Voetnoot bij "Gebed".                            

 

(Noot van 1865.) Lees: ik voel hem, ken hem, en versta hem. Het gevoel behoort vooraf te gaan (ID. 503) en dit geschiedt ook by wie gelooven. Maar verder dan gevoel, komen ze niet. Ze zien hun rekruut voor 'n soldaat aan. Het geloof aan God heeft geen vaster grond dan 't geloof aan spoken.

"Maar... zouden we dan zooveel bekwame geleerde kundige menschen misschien zich vergissen?"

M'n antwoord is eenvoudig: ja! En dit is zo vreemd niet als men nagaat dat KEPPLER, de groote wiskundig denkende KEPPLER, aan heksen geloofde! Toen z'n eigen moeder beschuldigd werd van heksery, verdedigde hy haar zonder uittegaan van de ongerymdheid der beschuldiging. Die major scheen te gewaagd voor den man die z'n naam durfde te schryven op ons zonnestelsel.

Waar 't geloof meespreekt, zwygen logika en wetenschap. Daarom legge men dat geloof het zwygen op, althans wanneer het ons om WAARHEID te doen is.


Dit is de enige voetnoot van Multatuli bij "Het gebed van den onwetende".

Het is, dunkt mij, eenvoudig waar dat "Het geloof aan God heeft geen vaster grond dan 't geloof aan spoken." In feite is geloof aan spoken minder ongerijmd, aangezien men ze kan aanzien voor geestige restanten van dode mensen, die er in ieder geval ooit ťcht waren.

Zie verder bijv. 32

Wat betreft Keppler: Als Keppler z'n moeder wilde vrijwaren van justitiŽle verbranding of marteling was 't niet verstandig om een in zijn tijd zo wijdverbreid geloof als dat in heksen aan te vallen, en handiger zich te beperken tot de stelling dat z'n moeder er in ieder geval geen was.

Overigens: Mundus vult decipi - de zeer grote meerderheid van de mensen, hoe intelligent en geinformeerd ook, verkeerde en verkeert kennelijk in een dusdanig grote angst voor het vele onbekende waarmee ze zich omringt weten, dat ze geruststelling ontlenen aan de vreemde aanname dat er, naast alles wat er is, ook nog eens een maker van dat alles is, die bovendien alwetend, almachtig, en oneindig goed is.

De aanname van een maker is logisch problematisch (zie 32) en de overige aannames zijn volledig in tegenspraak met de zeer talrijke gruwelen uit de menselijke geschiedenis en uit de dierenwereld.

Maar waar logika strijdt met emotie, verliest de logika, behalve in zeer heldere en moedige mensen. En dat is HET menselijk tekort.

Voetnoot bij "Gebed".