "anen" en de begrippen over God, van 'n vlekjen in de lens van 't mikroskoop, van 'n millimeter fout in den graadmeter van 'n thermometer of een anderen meter, van 't yzer in de nabyheid van 'n kompas, van verkeerd berekende straalbreking, van gebrekkig achromatisme in een kyker, van... van...

Ja, van wat al niet!

Sirius is zóóveel mylen vér, dus: God is groot.
Dat infuziediertje houdt redevoeringen tegen z'n medeinfuziediertjes, die hem verstaan en begrypen, dus: God is groot.
Die visch heeft 'n vin die hem in staat stelt volte te maken met een hoek van 1/000000 graad, dus: God is groot.

Dit alles is ontdekt voor Professor A, Dokter B en Prosektor C, en deze drie goddienende natuurheren zyn de theologen van den dag.

Den volgenden dag blykt er:

Dat Sirius één myl verder staat: God is een myl groter.
Dat het infusiediertje verkeerd verstaan is: God is verkeerd verstaan.
Dat die visch minder vlug is dan men dacht, en tot wenden 'n hoek nodig heeft met 'n nul minder in de breuk: er is 'n nul minder in 't cyfer der waardering van God.

Als ik dan toch wil droomen en gissen en mymeren over wat ik niet weet, houd ik 't met de droomerige ouwerwetsche theologie. De studie van de Natuur is de beste studie, maar men leert er niets uit kennen... dan de Natuur, dat is: alles! En juist omdat God is buiten alles, kan men hem niet leren kennen uit die natuur. (71)


Zie 71. En het soort redenaties wat M. in dit idee belachelijk maakt zijn nog steeds bijzonder populair:

Nog steeds geloven zeer velen dat er een God te deduceren valt uit onze onwetendheid omtrent de oorzaken van de grootheid en raadselachtigheid van het heelal, en zien zeer weinigen helder in dat zo'n God alléén uit die gegevens gededuceerd kan worden als ie er eerst door de gebrekkige denker's wensdenkerij zelf ingebracht is - uit onwetendheid volgt immers niets dan onwetendheid.

Ik vrees echter dat het intellect van de zeer grote meerderheid van de mensen te slecht is en hun aangeboren driftnoden te sterk zijn, om hun geloven rationeel in te richten:

Liever wensdenken ze dan rationeel te denken, omdat het zowel veel makkelijker is dan rationeel denken - als gegarandeerd tot wenselijke konklusies leidt.

Idee 102.