GELOOFSBELYDENIS.
Een vader zou voor 'n
oogenblik het huis verlaten. Om de scherpzinnigheid zyner kinderen op
de proef te stellen, gaf hy hun te raden wat hy zou gedaan hebben
gedurende z'n afwezigheid.
Een der kinderen die
een blauw buisje droeg, zeide:
- Ik weet het al.
Vader is naar den kleermaker, om zich 'n blauw buisje te laten
aanmeten.
Het tweede kind, dat
gaarne zoetigheid at, werd boos op BLAUWBUIS, die zoo dom kon zyn te
gelooven dat de vader een blauw buisje droeg, als hy.
- Ik weet beter, zeide
het. Vader eet zoeten koek met stroop.
Het derde kind, dat in
'n donker hoekje zat, kneep 'n kat in den staart, en schold KOEKETER
uit, die zoo dom was te denken dat vader koek at als hy.
- Ik zoek beter, zeide
het. Vader slacht 'n os.
Het vierde kind dat
zeer twistziek was, trok KATTENKNYPER de haren uit, omdat hy zoo dom
was te gelooven dat de vader 'n osch slachtte.
- Ik weet beter, zeide
het. Vader is naar buurman Pieterse gegaan om dien eens flink
afteranselen.
Het laatste kind
verpleegde een lyster die haar pootje had gebroken, en had hiermee
zooveel te doen dat het verzuimde aan 't raadsel te denken.
Toen nu de vader thuis
kwam, bleek er, dat noch BLAUWBUIS, noch KOEKETER, noch KATTENKNYPER,
noch HAARTREKKER goed gegischt hadden. Maar 't laatste kind had nog
niet gesproken.
- Ik weet het waarlyk
niet, zei LYSTERMANNETJE. Zie daar richt zy zich op, en ziet ons
dankbaar aan...
- Juist, riep de vader...
dat deed de zieke weduw die ik bezocht!
Niemand had getroffen.
Maar LYSTERMANNETJE was het naast aan de waarheid, zonder te hebben
meegeraden. (Vlg. Ideen 101, 440).
Dit is Multatuli's eerste publikatie,
in 1859, in "De Dageraad".
Ik zal er hieronder wat meer over
zeggen, maar geef hier een lijstje opmerkingen dat ik afgezien van 't
maken oversla:
- de scherpzinnigheid
zyner kinderen: en hun moreel
besef
- Ik weet het al: allen
behalve LYSTERMANNETJE menen te weten
- die zoo dom kon zyn:
allen behalve LYSTERMANNETJE
houden de anderen voor dom
- als hy: alle
kinderen begrijpen de wereld en de andere mensen uit
zichzelf
- 'n osch: Multatuli
parodieert malle spellingsregels van z'n
tijd
- goed gegischt: Mensen
vinden waarheid vrijwel alleen
door te gissen
- Ik weet het waarlyk
niet: Alleen LYSTERMANNETJE weet
niet te weten.
- Niemand had
getroffen: Allen hadden
ongelijk, zelfs die niet gisten.
- de zieke weduw: 't
waren sentimentele tijden, en Multatuli was een gevoelig mens
- het naast aan de
waarheid: Waarheid binnen
menselijk bereik is benadering van waarheid
- zonder te hebben
meegeraden: Alleen
LYSTERMANNETJE doet 't goede, zonder te menen te weten wat goed
is, en zonder goed te willen doen
Er zou dus veel op te merken zijn dat
ik oversla. Maar 't is een Geloofsbelydenis,
en aan dat aspect zal ik hier enige aandacht besteden.
Wat opvalt aan deze Geloofsbelydenis
is dat het een parabel is, en dus, naar men mag aannemen, aspecten van
de mens zoekt weer te geven. Nu, 't is hier overwegend een
droefgeestig zooitje:
Een manier om 't te lezen is dat de
mensheid uiteenvalt in een deel egoist, een deel hedonist, twee
delen sadist (gluipgenieter en beul), en een deel goedwillende gek.
Voor deze waarachtig aristocratische
pessimistische lezing van 't mensdom valt veel te zeggen. Ertegen
pleit dat echte waarheid vaak zeer pijnlijk is, en 't zeer moeilijk
leven valt met iets dat veel pijn doet.
Hoe het zij, hier is een link naar een
geloofsbelijdenis van mezelf en een link naar een van mijn
waarderingen van de mensheid.
Ik wens u moed, intelligentie en
leesplezier!
