Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home


 

Geloofsbelydenis.                                                 

 

GELOOFSBELYDENIS.

Een vader zou voor 'n oogenblik het huis verlaten. Om de scherpzinnigheid zyner kinderen op de proef te stellen, gaf hy hun te raden wat hy zou gedaan hebben gedurende z'n afwezigheid.

Een der kinderen die een blauw buisje droeg, zeide:

- Ik weet het al. Vader is naar den kleermaker, om zich 'n blauw buisje te laten aanmeten.

Het tweede kind, dat gaarne zoetigheid at, werd boos op BLAUWBUIS, die zoo dom kon zyn te gelooven dat de vader een blauw buisje droeg, als hy.

- Ik weet beter, zeide het. Vader eet zoeten koek met stroop.

Het derde kind, dat in 'n donker hoekje zat, kneep 'n kat in den staart, en schold KOEKETER uit, die zoo dom was te denken dat vader koek at als hy.

- Ik zoek beter, zeide het. Vader slacht 'n os.

Het vierde kind dat zeer twistziek was, trok KATTENKNYPER de haren uit, omdat hy zoo dom was te gelooven dat de vader 'n osch slachtte.

- Ik weet beter, zeide het. Vader is naar buurman Pieterse gegaan om dien eens flink afteranselen.

Het laatste kind verpleegde een lyster die haar pootje had gebroken, en had hiermee zooveel te doen dat het verzuimde aan 't raadsel te denken.

Toen nu de vader thuis kwam, bleek er, dat noch BLAUWBUIS, noch KOEKETER, noch KATTENKNYPER, noch HAARTREKKER goed gegischt hadden. Maar 't laatste kind had nog niet gesproken.

- Ik weet het waarlyk niet, zei LYSTERMANNETJE. Zie daar richt zy zich op, en ziet ons dankbaar aan...

- Juist, riep de vader... dat deed de zieke weduw die ik bezocht!

Niemand had getroffen. Maar LYSTERMANNETJE was het naast aan de waarheid, zonder te hebben meegeraden. (Vlg. Ideen 101, 440).


Dit is Multatuli's eerste publikatie, in 1859, in "De Dageraad".

Ik zal er hieronder wat meer over zeggen, maar geef hier een lijstje opmerkingen dat ik afgezien van 't maken oversla:

  • de scherpzinnigheid zyner kinderen: en hun moreel besef
  • Ik weet het al: allen behalve LYSTERMANNETJE menen te weten
  • die zoo dom kon zyn: allen behalve LYSTERMANNETJE houden de anderen voor dom
  • als hy: alle kinderen begrijpen de wereld en de andere mensen uit zichzelf
  • 'n osch: Multatuli parodieert malle spellingsregels van z'n tijd
  • goed gegischt: Mensen vinden waarheid vrijwel alleen door te gissen
  • Ik weet het waarlyk niet: Alleen LYSTERMANNETJE weet niet te weten.
  • Niemand had getroffen: Allen hadden ongelijk, zelfs die niet gisten.
  • de zieke weduw: 't waren sentimentele tijden, en Multatuli was een gevoelig mens
  • het naast aan de waarheid: Waarheid binnen menselijk bereik is benadering van waarheid
  • zonder te hebben meegeraden: Alleen LYSTERMANNETJE doet 't goede, zonder te menen te weten wat goed is, en zonder goed te willen doen

Er zou dus veel op te merken zijn dat ik oversla. Maar 't is een Geloofsbelydenis, en aan dat aspect zal ik hier enige aandacht besteden.

Wat opvalt aan deze Geloofsbelydenis is dat het een parabel is, en dus, naar men mag aannemen, aspecten van de mens zoekt weer te geven. Nu, 't is hier overwegend een droefgeestig zooitje:

Een manier om 't te lezen is dat de mensheid uiteenvalt in een deel egoist, een deel hedonist, twee delen sadist (gluipgenieter en beul), en een deel goedwillende gek.

Voor deze waarachtig aristocratische pessimistische lezing van 't mensdom valt veel te zeggen. Ertegen pleit dat echte waarheid vaak zeer pijnlijk is, en 't zeer moeilijk leven valt met iets dat veel pijn doet.

Hoe het zij, hier is een link naar een geloofsbelijdenis van mezelf en een link naar een van mijn waarderingen van de mensheid.

Ik wens u moed, intelligentie en leesplezier!

Geloofsbelydenis.