Idee 86.                                                 

In 't ziekenhuis te Amsterdam - dat gasthuis heet, ik weet niet waarom - moest een matroos geamputeerd worden. Professor - ik meen Tilanus - zette hem z'n been af. De man rookte bedaard z'n pyp, beet nu en dan op de tanden, maar verhief zich boven de pyn.

Professor T. bewonderde die sterkte van ziel, en sprak daarover met lof, terwyl hy 't verband legde.

Op-eens geeft de moedige patiŰnt 'n gil. Professor had hem met 'n speld gestoken.

-Hoe... zˇˇ schreeuwt ge, gy die zo-even...

-Dat 's waar... maar zieje, professor, die speldeprik hoort er niet by.

De matroos had gelyk.

In M.'s tijd werd nog geopereerd zonder verdoving, afgezien van drank. Ook in zijn tijd werd o.a. door Lister in Engeland de verdoving ingevoerd, die sindsdien bijzonder veel pijn vermeden moet hebben, en dus, in die eenvoudige termen, meer goed gedaan heeft dan vrijwel iedere andere maatregel die men kan noemen.

Wat betreft die eenvoudige termen, hier is een sectie 18 uit "Multatuli en de Filosofie", over een betrekkelijk eenvoudig, menselijk praktiseerbaar, ethisch ideaal:

18. De moraal: Multatuli was niet alleen een filosoof: Hij was ook een moralist, die zijn - christelijke dus schijnheilige - tijdgenoten beleerde in de vrijmoedige athe´stische traditie van de franse moralisten. Omdat Multatuli ook in dit opzicht zijn tijd ver vooruit was, en omdat het onderwerp in deze tijd, waarin ego´sme, hebzucht en moedwillig irrationalisme verdedigd worden met een beroep op de relativiteit van alle moraal ("Jij kan niet zeggen wat goed en kwaad zijn "ergo" ik mag doen wat ik wil") kan het nuttig zijn hier een korte morele verhandeling in te lassen, waarschijnlijk in de geest, zij het niet volgens de letter, van Multatuli:

Het kwaad in de wereld is onnodig lijden, en wordt veroorzaakt door menselijk onvermogen - tot goed nadenken en eerlijk en konsekwent handelen. Ingewikkeld is het niet: Iedereen weet tot op zeer grote hoogte wat z'n medemensen pijnigt en pleziert, en wat een mens nodig heeft om redelijk te kunnen bestaan. Iedereen weet dat onware ideeen, hoe goed bedoeld ook, wanneer ze als leidraad tot handelingen dienen overwegend tot ellende leiden, zo niet voor de handelaar dan wel voor z'n medemensen. Daarom behoort iedereen, al was het alleen maar uit welbegrepen eigenbelang, zich naar vermogen toe te leggen op waarachtig begrijpen en goed doen - waarbij het laatste in ieder geval wil zeggen: Het bewust vermijden van onnodig lijden, en het helpen van degenen die daaraan blootgesteld zijn.
Multatuli deed dat - na´ef, eerlijk en goedwillend. Vrijwel al z'n medemensen, toen en nu, veel dommer maar ook veel wereldwijzer, minder eerlijk en van minder goede wil, laten dat overwegend na - uit onvermogen, want waarachtig begrip en redelijk handelen zijn moeilijk; uit domheid, want de meeste mensen zijn te dom om zonder hulp tot rationele ideeŰn te komen; uit ego´sme, want de meeste mensen zijn te zelfzuchtig om rechtvaardigheid en redelijkheid op meer dan minimale schaal te betrachten; of uit lafheid, want het meeste kwaad wordt welbewust gedaan, uit angst af te wijken van wat maatschappelijk gewenst of gebruikelijk is. Daarom is de wereld wat zij is: Voor de meerderheid overwegend een lijdensweg veroorzaakt door illusies en verlicht door valse hoop en ego´stisch vermaak.

Verder zie 423, 276, 136.
 

Idee 86.