(Noot van 1865.) Lees: ik
voel hem, ken hem, en versta hem. Het gevoel behoort vooraf te
gaan (ID. 503) en dit geschiedt ook by
wie gelooven. Maar verder dan gevoel, komen ze niet. Ze zien hun
rekruut voor 'n soldaat aan. Het geloof aan God heeft geen vaster
grond dan 't geloof aan spoken.
"Maar... zouden
we dan zooveel bekwame geleerde kundige menschen misschien zich
vergissen?"
M'n antwoord is
eenvoudig: ja! En dit is zo vreemd niet als men nagaat dat KEPPLER, de
groote wiskundig denkende KEPPLER, aan heksen geloofde! Toen z'n eigen
moeder beschuldigd werd van heksery, verdedigde hy haar zonder
uittegaan van de ongerymdheid der beschuldiging. Die major
scheen te gewaagd voor den man die z'n naam durfde te schryven op ons
zonnestelsel.
Waar 't geloof
meespreekt, zwygen logika en wetenschap. Daarom legge men dat geloof
het zwygen op, althans wanneer het ons om WAARHEID te doen is.
Dit is de enige voetnoot van Multatuli
bij "Het gebed van den onwetende".
Het is, dunkt mij, eenvoudig waar dat "Het
geloof aan God heeft geen vaster grond dan 't geloof aan spoken."
In feite is geloof aan spoken
minder ongerijmd, aangezien men ze kan aanzien voor geestige restanten
van dode mensen, die er in ieder geval ooit écht waren.
Zie verder bijv. 32
Wat betreft Keppler: Als Keppler z'n
moeder wilde vrijwaren van justitiële verbranding of marteling was 't
niet verstandig om een in zijn tijd zo wijdverbreid geloof als dat in
heksen aan te vallen, en handiger zich te beperken tot de stelling dat
z'n moeder er in ieder geval geen was.
Overigens: Mundus vult decipi -
de zeer grote meerderheid van de mensen, hoe intelligent en
geinformeerd ook, verkeerde en verkeert kennelijk in een dusdanig
grote angst voor het vele onbekende waarmee ze zich omringt weten, dat
ze geruststelling ontlenen aan de vreemde aanname dat er, naast alles
wat er is, ook nog eens een maker van dat alles is, die bovendien
alwetend, almachtig, en oneindig goed is.
De aanname van een maker is logisch
problematisch (zie 32) en de overige
aannames zijn volledig in tegenspraak met de zeer talrijke gruwelen
uit de menselijke geschiedenis en uit de dierenwereld.
Maar waar logika strijdt met emotie,
verliest de logika,
behalve in zeer heldere en moedige mensen. En
dat is HET menselijk tekort.
