Idee 88.                                                 

En toch is 't niet waar, dat gedachten de wereld regeeren. Dit doen zelfs IdeeŽn niet. Noch "opeyne" zoals graaf Willem meende, en beitelen liet op 'n steen te Alkmaar, die nog te zien is, naar men my verhaalde.

Juist door de oneindigheid der gedachten verliezen zy aan invloed, wat ze aangroeien in getal. A...M houden N...Z in ťchec perpťtuel.

En de gedachten die zich afronden en tot denkbeeld vormen, regeren dŠŠrom de wereld niet, wijl ze - hoe oneindig minder in getal dan de Úngetekende - door tegenstrydige menigvuldigheid, toch nooit onverdeelden indruk maken. Naast elke nimf staan faunen en saters.

Wat regeert dan de wereld? Daarnaar zoek ik sedert lang. Ik geloof byna: non pas la parole... mais les mots.

Ook dit is onjuist. Elk mot wordt weer op zyn beurt door andere mots krachteloos gemaakt.


Als het niet waar is, dat gedachten de wereld regeren, dan toch vooral omdat "de wereld" niet geregeerd wordt door ťťn enkel soort dingen. Maar het lijkt mij dat mensen toch primair ideologische apen zijn, die alleen kunnen overleven door het aannemen van ideeŽn over wat de wereld is en zou moeten zijn, bij gebrek aan voldoende instincten.

En in deze zin regeren de ideeŽn de mensenwereld, al blijft het ook zo dat de ideeŽn die regeren dat altijd doen via menselijke machthebbers, die zowel ideeŽn gebruiken als daardoor degenen die in de ideeŽn geloven. (Zie Machiavelli.)

De geschiedenis van de 20ste eeuw ("The Century of Total War": Aron), waarin de - misbegrepen, misbruikte - ideeŽn van Marx en Nietzsche zo'n prominente rol speelden bieden hiervan een uitstekende dus uitermate gruwelijke illustratie

Idee 88.