Idee 57.                                                  


Er is maar één weg ten hemel: Golgotha. Wie er wil komen langs anderen weg, is 'n infame smokkelaar. (30)


Op z'n Lucebert's: "Scheppen gaat van Au!".

Anders gezegd - en dit is een thema dat Multatuli, getuige z'n verkozen pseudoniem, na aan het (regelmatig depressieve) hart lag:

De enige weg naar het supreem goede gaat door groot lijden.

Daar is veel voor te zeggen, inclusief de gevolgtrekking dat dit in beginsel een goede verklaring vormt voor veel menselijke slechtheid:

Een beter mens te zijn of trachten te worden is vaak moeilijk, en wordt maatschappelijk bestraft. Een slechte maatschappij is het vanzelfsprekend gevolg van slechte mensen, en als mensen werkelijk een goede maatschappij hadden gewild, dan hadden ze 'm reeds lang gehad. (Zie Bernard Mandeville's "The Fable of the Bees" voor een zinnige verklaring. Of mijn commentaar bij 423)

Idee 57.