Idee 71.                                                 

Een veldheer schreef aan z'n luitenant: vermoord al de inwoners, en houd de rest gevangen.
De luitenant dacht dat de veldheer gek was, maar hy uitte z'n meening niet, omdat hy de gramschap van den veldheer vreesde.

Natuur is alles. Wat er meer is, noemt men metaphysiek, bovennatuurkunde, d.i. buitenissigheid. [1]

't Is nog niet sedert heel lang, dat de luitenants zoo'n veldheer 'n dwaas durven noemen.

[1] "Natuur is alles. Wat er meer is, noemt men metaphysiek, bovennatuurkunde, d.i. buitenissigheid."

Dut is een van M.'s fundamentele aannames, en wordt in de zin waarin hij dat bedoelde ook goed omschreven met zowel "athe´sme" als "(filosofisch) materialisme" (waar "filosofisch" voorgevoegd wordt om de bedoelde zin te onderscheiden van de zucht tot geldverdienen). En merk op dat het argument niet zozeer terminologisch als wel logisch is: Eenieder moet aannemen dat er Natuur is, en dat wat is Natuur verdient genoemd te worden - maar iedere aanname die mÚÚr postuleert dan Natuur postuleert dus iets wat niet is. (Zie 32 over goddelijke makers.) En "buitenissigheid" betekent "buiten dat wat is", dus "dat wat niet is".

Maar M.'s "'t Is nog niet sedert heel lang, dat de luitenants zoo'n veldheer 'n dwaas durven noemen" is niet historisch correct: Athe´sme en materialisme zijn vrijwel zo oud als de filosofie (en werden al vˇˇr Socrates verdedigd door Democritus van Abdera, ook de uitvinder van de hypothese van atomen als fundament van de hele Natuur, en bekend als "de lachende filosoof").

Wat wel klopt is dat athe´sme en materialisme van Lucretius tot de 17e eeuw, dus 17 eeuwen lang, in het Westen zeer onpopulair waren, en door vrijwel niemand serieus werden verdedigd, was het alleen vanwege het levensgevaar dat men liep vervolgd te worden, en bijvoorbeeld verbrand te worden als ketter. Maar Thomas Hobbes was een goed schrijvende 17e-eeuwse materialist en athe´st, en in het Frankrijk van de 18e eeuw lijken de meeste werkelijk intelligente mensen in ieder geval meer materialist en athe´st geweest te zijn dan iets anders - en de kwalificatie "meer" hangt samen met het toenmalige grote maatschappelijk gevaar voor wie materialisme of athe´sme durfde te belijden.

Idee 71.