Excerpt uit commentaren van MM bij Ideen 5 B - 1063 t/m 1080    - Index 5a


Kinderlijk nadenken

Ikzelf meen dat kinderen wel degelijk zelfstandig nadenken, en feitelijk niet anders kunnen, want ze hebben niet eens de gebruikelijke vooroordelen verworven die de volwassenen voor producten of bewijzen van hun zelfstandige denkarbeid houden. Het is wèl waar dat het kinderen gewoonlijk aan de kennis en vergelijkingsmogelijkheden ontbreekt om hun eigen bestaan en dat van de mensen in hun omgeving enigermate adekwaat in te schatten, in algemeen-menselijke zin. [1063]


Vrouwelijke arbeid

Ik vermoed dat het tegenwoordige vooroordeel is dat het idee dat er zoiets zou zijn als "vrouwelyken arbeid" een vooroordeel is, en dat "de vrouw" hoort te werken in "de maatschappij", en de opvoeding van haar kinderen, in rotten van 20 of 30, dient uit te besteden tegen betaling aan andere werkende vrouwen. [1063]


Ontwikkelingshulp en Goede Werken

Overigens... het doen van Goede Werken in den vreemde, en het geven van wat tegenwoordig soms ontwikkelingshulp heet, was in de 19e eeuw al populair en gebruikelijk. Alleen geschiedde het toen vooral uit naam van de zending of de missie.

Het is geen écht cynisch oordeel te vermoeden dat de feitelijke praktische zin van al die zendings- en ontwikkelings-werkers was ... zendelingen en ontwikkelingswerkers een bestaan te bieden. Dit is conform de Wet op de Hulpverlener, die minder algemeen bekend is dan deze zou moeten zijn: De hulpverlener verleent hulp ... aan zichzelf. [1063]


Wensen

Wensen staan heel vaak los van kansen ze te realiseren, al handelt een verstandig mens vooral op basis van wensen die wel een aanzienlijke kans hebben dat de handelende persoon slaagt de wens te verwerkelijken. Maar dat wat men redelijkerwijze mag verwachten te kunnen realiseren van z'n eigen wensen is gewoonlijk maar een heel klein deel van wat men wenst. [1063]


Spellingshervormers

moderne spellingshervormers, want die plaag bestaat nog steeds. Het verschil is dat het tegenwoordig erger is: De tegenwoordige spellingshervormers zijn zowel ambtenaar als professor (want in het Neerlands universitair systeem kan men geen professor worden zonder ambtenaar te zijn). [1064]


Spellingshervorming 1

Het is wel waar dat wie z'n kinderen bovendien wil leren foutloos Nederlands volgens de laatste - 2005 - spellingshervormingen te schrijven eerst professor Neerlandse letterkunde moet worden, met spelling als levenstaak, om te kunnen weten en begrijpen waarom kippehokken "kippeNhokken" moeten heten vanwege het meervoud der kippen, maar pannekoeken "panneNkoeken" vanwege een mystieke Semantische Regel, terwijl de ver gevorderde spellingsprofessor zelfs in staat is om, samen met het Mysterie van de Drieëenheid, ook te begrijpen waarom in de Nieuwe Spelling sprake moet zijn van "ideëeloos" voor wie het over nieuwe spelling of Nederlandse letterkundigen wil hebben. [1064]


Waandenkbeelden

We hebben meer dan driekwart van ons leven nodig om de waandenkbeelden die ons in het eerste kwart zijn ingeprent af te leren en te boven te komen - en slechts een klein gedeelte van de mensheid wil en kan dat, bovendien. [1064]


Spellingshervorming 2

Aan zulke zotte zinnelooze zwakke zielen zuigen zich zoo zonder zwarigheid ziekelyke zwammen zwetsend zwendelend zat.

De z-spreuk geldt geheel voor de moderne spelling en spellingshervormers, en de partijen die zich er zwammend, zwetsend en zwendelend zat aan vreten zijn letterkundigen en uitgevers van schoolboeken. [1064]


Bruggemannen en Mandeville

Voor die bruggemanen zie 340. Het is een beeld en begrip dat vaak van toepassing is - en in feite bestaat een moderne economie voor een groot deel uit Mandevillese bruggemannen. [1064]


Bedriegers en bedrogenen

Ieder geslacht produceert een nieuw geslacht van bedriegers en bedrogenen. [1064]


Spellingshervorming 3

Ik heb het niet gelezen en alleen samengevat gezien in krantenartikelen, maar vermoed dat de meest recente spellingshervormingen, van 1995 en 2005, tot nu toe de meest pretentieuze leugenbrij van onzin over semantiek en logica met zich meebrachten - want alle hervormingen (zoals "panneNkoek", "apeNkool", "paardEbloem", "ideëEloos" en zo nog een paar duizend) werden hondsbrutaal aangeprezen als noodzakelijk vanwege Wetenschappelijke Semantische Logische gronden, terwijl ze feitelijk alleen de financiële en  beroepsbelangen van letterkundigen en uitgevers dienden.

Dat spelling notatie is, en conventioneel, is geheel waar, maar het is niet waar dat "spelling" of geschreven taal niets met "het wezen der taal" te maken heeft, of dat geschreven taal onbelangrijk is vergeleken met gesproken taal. In feite was de uitvinding van het alfabet, waar onze spelling op gebaseerd was, een grote en belangrijke verbetering over de daarvoor bestaande ideogrammatische of syllabische schrijfsystemen, die het leren van een geschreven taal, inclusief het spellen daarvan, zeer veel makkelijker maakte dan daarvoor. Zo moet een Chinees tegen de 10.000 ideogrammen kennen om behoorlijk Chinees te kunnen lezen en schrijven, terwijl een Nederlander 26 letters moet kennen voor hetzelfde in het Nederlands. [1064]


Spellingshervorming 4

Voor al die "gezond verstand" ideeën valt veel te zeggen, maar niet als het uitmondt, zoals in voorgestelde spellingshervormingen van 1969, dat men "odeklonje" voor "eau de Cologne" schrijft, of "reefooluusie" voor "revolutie" of "kompjoeter" voor "computer" omdat men meent dat z'n eigen gezonde Hollandse verstand zo spreekt en dus zo zou moeten spellen.

Met andere woorden: Leenwoorden uit andere talen moeten zoveel mogelijk gespeld worden als in die talen gebeurt, zowel om aan te geven dat het leenwoorden zijn, als om mensen die deze vreemde talen kennen - toch meestal Engels of Frans, dus feitelijk velen - niet te misleiden. Wie dit bezwaarlijk vindt staat het vrij een nieuw Nederlands klinkend woord in te voeren voor termen die uit een buitenlandse taal komen, en dat te gebruiken.

Waarom in Jezus' naam "seks" voor "sex"? En waarom dan geen "muuseejum", "fagiena", "demokraassie" of "heksadesiemaal" e.d. als we dan toch het Latijn gaan herspellen in het Nederlands? En waarom geen "Kserkses had seks met zijn eks"? [1064]


prof.dr. Garmt Stuiveling

Het staat ieder vry, dat gewaad niet voor 't zyne te kiezen, maar 't is ongeoorloofd daaraan iets te veranderen zoolang het 'n ander behoort. Wie zulke schennis van letterkundige integriteit begaat, toont dat de beteekenis van den vorm hem onbekend is.

Dit zou alsnog in de grafsteen van wijlen prof.dr. Garmt Stuiveling gebeiteld moeten worden, samen met een aantal van zijn "verbeteringen" aangebracht in Multatuli's Ideen in de uitgave van de VW door hem verzorgd. [1064]


Menselijke hoofdkwaal

En de ware kwaal is de gebruikelijke menselijke domheid. [1064]


Letterkundigen

Zogenaamde kenners van de Nederlandse taal heten dan ook onder zogenaamde kenners van de Nederlandse taal niet voor niets: Letterkundigen. [1064]


Wetenschappelijke methode

De wetenschappelykheid hangt geenszins af van 't onderwerp, maar wordt door de wijze van behandeling bepaald.

Ja, dat is zo. Maar waar komt die behandeling op neer? Dat het gaat om waarheid of waarschijnlijkheid, en dat bij het bepalen daarvan men z'n oordeel af laat hangen van empirische evidentie en logica.

Het is de moeite waard dat dit ongebruikelijk is, want het gewone menselijke oordeel is gebaseerd op vooroordeel, wensdenkerij of eigenbelang, en waar het kunst of cultuur of moraal betreft op pose: Men vindt goed en mooi wat doorsnee men in de groep waar men deel van is zegt goed en mooi te vinden. [1065]


Echte schoonheid

Hier ligt een erg ingewikkeld probleem, dat als volgt gesteld kan worden: Is er wel iets als "'t ware schoone"? En zo ja, hoe belangrijk is dat dan? Ik maak er alleen een paar opmerkingen over.

In de eerste plaats: De gebruikelijke oordelen over schoonheid en goedheid zijn konventioneel, nagepraat, doen-alsof. Zus en zo gelden in groep G of maatschappij M als schoon en als goed omdat dit nu eenmaal de in G of M gebruikelijke, conventionele, geaccepteerde, algemeen nagepraatte oordelen zijn.

In de tweede plaats: Dit betekent geheel niet dat er met dergelijke conventionele oordelen niet een aanzienlijke hoeveelheid emotie verbonden is, al zal die meestal minder de beoordeelde zaak betreffen dan het besef dat het oordeel dat men verkondigt over die zaak is een oordeel is dat men behóórt te hebben in groep G of maatschappij M, of omdat dit oordeel toevallig in de mode is.

In de derde plaats: Er zijn kennelijk proporties - de gulden snede, een symmetrisch gezicht - die "natuurlijk" voor "mooi" gelden, wellicht om dezelfde aangeboren soort redenen dat vrijwel iedereen vindt dat stront stinkt en blauw voedsel onappetijtelijk oogt. [1065]


Appreciatie van kunst

Het is wèl waar, dunkt me, dat de grote meerderheid va de oordelen over zaken die kunst betreffen kennelijk een soort doen-alsof zijn of snobisme, en niet werkelijk gemeend. De meeste smaak in kunst is een "aangenomen smaak", een gepretendeerde smaak. Mensen zeggen iets mooi te vinden omdat andere mensen, die ze als voorgangers beschouwen, dit vinden: "Het hoort nu eenmaal zo".

En dit is zo met mode in kleren en mode in kunst, behalve dat in het laatste geval de proportie snobisme groter is. [1065]


Menselijke oordelen

Dit is dan het gebruikelijke resuktaat: Een "oneerlyk" oordeel, dat ook nog eens vaak "valsch" is en "onwaar". [1065]


Kunstoordelen

dat oordelen dat deze of gene kunstuiting toch zo voorbeeldig mooi, en prachtig, en goed is, héél sterk mode-afhankelijk zijn, en de meeste oordelaars van dit soort wachten tot er een nieuwe mode is om hun eigen "nieuwe" oordelen bekend te maken. [1065]


De gebruikelijke literatuur

Onze versjes, onze romannetjes, onze kranten-polemiek, onze preekjes en vertoogjes... 't is alles namaak. Namaak in taal, toon en behandelingswys.

Inderdaad! Men doet alsof - men schrijft niet wat men werkelijk meent, maar wat men meent dat het publiek wil horen en lezen. Men poseert. Men huichelt. Waar nog eens bij komt dat de meesten ook niet beter kunnen dan nadoen, imiteren, van hoe zij denken dat het hoort - en ook nog eens dat valse nadoen voor moreel en wenselijk houden, alsof het beter is te liegen met de meerderheid dan niets te zeggen. [1065]


De essentie van kunst

Helden waren dapper, heldinnen schoon, booswichten duivelsch... alles boven mate tot en met de onmogelykheid.

Maar toch is dit wat het volk inclusief de meerderheid van de zogeheten intelligentsia wil, getuige de grote populariteit van soaps e.d. Kunst als uitvergroting van de werkelijkheid, waar alles een maat of wat groter is dan in werkelijkheid. En dit is overigens zo gek of ondoelmatig niet als het doel van de kunst lering of vermaak is. [1065]


Moed en domheid

Domheid durft alles.

Omdat moed bestaat in het overwinnen van gevoelens van angst die men onderkent. Wie geen verstand heeft kan ook niet bang zijn. [1066]


Bedriegers en bedrogenen

de reden is dat wie ze bedriegen ook al het talent missen om te zien dat ze bedrogen worden [1066]


Bogowontisch

Ik heb dit Multatiuliaans neologisme al herhaadelijk toegelicht - zie 1022 - maar merk hier maar eens op - geheel terzijde, maar wel toepasselijk - dat de afbeelding van de vrouwelijke geslachtsdelen op schilderijen en beeldhouwwerken uit tal van eeuwen ook al voorbeelden zijn van " 'n bogowontisch leugentje". Ze zijn namelijk gewoonlijk zowel onthaard als vrijwel afwezig. [1066]


Politiek vertoog

‘samenraapsel van waarheden.’

Dat bekend zou moeten worden als 'equivalent van een eerlijk politiek betoog'. [1066]


Echte Nederlanders

De Nederlandsche... dapperen waren gewoon te rooven, te plunderen, te branden en te moorden. Ik wist het, en ik heb 't gewraakt.

Hier moet opgemerkt worden dat alleen bijzonder slechte vaderlanders dit eens kunnen zijn met Multatuli. Echte vaderlanders weten natuurlijk dat het Nederlandse soldaten volstrekt onmogelijk is iets slechts te doen, zodat dit dan ook helemaal nooit plaatsvindt, of pas heel veel later dan het gebeurde, als alle betrokkenen veilig dood zijn.

Het is niet dat "de Natie wil dat er gebrand en geroofd en gemoord wordt", maar dat het ze onverschillig laat als Onze Jongens dat doen. [1066]


Denkende en andere mensen

Maar wat my als kind heel byzonder voorkwam, en wel zóó dat ik het thans in-verband breng met de precizigheid waarmee de heer Knoop kennis draagt van de menschlievendheid te Boni, is: de traan die in de oogen van het drie-maal ondergedompelde paard te zien was.

Zie [6]. En Multatuli heeft gelijk: De meeste mensen redeneren niet dóór wat ze verteld krijgen, en stellen zich het ook niet voor, maar richten hun instemming of afstemming in naar de maatschappelijke status van de spreker of naar de mate van overeenkomst met hun eigen vooroordelen.

Gewoonlijk heten die beweringen wáár die overeenkomen met de vooroordelen of belangen van de beoordeler, en alle andere beweringen onwaar. Dit vergemakkelijkt het denken over allerlei zaken zeer, en maakt een mens bovendien geliefd bij z'n omgeving. [1066]


Normale gelovigen

de feitelijke situatie is nog wat triester dan die van slimme bedriegers en domme bedrogenen: Gewoonlijk is het zo dat men én huichelt (poseert, doet alsof, toneel speelt, mee doet met de meute, zegt te vinden wat men vindt etc.) én niet in staat is zelf andere of betere denkbeelden te vinden dan die men huichelt (poseert etc.). [1066]


Oordelen over Nederlanders

.. met nederlandsche eerlykheid ..

In het buitenland wordt - het zal de Nederlander verbazen! - ànders over Nederlanders gedacht en gevoeld dan de Nederlanders zelf doen. Zo kennen de Engelsen de uitdrukkingen: Dutch courage = jenevermoed, Dutch treat = de gast laten betalen en Dutch uncle = liegende verleider. Kortom, voor de Engelsen connoteert "Dutch" toch vooral met laf, egoistisch en oneerlijk, en het mag aangenomen worden dat dit objectiever oordelen zijn over Hollanders, hoewel ook niet vrij van vooroordelen, dan die van de Hollanders zelf over zichzelf. [1066]


Nederlandse moraal

Ik weet immers by ervaring dat de Natie genoegen neemt met schelmery, mits 't maar wat geeft!

En dit moet dan wel "Dutch morals" heten: Alles is goed zolang het maar profijtelijk is. [1066]


Multatuli en waarheid

Wat Multatuli's maatschappelijke opgang zéér bemoeilijkte was dat hij over zoveel dingen de "waarheid" wilde spreken, en dat wat hij vond gewoonlijk haaks stond op wat behoorlijk werd geacht. [1067]


Klassikaal onderwijs

het is geheel waar dat het gewone klassikale schoolonderwijs een bijzonder inefficiënte manier is om kinderen kennis bij te brengen, althans voor de kinderen.

Wat kinderen op school leren is dan ook minder schoolkennis dan gehoorzamen, normaal zijn, mee doen met de rest, functioneren als onderdeel van een grotere groep. [1067]


Priesters

Ik licht dit eruit vooral vanwege "noch zelfs aan pater Jansen", die immers beroepshalve maagd was, en dus onmogelijk "alle menschelyke aandoeningen nauwkeurig " kon "bestudeerd hebben", althans zonder eigen zondigheid.

Hoe het zij: Ik geloof niet erg in de doelmatigheid van dergelijke zielegeneesheren, die zich bezig zouden moeten houden met dingen waar ze vanwege hun beroep niets mogen weten, en toch over moeten oordelen. [1067]


Sex

Ongetwijfeld, zodat het althans enigermate interessant en relevant is op te merken dat er ook zonder preutsheid uitgebreid gehuicheld en geposeerd wordt over de geslachtelijke omgang. De onderliggende reden is toch kennelijk dat dit verkeer zo emotionerend is dat men er liever niet van spreekt, en als men het toch doet dit raillerend, oneerlijk, en onvolledig doet. [1067]


Dode zielen

Ikzelf zou trouwens aannemen dat dit soort gefnuikte lichamen en persoonlijkheden niet alleen te wijten is aan het moeten onderdrukken van de eigen sexualiteit, maar aanzienlijk omvattender, aan het onderdrukt worden van de eigen spontaniteit, alles bovendien uit naam van het fatsoen, de moraal en het ware geloof. [1068]


Lieve Natuur

als alles Natuur is dan "onze verkrachting der Natuur" evenzeer deel moet uitmaken van "de lieve weldadige Natuur" c.q. de wrede door eten en gegeten worden bewogen moeder van allen en alles. [1068]


Emoties

aan de ene kant is sexualiteit "den sterksten hefboom" die mensen beweegt, in emotionele zin, maar is het toch ook zo dat ook deze emotionele aandrang gewoonlijk gekanaliseerd wordt door wat mensen denken, geloven en geleerd menen te hebben.

door de eeuwen is heel wat keren de opmerking gemaakt dat een huwelijk voor de vrouw neerkomt op vrijwillige of geregelde prostitutie, omdat het vaak neerkomt op het verlenen aan sexuele diensten aan een man waarvan men niet houdt, vanwege het door hem onderhouden worden.

Dit alles mag waar en gebruikelijk zijn, of zijn geweest, maar dit maakt een dergelijk huwelijk nog geen prostitutie, o.a. omdat een belangrijk deel van de overeenkomst echtelijke trouw was, zodat de man zou kunnen weten dat de kinderen die de vrouw kreeg en waarvan het vaderschap aan hem werden toegeschreven ook werkelijk zijn kinderen waren. [1070]


Sexualiteit

omdat we bezig zijn met sexualiteit: De diersoort mens verschilt van veel soortgenoten in het hebben van een voortdurende wellustigheid, en niet een incidentele, bekend als bronst. Religies plegen hier geen rekening mee te houden, zoals ze met zoveel werkelijke zaken veel minder rekening houden dan met illusies of wensdenkerij. [1071]


Echtelijke trouw

In feite suggereren de cijfers over echtelijke ontrouw en hoerenloperij dat de meerderheid van getrouwde mannen en vrouwen overwegend echtelijk trouw zijn, maar dat er een aanzienlijke minderheid van vooral mannen is die dat niet is, waarvoor dan weer een minderheid vrouwen bereid is tegen geld sexuele diensten te verrichten.

En het komt me ook voor, omdat dit cijfers zijn die bij benadering in nogal wat samenlevingen op hetzelfde neerkomen, dat dit minder komt doordat de betrokkenen zo moreel voorbeeldig, zo echtelijk trouw of zo wederszijds liefhebbend zijn, als doordat de mens kennelijk gemiddeld genetisch gedisponeerd wordt tot trouw aan de partner. Bij andere primaten is dat namelijk evident geheel anders. [1071]


Moraal en huichelarij

De geschiedenis van alle zoogenaamd-beschaafde volken levert bewyzen dat de zedelykheids-begrippen gaande-weg toenemen in huichelary.

Misschien is dat ook zo, maar feitelijk komt het er volgens mij gewoonlijk op neer dat de bekende publieke moraal, wherever, whenever, gevolgd wordt met aanzienlijk veel huichelarij en pose. Het is namelijk gewoonlijk veel veiliger en populairder te doen en te praten alsof, maar veel prettiger of winstgevender om de geaccepteerde publieke moraal alleen te volgen als dat niet anders kan vanwege sancties of als men er zelf bijzonder van overtuigd is.

Kortom: Mensen houden zich niet aan de verkeersregels van allerlei soort vanwege de morele overtuiging dat dit zo bijzonder goed zou zijn, ook in het belang van anderen, maar veeleer vanwege het risico bestraft te worden als ze in strijd met de regels zouden handelen.

En de meeste mensen zijn niet bijzonder moreel tegen wie niet tot hun familie, vrienden of superieuren behoort. [1072]


Boeken over sex

Sedert lang peinsde ik op 'n middel om deze huichelachtige laagheid uitteroeien, en meen het gevonden te hebben. Er moet 'n boekjen over den byslaap geschreven worden, in den geest van Macé's ‘geschiedenis van 'n hapje brood.

Ik betwijfel of dit soort boek ooit geschreven is, al kan het zijn dat de verhandelingen van Masters en Johnson er dicht bij in de buurt komen. En ook de Kama Soetra komt er redelijk bij in de buurt. En ik bedoel hier in beide gevallen: Informatie over sexualiteit die feitelijk is, en niet vergezeld gaat van morele oordelen. [1072]


Kinderboeken en ideologie

Ikzelf deed dat niet, maar ben het met M. eens dat men de ideologie, de publieke moraal, de mode en de heersende besognes in een samenleving kennelijk vaak duidelijker gepresenteerd krijgt in kinderboeken dan elders. [1073]


Logica en doorsnee

Dit mag niet erg logisch zijn, maar je kunt je ook de vraag stellen hoe verstandig het is logisch te willen redeneren temidden van een grote meerderheid aan Stoffels. [1075]


De doorsnee norm van de doorsnee

Zoolang, in één woord, de waarde en achtbaarheid van elk maatschappelyk standpunt bepaald wordt door 't inkomen en 't aanzien dat men zich - hoe dan ook! - daarvan weet te verschaffen...

... is het nogal droevig gesteld met de mensheid. Comme d'usance, dus. [1075]


Nuttige mensen

Mensen zijn niet "nuttig" in enige plausibele zin omdat ze moeilijk of niet vervangbaar zijn, maar vanwege wat ze doen. Dat ànderen dat evengoed of beter zouden kunnen dan zij, doet niets af aan het feit dat wat ze doen nuttig is, als het dat is.

En een bakker maakt zich nuttig omdat er mensen zijn die behoefte hebben aan brood, en niet omdat hij - wat ook zo kan zijn, maar niet hoeft - zo uniek voortreffelijk brood bakt, of omdat een ander het ook zou kunnen hebben bakken. [1075]


Vraag en aanbod

Elk vak, vertegenwoordigd door zooveel individuen als de verhouding tusschen vraag en aanbod toelaat of eischt, is even nuttig als 'n ander dat dóór z'n bestaan blyk geeft reden van bestaan te hebben.

Ook dit is niet zo, al geeft M. hier blijk wel eens iets van de verhandelingen over de economie van zijn tijd gelezen te hebben. Er zijn minstens drie redenen waarom het door M. gestelde niet waar is, populair als het nog steeds mag zijn onder mensen die ook iets van economie menen te weten.

Eén. Nuttigheid wordt uiteindelijk niet bepaald door marktverhoudingen van vraag en aanbod, maar doordat iemand prijs op iets stelt ongeacht de bestaande marktverhoudingen. De marktverhoudingen zijn gedeeltelijk een respons op en resultaat van allerlei soorten vermeende nuttige dingen waar vraag naar is, maar vóóronderstellen die vraag en dat nut, en genereren het niet.

Twee. De verhoudingen van vraag en aanbod voor een bepaald goed G zijn zelden een goede maat voor de vraag of behoefte aan G, maar gewoonlijk een afspiegeling van de gehele markt. Zo kan he zijn dat de vraag naar G groot is omdat er voor het moment geen H te krijgen is.

Drie. Uit het door M. gestelde volgt dat het vak van beul, hoer, of beroepsmoordenaar even nuttig zou zijn, of nuttiger indien beter betaald, dan het vak van naaister, boer, of matroos. [1075]


Ethisch beginsel

als ik 't niet doe, wordt het door 'n ander gedaan.’

Ja, dat is een heel gebruikelijk excuus, ook onder wapenhandelaars. Toch leert de logica dat uit het gegeven excuus volgt dat als het niet door een ander wordt gedaan, ik het doe - zodat het geen excuus is, maar gewoon vrije wil het te doen. [1075]


Schade door oorlog

Het getal menschen die door oorlog worden om-hals gebracht, is niet noemenswaard in-verhouding tot den normalen aanwas van de wereldbevolking, daar we het aantal geboorten op meer dan veertig millioenen 's jaars kunnen stellen.

Dit is een redelijk realistische overweging van Multatuli, maar sindsdien heeft de mensheid veel voortgang geboekt, en het op industriële schaal doen vermoorden van mensen, op en buiten slachtvelden, nam in de 20ste eeuw dan ook hoge vlucht, want er zijn toen minimaal 300 miljoen mensen omgekomen "door oorlog" en wat daarmee samenhangt, en waarschijnlijk een stuk meer.

Iets wat M. hier vergeet is dat het getal der gevallenen vaak een kleine fractie is van het getal der getroffenen, en dat oorlogen veel meer kapot plegen te maken dan menselijke levens: Beschaving, cultuur, wetenschap en waarheid zijn er ook prominente en belangrijke slachtoffers van, en ook de materiële voorwaarden ervan, zoals steden, huizen, en wegen. [1075]


Ethiek, werken en doelen

Ik ben het met M. eens dat de duur van het leven minder belangrijk is dan de kwaliteit ervan, maar het blijft ook waar dat hoe langer een mensenleven is, hoe meer kansen men heeft z'n wensen te bevredigen, en trouwens ook om pijn te lijden en teleurgesteld te worden. In dit verband: Een enigszins eigenaardige maar wel heel gewone bevinding is dat wensen die bevredigd worden (een kleine minderheid van de wensen die mensen plegen te hebben) gewoonlijk bevredigd worden op een nogal àndere manier dan men verwachtte, die zelden zo bevredigend is als men vooraf hoopte. In een mensenleven blijken de doelen gewoonlijk veel minder belangrijk dan de reis erheen, al motiveren ze de reis. [1075]


Publiek handelen van normale mensen

De lezer weet immers dat kinderen dit met krankzinnigen en beschonkenen gemeen hebben, dat ze zich nooit voordoen zooals ze zyn, wanneer ze weten dat men hen gadeslaat?

Deze lezer weet niet of M. hier ironisch is of niet. In ieder geval: Mij lijkt het alsof kinderen, krankzinnigen en beschonkenen vrijwel de enige soorten overigens normale mensen zijn die zich wél "voordoen zooals ze zyn, wanneer ze weten dat men hen gadeslaat".

Het probleem is nu juist dat wie overigens normaal, geen kind, niet bezopen, en niet gek is, zich pleegt aan te stellen alsof ie een normaal mens van z'n soort zou zijn, zodra hij of zij meent gadegeslagen te worden, zeker als dit door personen uit z'n eigen groep is. (Het is de afwezigheid van de laatste beperking die normale Hollanders zo luidruchtig onbeschoft maakt in vreemde landen: Eindelijk menen ze onbestraft hun eigen ongepretendeerde rotgang te kunnen gaan, na een leven vol Neerlands gehuichel en geposeer voor Neerlanders, vrijwel allemaal bewogen door de Hollandse nivelleer-deugd aller deugdem: Doe-maar-gewoon-dan-doe-je-al-gek-genoeg.) [1077]


Nederlands rechtsgevoel

Of de Hollander, wanneer-i bemerkt dat z'n kind behebt is met rechtsgevoel?

Dit moet inderdaad een vreselijke ontdekking zijn voor liefhebbende echt Hollandse ouders. Gelukkig voor Neerland als handeldrijvende natie overkomt dit grote ongeluk maar heel weinig echte Hollanders. [1077]


Norm aller normen

Ieder weet, en als 't er op aankomt zal ieder erkennen, dat het geldverdienen hoofdzaak is.

Juist! In Nederland zijn alle waarden uiteindelijk afgeleid van financiële waarden: Hoeveel verdient 't? [1078]


Goede werken

het is wel een feit de meerderheid van Goede Werken niet verricht wordt vanwege de goedheid ervan, maar omdat het de werker geld opbrengt én status geeft. [1078]


Ouders en kinderen

Het was en is behoorlijk tot zeer waarschijnlijk dat de kinderen een vergelijkbare maatschappelijke positie bereiken als de ouders, en het nogal bittere daarbij is dat dit inderdaad weinig met "smaak en vermoedelyke aanleg van 't kind " te maken heeft. [1079]


De altijd bedrogen doorsnee

...de voorgangers der Natien... nu ja, men kent ze, de baronnen van klank en fraze!

Dit is nog steeds zo, en de enige konklusie die dit toelaat is dat "het volk" zich in grote meerderheid makkelijk laat bedriegen door "klank en fraze". Maar ja - ook dit is van alle tijden, niet alleen in de politiek maar ook in de religie. 
(..)
het is heel aannemelijk dat het feitelijk altijd zo geweest is dat het volk zich met frazen liet bedriegen en afschepen, en dat wat goed en waar werden geacht te zijn afhingen van de belangen die men meende te hebben, en van wat de voorgangers beweerden. [1079]
 

Excerpt uit commentaren van MM bij Ideen 5 B - 1063 t/m 1080    - Index 5a