Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home


 

Aankondiging IDEEN.                            


AAN DEN UITGEVER.

              Waarde D'ABLAING !

   Neen, er zal  niet gezegd worden dat niemand beproefde den vloek te bezweren die er rust op het Volk. 't Zal niet gezegd worden dan niemand de ziekte aantastte, de rottende ziekte waaraan dat Volk lydt: de LEUGEN. Ik zal doen wat ik kan. [1]

   Ik verzoek u de uitgaaf op u te nemen van 'n werk dat ik zoo-even bedacht heb. Ik zal u elke week 'n vel druks leveren. Ja, als ik 'n kamer heb waar ik rustig zitten kan, twee vellen in de week. Ik verbind my voorlopig te schryven van zes-en-twintig vellen, dat is dus - als ik geen goede kamer heb - voor een half jaar. [2]

  Geef dat uit naar uw goeddunken. By inteekening, zonder inteekening . . . voor veel geld, voor weinig geld . . . het scheelt my niet.

Ik zal in dat schryven trachten naar WAARHEID.

Dit is m'n program. Dit is m'n eenig program.

Ik zal geven: verhalen, vertellingen, geschiedenissen, parabelen, opmerkingen, herinneringen, romans, voorspellingen, mededeelingen, paradoxen . . .

Ik hoop dat er 'n idee zal liggen in elk verhaal, in elke mededeeling, in elke opmerking.

Noem dus m'n werk: IDEËN. Anders niet.  [3]

En schrijf er boven: "een zaaier ging uit om te zaaien."

Kondig het terstond aan. Dat werk zal de vaan wezen die ik ophef en hooghoud: parceque suivre bannière ne peux! [4]


Aldus schreef Multatuli vrij tegen het eind van z'n "Over vryen-arbeid in Nederlandsch INDIË", dat gedateerd is "Amsterdam, 25 Jan. 1862". Het boven geciteerde "AAN DEN UITGEVER" staat nogal maar niet geheel plotseling midden in de tekst, want wordt voorafgegaan door de volgende woorden - die eveneens voorzien zijn van klikbare noten tussen vierkante haken van mijn hand:


   En nu, dunkt me, kan ik overgaan tot het derde gedeelte myner preek, waarin ik eenige beschouwingen wensch medetedelen...

Naar den duivel met die preêk en die beschouwingen in 'n derde-deelig lystje! Naar den duivel met uw gareel waarin 'k niet loopen wil, gy die geen paard begrypt zonder juk, gen leest zonder keurslyf, geen taal zonder spraakkunst, en geen waarheid zonder peperhuis, waarin ze licht opgerold, toegevouwen, platgedrukt, inééngefrommeld, als 'n theater-affiche van den vorigen keer! [5]

   Naar den duivel met uw schoolmeestery, gy die meent dat schryven of spreken iets anders is dan 't weergeven van de indrukken der ziel! Gy die dáárom van de ziel 'n talent hebt gemaakt, om uw aangeleerd, verschoold talent voor ziel door te doen doorgaan, en alzoo dat talent te maken tot grondstof van 'n beroep "dat wat gééft!" [6]

   Voort . . . terug naar de schoolbank, gy meesters in dingen die men niet leert, gy volleerden in zaken die gehadt moeten voelen, vóór gy iets leerdet! Weg preêkers, babbelaars, redevoeringshouërs, preek- praat- redeneer- vertoog- pleit- verhandel-kramen, à raison van zooveel woorden in 't uur, van zooveel centen 't woord! Weg handelaars in de waarheid, tegen honderd liters in de minuut. Debitanten en splitters van gevoel in volzinnen groot en klein, by den emmer en by 't maatje . . .  [7]

   Gy hebt het Volk bedorven! Gy, schriftgeleerden, gy, gy, gy . . .

    Gy, met uw gepraat over dingen die vanzelf spreken. Gy, met uw gepraat over dingen die in 't geheel niet spreken. Gy, met uw rechterzy en uw linkerzy. Gy met uw behoud en met uw liberalisme. Gy, met uw "eerste beginselen" die onmisbare bondgenooten van elke beginselloosheid. Gy, met uw deftigheid en witharige wysheid. Gy, met uw duitenplatery, dat is: gy met uw bedrog . . . GY hebt het Volk bedorven! [8]

   En ge huist, als vuil ongedierte, niet alleen in de plooien van de toga der Volksvertegenwoordigers - ge nestelt overal waar ge kunt plaats vinden tusschen naad of vouw der bedekking van de een-of-andere deftigheid. Gy, sprekers, praters, schrijvers, redenaars, preêkers . . . [9]


Waarna het "AAN DEN UITGEVER", als boven. Hieronder staat de tekst van de noten die ik in M.'s voorgaande tekst heb gezaaid, maar het is niet meer dan rechtvaardig en verduidelijkend om eerst nog een andere passage uit de Garmond-uitgave - die ik gebruik in mijn in html-uitgave - die bezorgd werd door M.'s weduwe, fraai verzorgd is, en Multatuli's woorden weergeeft zoals hij ze schreef en uitgegeven wilde zien, wat in het geheel niet waar is van latere uitgaves.

Maar daarover later. Hier volgt eerst een korte passage uit M.'s nawoord bij de derde bundel IDEËN, dat dateert uit 1876. De getallen refereren aan nummers van M.'s IDEËN, en zijn in deze html-uitgave klikbare links


Als handleiding tot de beoordeling van m'n IDEEN, verwys ik alweder naar 't program dat ik in m'n eerste brochure over Vryen-arbeid voorkomt, en nog eens beroep ik me op de wenken in 35, 123 en 283. Deze drie nummers - in verband altyd met 30 - zyn tevens van strikte toepassing, op al m'n werken zoowel als op m'n geheel leven.


Hier volgen m'n noten. In ieder geval leidt "Terug" aan het eind van de noot naar het begin van de alinea waar de noot op slaat:

[1] : Het is goed indien de lezer begrijpt wat het doel en de achtergrond van M.'s IDEEN is: Neen, er zal  niet gezegd worden dat niemand beproefde den vloek te bezweren die er rust op het Volk. 't Zal niet gezegd worden dan niemand de ziekte aantastte, de rotte ziekte waaraan dit Volk lydt: de LEUGEN. Ik zal doen wat ik kan. : Het bestrijden van de LEUGEN, die de kanker is van de Nederlandse maatschappij en 't Neerlands gemoed. (Voor uitgever d'Ablaing, zie 127.)

Multatuli zag hier zeer diep maar niet zeer helder: De menselijke maatschappij bestaat op basis van leugens, poses, rollen, voorwendsels, schijnheiligheid, gehuichel, wensdenkerij en conformisme die groepen mensen overeind houden tegen andere groepen maar dit soort gewone maatschappelijke leugen gaat veel dieper dan Multatuli helder zag, vooral omdat hij zelf vergeleken met anderen bijzonder eerlijk, spontaan en rationeel was, en het hem daardoor bijzonder moeilijk viel door te dringen in de fundamentele valsheid en domheid die de essentie vormt van de maatschappelijke geconformeerdheid van de menselijke doorsnee.

Zoals Multatuli's vriend Sicco Roorda van Eysinga hem schreef op 31 december 1870:

"Gij hebt de fout van de meeste keur-naturen. Gij wilt, dat zij denken en gevoelen gelijk Gij."

Voor wie niet geestelijk en moreel kleurenblind is valt het moeilijk om levend temidden van kleurenblinde soortgenoten, die voortdurend liegen en poseren over hun eigen onvermogens, aandriften, onwetendheid en illusies, vast te stellen wat doorsnee mensen werkelijk drijft.

Hier ligt een fundamenteel menselijk en maatschappelijk probleem, waar ik in mijn commentaren vaak op terug zal komen. Zie o.a. 73, 74, 423Terug.

[2] : Wat betreft "als ik geen goede kamer heb ": 't Is waar dat M. geen goede kamer, geen bron van inkomen, en geen vak waarin hij betaald emplooi kon vinden had, en bovendien arm was als de spreekwoordelijke kerkrat (die 't voordeel heeft bij al z'n armoede niet door deurwaarders vervolgd en niet door soortgenoten belasterd te worden).  Terug

[3] : Hier is dus nogmaals het program van de IDEEN:

Ik zal in dat schryven trachten naar WAARHEID.

Dit is m'n program. Dit is m'n eenig program.

Ik zal geven: verhalen, vertellingen, geschiedenissen, parabelen, opmerkingen, herinneringen, romans, voorspellingen, mededeelingen, paradoxen . . .

Ik hoop dat er 'n idee zal liggen in elk verhaal, in elke mededeeling, in elke opmerking.

Noem dus m'n werk: IDEËN. Anders niet.    Terug

[4] : Ik ben niet van plan voor vertaler te spelen, maar het blijft een feit dat de moderne jeugd, en hun papa's en mama's, kortom iedereen die sinds ca. 1965 schoolgegaan heeft in Nederland, systematisch is bestolen wat betreft z'n mogelijkheden beschaving op te doen op school.

Maar goed: "parceque suivre bannière ne peux!" = "want een banier vòlgen kàn ik niet!"    Terug

[5] : Alles dat M. schreef in deze sectie wordt later toegelicht in de IDEEN. In dit geval bijv. 74, 107, 136Terug.

[6] : En voor deze alinea zie bijv. 41Terug

[7] : Merk op wie M. in de eerste plaats aanvalt en verantwoordelijkheid stelt voor de verrotting en de leugen die Nederland in z'n macht had, en heeft: Weg preekers, babbelaars, redevoeringshouërs, preek- praat- redeneer- vertoog- pleit- verhandel-kramen - kortom, iedereen die "in ideeën" deed, die bijdroeg aan deze of gene leugen-ideologie: Dominees, pastoors, politici, journalisten, schoolmeesters, en andere voorgangers in de maatschappelijke leugen die Neerland en de Neerlandse élite in stand houden.  Terug

[8] : Hier schuilt een probleem, en wel dit:

Wat als "het Volk" overwegend bedorven is, hetzij in Calvinistische zin, waarin ieder mens slecht en als zondaar geboren wordt, hetzij omdat in ieder geval de grote meerderheid van de mensen niet geboren wordt met de intellectuele en morele vermogens van een Multatuli? (Zie bijv 118).

Ik ben geen Calvinist, maar niemand anders dan Multatuli is geboren met de intellectuele en morele vermogens van een Multatuli, en de grote meerderheid van de mensen wordt ook niet  met intellectuele en morele vermogens die daarop lijken.

Hier ligt dus inderdaad een probleem, en mijn eigen opstelling er tegen verschilt van die van Multatuli, althans tot 1875. Zie mijn "Menselijkheid" - voor wie 't aankan.   Terug

[9] : Kortom: "Gy, sprekers, praters, schrijvers, redenaars, prekers" bent de feitelijke parasieten en handhavers van de vele maatschappelijke misstanden, of in bijna ieder geval de dienaars van de machthebbers die zich volvreten aan die misstanden. Want:

Ook de weinigen die wèl behoorlijk rationeel na kunnen denken, spreken en handelen laten dat gewoonlijk na wanneer dit geen maatschappelijk voordeel geeft.  Terug

Aankondiging IDEEN.                            

 


Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home