Idee 16.                                                


Als ik 't woord "ziel" noem, doe ik dat by wyze van spreken.

Als ik iets stel tegenover stof, doe ik dat by wyze van spreken.

Als ik zeg "God" doe ik dat by wyze van spreken.

Want ik weet niet wie God is. Ik weet niet wat ziel is. En wat er is buiten stof, weet ik niet.


Onder geleerden was deze mening toen Multatuli schreef niet ongebruikelijk: Rond dezelfde tijd publiceerde Bchner een boek waarin alles wat is tot "Kraft und Stoff" werd gereduceerd, terwijl de Nederlander Moleschot (professor in de fysiologie in Italie) bekend werd met de uitspraak "Zonder fosfor geen gedachtes!".

Aan de andere kant:

Vrijwel iedereen M.'s tijd was godsdienstig, of deed alsof, zodat deze stelling, die tegenwoordig voornamelijk flauw en triviaal oogt, indertijd zeer ketters klonk.

En de slimmerds die opmerken dat zij k niet weten wat "stof" is krijgen gelijk, met de aantekening dat ze de pointe missen:

Het verschil tussen "God" en "ziel" enerszijds, en "stof" anderszijds, althans in het gewone taalgebruik, bestaat in de aanwijsbaarheid, voelbaarheid, en tastbaarheid van "stof", zodat er althans enige overeenstemming over kan worden bereikt, terwijl "God" en "ziel" woorden zijn die niet of met veel meer moeite te illustreren zijn met alledaagse ervaringen.

Immers, u kunt zeer lang geloofwaardig en spitsvondig blijven volhouden dat u niet gelooft dat iemand die z evident slecht en niet-"spiritueel" is als ik een "ziel" heeft, maar niet lang dat ik op uw - grofstoffelijke - "tenen" sta, wanneer ik dat doe. (Zie ook mijn commentaar op 1).
 

Idee 16.