Excerpt uit commentaren van MM bij Ideen 2 A - 448 t/m 494      - Index 2A


Sexualiteit

Wat aan sexualiteit raakt windt mensen op, en dit is kennelijk altijd zo, tenzij men zeer oud, zeer ziek, zeer uitgeput of zeer hongerig is. En aangezien M. van een "hoofdoorzaak" spreekt: Ik denk dat deze ligt in de combinatie van onwetendheid en onwaarachtigheid waarmee men van sexualiteit sprak en spreekt, naast het altijd emotioneel opwindende ervan. 

anders dan vrijwel alle dieren - zijn mensen voortdurend min of meer sexueel opgewonden (en niet alleen in bepaalde seizoenen). [448]


Multatuli en manische depressiviteit

M. wist ook uit eigen ervaring hoe het is om manisch te zijn - en schreef in dergelijke fases, als z'n Fancy hem omhoog voerde naar inspirerend genot en groot geloof in eigen kunnen, waarin hij bovendien zeer veel werk in zeer korte tijd kon verzetten. Het is voor M. te betreuren dat manische depressiviteit in zijn tijd onbekend was, want enige kennis daarover had hem ongetwijfeld geholpen zichzelf beter overeind te houden.  [448]


Moraal en deugd

Braafheid, fatsoen en zedelijkheid zijn opgetrokken uit conformistische huichelarij en angst af te wijken van de doorsnee. Zie 74. Er zijn maar heel weinig mensen die menen wat ze zeggen als ze het over "normen en waarden" hebben - vrijwel alles dat daartoe behoort is conformisme en huichelarij en geen echte eigen overtuiging. Zie 100. [448]


Gelijkheid

Ik geef toe dat het gevoel uitgedrukt door "‘ik dank u Heer, dat ik niet ben gelyk deze.’" ook mij regelmatig overvalt. Alleen heb ik het vooral in verband met geestelijke armoede, en niet met financiële armoede. [448]


Moraal en maatschappij

M. heeft gelijk maar zag niet scherp genoeg hoe fundamenteel liegen, huichelen, bedriegen en poseren zijn in vrijwel alle maatschappelijk doen en laten. Zie 74, 100, 423 . [448]


Hoeren en liefde

"- Ja... dan weet je precies wat je kwyt bent... " Ook ik heb deze reden gehoord, van mijn mannelijke tijdgenoten. [448]


Begrijpen en vergeven

"Begrypen is vergeven." Afkomstig uit het Frans - tout comprendre c'est tout pardonner - maar een valse stoplap die het rechtdoen onmogelijk zou maken. Er is bijvoorbeeld kwaadwilligheid, er is opzetteliijke wreedheid uit leedvermaak, er is weloverwogen diefstal en moord uit gewin, er is verkrachting uit egoïsme en lust, en al die dingen zijn makkelijk te begrijpen maar daarmee nog niet vergeven. [448]


Recht, beloning en straf

En tenslotte is alle rechtspraak en iedere maatschappij gefundeerd op stelsels van beloning en straf. Soms is straf rechtvaardig. [448]


Maatschappij en moraal

Het gehele maatschappelijke leven is gebaseerd op leugen, misleiding, pose, schijnheiligheid en conformisme, en in een mate die M. pas laat (na 1870, in ieder geval) enigszins behoorlijk doorkreeg. [448]


Maatschappelijk leven

een wereld waar ieder zondigt (in deze of gene zin, is het niet volgens zichzelf dan volgens anderen) en die bij elkaar gehouden wordt door straf en beloning en samengehouden wordt met de leugens, het bedrog, de poses en het gehuichel die onlosmakelijk verbonden zijn met het spelen van vrijwel alle maatschappelijke rollen. Zie o.a. 74, 423 en 276. [448]


Waarachtigheid en hypocrisie

Ook M.'s aansporing tot waarachtigheid gericht aan een volk van domme huichelaars is niet erg realistisch, al is onwaarachtigheid de wortel van zeer veel maatschappelijke problemen. Leugenaars en huichelaars worden niet bekeerd tot waarheid door preekjes over de zondigheid van liegen en huichelen, al zullen ze de preek luid en publiek toejuichen. [448]


Moraal en recht

Hier "opgezweept door angst voor braafheid" is de basis van de grote meerderheid van moraal en recht: Angst bestraft te worden doordat men anders is of doet dan anderen, en omdat men uit veelvuldige bittere ervaring weet dat veel maatschappelijk gedrag bestaat in het elkaar vervolgen wegens verdenking van afwijkendheid. [448]


Verstand en hart

dat ieder uiteindelijk z'n eigen oordelen moet maken gebaseerd op z'n eigen verstand en hart: Er is voor niemand een hogere instantie noch een beter bekende instantie, zoals niemand de pijn van een ander kan voelen of de gedachten van een ander kan denken. [448]


Kwaad

Wat ook een zeer grote rol speelt in het maatschappelijke zijn onverschilligheid, leedvermaak, en groepsloyaliteiten. Preciezer: Veel kwaad geschiedt en wordt gedaan omdat het door velen met onverschilligheid aangezien wordt, of het leedvermaak van velen dient, of het bestrijden van dat kwaad strijdig is met de groepsbelangen die door het instandhouden van dat kwaad gediend worden. Wie dit zeer scherp zag was Mandeville. [448]


Groepen

Hier ligt feitelijk een fundamenteel moreel probleem, waarop ik in ga in 423: Dat er over "goed" en "kwaad" weliswaar een grote mate van overeenstemming bestaat tussen mensen (van het soort: Ieder mens weet dat levend verbrand worden onaangenaam is) maar dat goed en kwaad heel vaak van voorteken veranderen met het (niet) lid zijn van een maatschappelijke groep. Want maatschappelijke groepen bestaan door zich af te zetten tegen andere maatschappelijke groepen, en het kwaad gedaan tegen de niet-leden van een groep door de leden van een groep geldt gewoonlijk ofwel als goed ofwel als niet belangrijk. [448]


Sexualiteit 2

"voorwaar, voorwaar, ik zegge u : de adel en de eer des menschen wonen boven den navel " Dit is een gezegde in de stijl van Jezus, dat snel bekend werd in Nederland. [448]


Deugd

het huichelend conformisme en het sadisme en 't leedvermaak vermomd als fessoendelijke deugdzaamheid [449]


Normen en waarden

De meeste mensen zijn nu eenmaal geen geboren martelaars, deugdhelden, Don Quichots, of wonderen van moed of denkvermogen. En de zedelijkheid van de grote meerderheid is gebaseerd op angst vervolgd te worden vanwege afwijkendheid en niet of nauwelijks op zelfstandig gehandhaafde deugd, moraal of "normen en waarden": "If in Rome, do as the Romans do" (and if amongst cannibals do as cannibals do) is het solide menschlich-allzumenschliche fundament van de alledaagse morele praktijk.

Het onder Nederlanders publiek aandringen op "normen en waarden" - als anno 2002 bijzonder populair is - is alleen laf publiek gehuichel, des te smakelozer omdat de huichelaars niet eens specificeren welke "normen en waarden" en waarom deze en geen andere. Trouwens, ook de "normen en waarden" van huichelaars, lafbekken, oplichters, bedriegers, volksmenners en leugenaars zijn "normen en waarden". Zie ook 100. [449]


Doorsnee

hoe totaal vervalst de meeste mensen zijn, uit angst, gebrek aan individualiteit, en domheid. Zie 74. [449]


Slechtheid en relativiteit

"Wat is byv. slecht?" Wel - wat mij niet bevalt, wat mijn medestanders niet bevalt, wat mijn leiders niet bevalt. Maar er is meer over te zeggen en minder over te "nuanceren" dan kannibalen, sadisten, dieven, verkrachters en concentratiekamp-beulen graag zouden relativeren. Zie 423[450]


Kranten

het zou voor een veel beter begrip van de geschiedenis en van het alledaagse bestaan, de omgangsvormen, de algemeen geaccepteerde aannames over gedrag en denken en veel meer bijzonder prettig zijn vrijelijk te kunnen grasduinen in kranten van vroeger. [450]


Goed en kwaad

In beginsel ligt dit betrekkelijk eenvoudig: Gedrag dat de wet verbiedt is slecht - in de maatschappij waar deze wetten gelden en worden gehandhaafd. De wet kan onduidelijk zijn; de wet kan verouderd zijn en ieder individu is vrij het ermee oneens te zijn, maar voorzover we de vraag "wat ZIJN goed en kwaad" willen beantwoorden met een verwijzing naar geldend recht zijn dit de antwoorden.

Wie dieper wil graven beschouwe 423, waar uiteengezet wordt dat er wel degelijk een algemeen gedeeld menselijk begrip ten grondslag ligt aan de begrippen goed en kwaad, dat uiteindelijk terug gaat op een gedeelde menselijke natuur en het heldere inzicht dat voor het instandhouden van een maatschappelijk verband waarin menselijke individuen kunnen overleven en hun eigen gang kunnen gaan (voorzover ze bekende regels respecteren) bepaalde gedragingen geboden en andere verboden moeten worden. Wie het bijvoorbeeld goed vindt z'n buurmeisjes te verkrachten en levend te verbranden - ik geef een extreem voorbeeld, maar er zijn individuen geweest die dit "goed" achtten en die dit zouden willen argumenteren met een beroep op de relativiteit van goed en kwaad - verdient uit de maatschappij verwijderd te worden.

Meer algemeen gesproken: Alle mensen zijn het redelijk vanzelfsprekend en zonder veel moeite met alle mensen eens over een groot aantal vragen van goed en kwaad, omdat alle mensen met soortgelijke gevoelens reageren op tal van soortgelijke ervaringen. Zie ook [11] en 423. [450]


Wetten en zeden

waarom maar een klein deel van het menselijk doen en laten bepaald kan worden door wetten, en waarom wetten noodzakelijkerwijs algemeen en vaag zijn en interpretatie behoeven (door objectieve derden). [450]


Rechtspraak

"Wie zal censor wezen? Naar welk wetboek zal er geoordeeld worden?" Dit is in beginsel niet moeilijk te beantwoorden: Het plaatselijk geldend wetboek, geïnterpreteerd door lokaal benoemde rechters. Dat wetboek kan slecht geredigeerd en onrechtvaardig zijn en de rechters kunnen dom of corrupt zijn, maar desalniettemin is rechtspraak op basis van publiek bekend gemaakte wetten uitgesproken door objectieve niet-belanghebbenden in openbare zittingen bij het vonnissen een grote verbetering vergeleken met gevonnist worden op basis van de luimen van de sterkste in de groep. [450]


Nederlandse wet

Juist in het jaar dat ik dit schrijf - 2002 - is het laatste nog in het Frans gestelde deel van de Nederlandse wet (betreffende mijnbouw) ingetrokken. [450]


Goed

Aanwezigheid van hart kan zomin geboden worden als aanwezigheid van schoonheid. Het is kennelijk waar dat velen geboren worden met een gering kwantum aan "hart" - zegge: goede wil, moed, eerlijkheid en verstand - maar dat is hun schuld niet, want niemand is verantwoordelijk voor z'n aangeboren gebreken noch lofwaardig voor z'n aangeboren kwaliteiten. Wat lof of blaam verdient is het gebruik dat men maakt van wat men heeft.  [450]


Kwaad 2

Een vaak toepasselijke minimale morele regel ken ik in de volgende formulering van Wilhelm Busch:

Het goede dat men doet
Is het kwade dat men laat

Anders gezegd: Veel kwaad - onverdiende pijn, armoe, leed - wordt veroorzaakt door actieve bemoeizucht, leedvermaak of kwaadwilligheid. Zoals mensen gemiddeld kennelijk zijn zou er al veel menselijk leed vermeden worden als velen zich zouden onthouden van het doen van kwaad. En daar is geen hart voor nodig, maar alleen onverschilligheid of drukte met andere dingen. [450]


Morele vooruitgang

Een reden waarom er niet veel morele voortgang is in de geschiedenis is dat ieder nieuw geboren mens opnieuw zijn of haar wereld moet uitvinden, en dat moet doen op basis van zeer gekleurde en zeer onvolledige gegevens. [450]


Publiek en massa

Dit is slechts gedeeltelijk waar omdat de term "publiek" meerduidig is. In 't alledaagse is er geen samenhang en geen coördinatie van het publiek, en de meningen en handelingen van het ene onbekende lid van het publiek wordt weggewogen door de meningen en handelingen van een ander onbekend lid. Maar zodra iemand zich aan het hoofd van publiek weet te stellen en gehoorzaamd wordt dan wordt het publiek - de meute, de massa - een kracht van betekenis, niet door de kwaliteit van de leden maar door hun aantal en samen optreden. [451]


Waarheid, politiek, en staat

"O, zal men misschien zeggen, de waarheid zal zegevieren, en wie anders wil overwinnen dan door haar, verdient die zegepraal niet. Dit is zoo."

Nee, dit is een vrome illusie. Machiavelli was veel realistischer - en de leugen regeert, vrijwel overal, vrijwel altijd en zeker in Holland. Of beter gezegd: De leugenaars regeren en zonder leugen, misleiding, bedrog en propaganda is er geen politiek en geen staat. [451]


Doorsnee 2

"En tevens bieden die kranten zelf, in hare annonces, 'n goede gelegenheid tot waarneming van 't peil der publieke zedelykheid. ‘Geen gryze haren meer.’ ‘Dit middel geneest nog iets meer dan alle kwalen.Wie dàt boek niet gelezen heeft, heeft niets gelezen.’ Enz."

Het is nog steeds hetzelfde. De achterlijkheid van het volk - de stompzinnige TV, de achterlijke en valse reclames, het voetbal-fanatisme, het slechte Nederlands van alle standen en in alle media - ligt niet aan materiële maar aan intellectuele en emotionele armoede.  [451]


Nederlandse doorsnee

Nu, 't volk staaroogt naar Big Brother; leest de Privé en de Story; en kent weinig groter of beter of interessanter dan foeballe. Nogmaals: Dit ligt niet aan materiële maar aan intellectuele en emotionele armoede. 

Geen volk had het beter dan het Nederlandse volk de afgelopen dekaden, en geen volk heeft minder gedaan zichzelf te ontwikkelen in die omstandigheden: Van iedere 10.000 Nederlanders besteden 9999 hun leven overwegend aan TV (25 uur per week), voetbal (de weekenden), drank en status-gedrag (beide zomogelijk voortdurend).  [451]


Het volk

"Het Volk spreekt niet, het wawelt of twist. Het zingt niet, het lolt. (..) Het Volk wandelt niet, het slendert. Het Volk vermaakt zich niet, het zoekt in luidruchtigheid, met of zonder opwinding door drank, een middel ter verdooving. Want de doorgaande, de normale toestand is: zorg."

Het Volk is nog steeds zo - maar hun materiële welbevinden is honderden malen beter dan in M.'s tijd, en hun vrijheid, tijd en mogelijkheden zijn minstens evenvele keren groter dan in M.'s tijd. Dus opnieuw omdat niemand vrijwillig dom is: De normale domheid, beschavingsloosheid en onwetendheid zijn geen opzet maar onvermogen. [451]


Nederlandse onderklasse

Vergeleken met hun overgrootouders leeft de Nederlandse werkende stand in Schlaraffenland, maar hun opvattingen van vermaak en hun vrijwillige tijdsbesteding verschillen nauwelijks van hun overgrootouders: Oppervlakkig luidruchtig dom vermaak en zuipen. De enige manifeste vooruitgang in beschaving zijn de miljarden aan geld en manuren geïnvesteerd in voetballen.

Nu, 't enige excuus moet zijn: Men kan niet veel beter dan men doet - en aangezien mensen in de geschiedenis zelden méér kansen hebben gekregen alles uit hun aangeboren talenten te halen dan de Neerlanders van de afgelopen generatie moet de konklusie zijn dat de grote meerderheid volstrekt talentloos is, en alleen geschikt voor dom oppervlakkig vermaak en eenvoudige arbeid. (Wie dit anders ziet kan onmogelijk veel talent hebben. In dit verband: Zie mijn "Ik wil gelezen worden" uit 1989.)

Ik geef toe dat dit een bittere gevolgtrekking is - maar ik ben een zoon van eerlijke communistische ouders, geboren en getogen in de Kinkerbuurt, en over het doorsnee Kinkerbuurtvolk heb ik geen enkele illusie te verliezen. Het is - uiteraard spreek ik van de soort die zich trots "auwtogtoon" laat noemen - dom, vals, achterbaks en wreed gepeupel. Zonder uitzondering? Nee, natuurlijk niet - maar wat maakt een zeldzaam individu hier of daar voor verschil in het waarachtige oordeel over de massa? [451]


Morele oordelen

Ik ben het er echter mee eens dat bij het maken van morele oordelen over personen de macht die een dergelijk persoon heeft over anderen en z'n niveau van intellectuele ontwikkeling een belangrijk rol behoren te spelen. Het gaat immers niet alleen om wat men doet of laat, maar om wat men kan doen en laten. [451]


Zondeval en doorsnee

Wat als het volk in meerderheid bedorven is en dusdanig dom en slecht of egoïstisch en lui geboren wordt dat het vrijwel alleen geeft om eigen rijkdom en plat vermaak? Het is pijnlijk vooral voor wie z'n hoop op "de mensheid" stelt of er trots op is tot het gewone volk te horen maar er zit veel overdrachtelijke waarheid in de legende van de zondeval. Goede wil is zeldzaam. Goed verstand is zeldzaam. Een goede wil geleid door een goed verstand met waarachtige begrippen komt vrijwel nooit voor. ("Vrijwel nooit": Zeg - Shakespeare volgend - 1 op de 10.000.) [451]


Nederlanders ca. 2002

Inderdaad - maar wie met enige eigen intelligentie, zelfstandig verworven kennis en moed tot onafhankelijk oordeel acht slaat op Nederland en de Nederlanders van het laatste kwart van de 20ste eeuw, een land waarin per persoon meer rijkdom en meer mogelijkheden zijn dan vrijwel altijd vrijwel overal ziet desalniettemin heel weinig "Kracht van geest, energie, het scheppingsvermogen der gedachten" en zeer veel domheid, luiheid, uitvreterij en passief consumptief vermaak met TV (waar het trotse Neerlandse volk gemiddeld per persoon 25 uur per week aan vergooid, als waarachtige media-junken). [451]


Doel van arbeid

Arbeid en inspanning zijn geen doel op zich, maar hebben het "Genot en vermaak " tot doel dat met arbeid en inspanning te verwerven en verdienen zijn. [451]


Nederland ca. 2002

Anno 2002 kan ik die vragen herhalen over mijn tijd: "Welke groote flinke dingen worden tot-stand gebracht?" Wel: De bouwfraude (honderden miljoenen illegale winst per jaar), de drugshandel (tientallen miljarden illegale winst per jaar), en veel, zeer veel foeballe. Het volk wil dat alles zo. [451]


Moraal en doorsnee

"Is er moraliteit in 't speculeeren op de onkunde van de menigte die voortgaat aan zekere namen en titels eenige waarde te hechten?"

Nu, als de menigte zo dom is - en dat is ze - dan getuigt het toch van gezond verstand in overeenstemming met bestaande feitelijke verhoudingen te handelen? [451]


Zeden en sex

Er is veel te veel vals zedelijkheidsbesef en bemoeizucht gericht op het beheren van andermans en ander vrouws sexualiteit, maar dat ligt minder aan het Christendom dan aan het menselijk opwindende van sexualiteit, want het gebeurt en gebeurde vrijwel overal. En het is niet zo dat zedeloosheid "by uitsluiting" daar gevonden wordt: Bedrog, diefstal en moord zijn in iedere maatschappij óók zedeloos, althans waar het de leden van die maatschappij betreft. (Zie 423 voor wie het "althans" wil begrijpen.) [451]


Deugd, goed en kwaad

"Deugd is: geluk geven, en geven is 'n handeling."

Hier zit iets in, maar "impliceert" zou beter geweest zijn dan "is", was het alleen vanwege hoererij, en overigens is het zinniger om deugd te definiëren in termen van leed. Ik citeer mijzelf, uit Multatuli en de Filosofie:

Het kwaad in de wereld is onnodig lijden, en wordt veroorzaakt door menselijk onvermogen - tot goed nadenken en eerlijk en konsekwent handelen. Ingewikkeld is het niet: Iedereen weet tot op zeer grote hoogte wat z'n medemensen pijnigt en pleziert, en wat een mens nodig heeft om redelijk te kunnen bestaan. Iedereen weet dat onware ideeën, hoe goed bedoeld ook, wanneer ze als leidraad tot handelingen dienen overwegend tot ellende leiden, zo niet voor de handelaar dan wel voor z'n medemensen. Daarom behoort iedereen, al was het alleen maar uit welbegrepen eigenbelang, zich naar vermogen toe te leggen op waarachtig begrijpen en goed doen - waarbij het laatste in ieder geval wil zeggen: Het bewust vermijden van onnodig lijden, en het helpen van degenen die daaraan blootgesteld zijn.

Verder zie 423 en 817. De goedheid en goedwillendheid van de meeste mensen is en blijft beperkt tot de eigen groep en familie. [451]


Vrijheid

Maar mij valt op dat er in het algemeen geringe eisen aan mensen gesteld worden door mensen. Het meeste komt neer op uiterlijk conformisme aan de heersende normen en opvattingen en vooral het niet storen van anderen in hun doen en laten. Gezien de vermogens van de meeste mensen is dit realistisch. [451]


Standen en gelijkwaardigheid

"Is de scherpe afzondering der standen, zooals die in Nederland wordt gehandhaafd, zedelyk?"

In Nederland is nu dekadenlang publiek beleden door vrijwel iedereen dat "iedereen gelijk is" en dat "iedereen gelijkwaardig" is, en dat staat ook sinds 1981 in de Grondwet. Feitelijk gelooft geen mens dit, want iedereen acht zichzelf, de eigen familie, de eigen partij, de eigen geloofsgenoten, de inwoners van dezelfde stad, de aanhangers van dezelfde voetbalclub etc. beter dan zeer velen die genoemd zouden kunnen worden.

Kortom: Er heerst onder de zoogdiersoort mens een groot standsbewustzijn, dat gedeeltelijk territoriaal, gedeeltelijk financieel en verder gebaseerd is op geloof of ras. Men kan dit betreuren om allerlei redenen, maar het is een feit.

Bovendien is het feit dat miljoenen met een gevoel het Goede te doen elkaar beliegen over hun eigen opvattingen - want: miljoenen Nederlanders in de afgelopen dekaden hebben publiek ad nauseam beleden dat zij menen dat "iedereen is gelijkwaardig", wetende dat zij logen, poseerden en huichelden - een zeer goede grond voor de stelling dat maatschappelijk bestaan uit rollen spelen bestaat. Zie  74 en 423 voor een deel van een verklaring voor dit vreemde feit. En 616, 618, 817. [451]


Gelijkheid 2

"Meen niet dat ik gelykheid predik. Volstrekt niet."

Nu, ik ook niet. Maar ik ben een voorstander van gelijkheid voor de wet precies omdat iedereen ongelijk is. Twee gelijke individuen zijn namelijk één en dezelfde. Zie 155.

"Volstrekte gelykheid is ongelykheid, en daarom onbillyk."

Want: Algehele gelijkheid van behandeling ontkent alle individuele verschillen en alle individuele verdiensten en tekortkomingen. Het is nivellering en drukt uitstekend de "menschlich-allzumenschliche" wens uit dat niemand beter mag zijn dan zij. [451]


Excellentie

In de praktijk is dit echter een zeer veel gebruikte maat en in Nederland is menselijke voortreffelijkheid in de alledaagse praktijk gewoonlijk evenredig met rijkdom of media-bekendheid. [451]


Menselijke verschillen

Ik ben het eens dat er grote verschillen zijn tussen mensen, al zijn de overeenkomsten tussen mensen groter dan de verschillen.  [451]


Adel

Er is een soort adel van talent en goede wil.  [451]


Menselijke verschillen 2

Eén: Wie werkelijk intelligent is weet dat de meeste mensen dat niet zijn, en vindt de meeste mensen overeenkomstig saai al zijn ze aardig en behulpzaam. Twee: Wie afwijkt van de doorsnee en niet ten onder wil gaan aan de gewone nivellering en vervolging van afwijkenden is gedwongen zichzelf overeind te houden tegen de gebruikelijke discriminatie van wie anders is of lijkt dan de doorsnee. En het beste middel daartoe is omgang met veel mensen te vermijden of te beperken tot oppervlakkige beleefdheid. [451]


Sociale zoogdieren

De grote meerderheid van de mensen zijn volgelingen, die bovendien makkelijk geïmponeerd zijn door rijken of machtigen, en een gedeelde taal en het samen één territorium bewonen blijkt in de praktijk toch makkelijk tot gedeeld nationalisme en chauvinisme te leiden. Beide feiten zullen een boel van doen hebben met sociaal zoogdier zijn en weinig met welbewust overleg. [451]


Middenstand

De middenstand bevindt zich tussen twee vuren en probeert voortdurend zich rijker en beter voor te doen dan ze is. [451]


Taal

Dat taal en spraakgebruik een veel belangrijker rol speelt dan de meeste mensen denken, was het alleen omdat ze het instrument waarin ze hun gedachten uitdrukken zo weinig bestudeerd hebben en zo slecht gebruiken. [451]


Het gemeen

Veel van deze terminologie opgehangen aan "het gemeen", dat in de andere mij bekende Europese talen ook geldt, lijkt afkomstig uit de Middeleeuwen. Zo is het Engelse "villain" dat "boef" of "minderwaardige" betekent afgeleid van "dorpsbewoner". [451]


Rijk en arm

ik vermoed dat de grote meerderheid van de rijken en aanzienlijken in de geschiedenis feitelijk als volgt redeneerden: Omdat wij beschaafder, verstandiger en beter zijn dan de armen hebben wij recht op meer dan de armen. [451]


Religie en priesters

Anders gezegd: Zonder priesters, dominees en religies zou de aarde beter zijn, was het alleen omdat er veel minder illusies zouden zijn die rationeel denken en redelijk handelen belemmerden.  [451]


Moed tot zelfstandigheid

De moed om te doen wat men zegt dat men denkt - "agis comme tu penses!" - is feitelijk maar zeer weinigen gegeven. En dat is begrijpelijk voor wie enig oog heeft hoe moeilijk het is rationeel te denken en hoe vanzelfsprekend ieder afwijkend individu door z'n medemensen vervolgd wordt vanwege z'n afwijkendheid. [451]


Nederlands onderwijs

"Het onderwys is slecht. De kinderen en jongeluî leeren over 't algemeen juist genoeg om te geraken tot 'n broodwinning."

En dat is weer zo. Het onderwijs is niet slecht geweest tussen 1900 en 1965, toen de ramp uitbrak die "Mammoetwet" genoemd werd, snel gevolgd in 1971 door de ramp die "demokratiesering van de universiteiten" heette, en een gigantische nivellering begon, die nog generaties lang zal blijven dooretteren. Het is immers veel makkelijker af te breken dan op te bouwen. [451]


Rekenen in Nederland

Professer De Gelder klaagde dat men hem zooveel studenten op z'n collegies zond, die niet bedreven waren in... de vier hoofdregels der lagere rekenkunde! "

Ook dat is weer zo. En zo een twintig jaar geleden waren de kandidaten van de eindklassen pedagogische academie, voorbestemd voor het lager onderwijs, niet eens in staat staartdelingen uit te voeren (die in mijn lagere schooltijd een elementair kunstje was dat je geacht werd op 10-jarige leeftijd te beheersen, wat ieder niet-debiel kind dan ook deed). [451]


Intelligentie en doorsnee

Het ligt niet aan het - ongetwijfeld toen en nu slechte - onderwijs: het ligt aan het aangeboren lage intellectuele niveau van de grote meerderheid. Wie werkelijk intelligent is heeft vele interesses, en wie in Nederland woonde de afgelopen 50 jaar had, vergelijkenderwijs, schitterende mogelijkheden z'n talenten te bekwamen en veel kennis te verwerven. Iedereen die dit naliet - dus: vrijwel iedereen - liet dit na uit luiheid of uit gebrek aan intellectuele roeping. Aangezien dezelfde mensen die het nalieten wel veel tijd en moeite besteedden aan rijk proberen te worden, aan sport, aan vermaak en aan TV kijken moet de konklusie zijn dat ze niet beter deden dan ze konden. "Heer vergeef hen, want zij weten niet wat ze doen".

Voor de grote meerderheid heeft oefening in denken niet veel zin, en ze hebben daar ook zelf weinig zin in. Ze sporten veel liever, en kijken veel liever TV onder genot van een biertje of wat. Ik kan het ze niet echt kwalijk nemen, want ik geef niet om sport, TV of bier, en ook dat is ongetwijfeld een kwestie van niet-verkozen aanleg. En overigens komt het mij voor dat je denken niet kunt leren: Het enige dat je kunt leren is wat beter - dat is: met wat minder fouten - na te denken. [451]


Jurisprudentie

De aanname van het recht is dat de wetten rechtvaardig zijn en behoorlijk toegepast worden. Deze aanname voor 't moment voor waar aannemend volgt dat het rechtvaardig is de één volgens dezelfde soort overwegingen en op dezelfde wijze te vervolgen als de ander voor dezelfde soort vergrijpen. Vandaar de zin van jurisprudentie. (Dat dit ook verkeerd uit kan pakken en onzinnig toegepast kan worden is uiteraard even waar als niet terzake: Wat gebruikt kan worden kan misbruikt worden.) [451]


Doorsnee voorgangers

"In het algemeen is de niveau van hen die 't Volk voorgaan in kennis, geleerdheid en oordeel, zeer laag, en er ware een heel dagblad te vullen met de dagelyksche vermelding alleen, der anecdotische nietigheid van de Schriftgeleerden."

Dit is nog steeds zo en niet alleen wat betreft "de Schriftgeleerden." De bittere les - bitter voor weldenkende welwillende mensen, niet (prijs de Heer, die veel van domme mensen houdt!) voor anderen - is dat er maar heel weinig weldenkende welwillende mensen zijn, geheel afgezien van wat ze denken en willen bovendien, waar ze het gewoonlijk niet over eens zijn.

Er is hier ook eenvoudig statistische evidentie voor: Wie werkelijk wat voorstelde wordt herinnerd na z'n dood. Nu, dit geschiedt hoogstens 1 op de 10.000 mensen. Ergo: Niet meer dan 1 op de 10.000 mensen is in staat tot werkelijk behoorlijk redeneren of tot het maken van werkelijk goede kunst of tot enige andere bijzondere prestatie die afhangt van individuele kwaliteiten. De andere 9999 van de 10.000 hadden, afgezien van het genot dat ze zichzelf of hun omgeving brengen, even goed niet hoeven leven, wat de na hen komenden aangaat, want ze zijn na hun dood volledig en meestal terecht vergeten.

Wie dit nog wat duidelijker wil inzien beschouwe al de grootheden uit M.'s eigen tijd: Ook zij die toen bijzonder opgehemeld werden als heel bijzonder zijn tegenwoordig, minder dan 150 jaar later, geheel onbekend bij vrijwel iedereen behalve zeldzame specialisten, en deze zeldzame specialisten weten gewoonlijk niet meer dan namen en jaartallen van deze kort geleden zo zeer geëerde personen. [451]


Stemplicht

Sinds de opheffing van de stemplicht in 1972 heb ik dan ook niet gestemd, want ik wil me niet encanailleren en ik wil ook geen enkele steun geven aan de illusie dat er gekozen kan worden op behoorlijke intelligente mensen. Wie hier anders over denkt heeft daar het recht toe, en moet maar braaf gaan stemmen, maar kan niet verdacht worden van hersens of een onafhankelijk karakter. Dat is maar goed ook voor z'n levensgeluk in Nederland, want wie hersens heeft en publiek laat merken daar een onafhankelijk gebruik van te maken "in Onze Democratische Rechtsstaat" loopt groot gevaar - zoals M.'s geschiedenis en mijn geschiedenis aantonen. [451]


Parlementaire democratie

Ik ben voorgoed van mijn geloof in de parlementaire democratie genezen in 1969, toen ik voor "De Waarheid" werkte, en daar een zeer grote rij dikke delen Verslagen der Handelingen van de Tweede Kamer der Staten Generaal geheel verweesd vond staan. Ik trok me hun droevig lot aan en ging er in lezen - en trof daar boekdeel na boekdeel na boekdeel van het meest gruwelijke Nederlands aan dat ik tot dat moment gelezen of gehoord had. (Neem de proef zelf, lezer!) [451]


Welsprekendheid

Het is echter waar dat werkelijke welsprekendheid niet geleerd kan worden, en dat er maar heel weinig werkelijk goede sprekers zijn. De enige werkelijk goede spreker die ik in mijn leven gehoord heb is Martin Luther King. [451]


Esprit de corps en rechtspraak

Nu, dat hoort bij wat men "esprit de corps" noemt en bij "de mortuis nihil nisi bonum". Erger in dit verband is dat tussen 1945 en 2002 nooit (= nimmer = in het geheel niet) één enkele Nederlands rechter bestraft of vervolgd is vanwege fouten, volgens de NRC. Nu wil ik best aannemen dat de Nederlandse rechtspraak en de Nederlandse rechters in die tijd tamelijk behoorlijk zijn geweest, maar ik vind het volstrekt ongeloofwaardig dat er in 57 jaar zelfs geen rechter met een serieus alcohol-probleem geweest is, om eens iets te noemen (en ik weet van rechters met drankneuzen). [451]


Nederlandse roem

Overigens was er ooit een tijd dat Nederland ver buiten z'n grenzen bekend werd met Erasmus, Huygens, Boerhave en Spinoza niet te vergeten, maar tegenwoordig is Nederland alom wereldberoemd dankzij Cruyff en Van Basten. Waarin een klein land groot kan zijn ... [451]


Het nut van onderwijs

Ikzelf vermoed dat de waarheid over het nut van onderwijs in de buurt van het volgende komt: De minderheid die werkelijk intelligent is wordt erdoor geschaad en kan het de eigen originaliteit en individualiteit kosten, maar de meerderheid die niet intelligent is leert vrijwel niets zonder daartoe op school verplicht te worden. En overigens is het waar dat het leren van de fundamenten die nodig zijn voor het verwerven van meer kennis nogal vervelend is. [451]


Lezen

Het meeste dat tegenwoordig gelezen wordt, of althans verkocht wordt in boekhandels en in boekenkasten belandt, is populaire troep. Maar dit is wat het volk wil.

En dus: De zeer grote meerderheid, inclusief de academisch geschoolde meerderheid, is zeer tot tamelijk dom en kan niet lezen.   [451]


Wederszijds begrip

En voor wederszijds begrip zijn nogal wat dingen nodig, waaronder enige goede wil elkaar te willen begrijpen en voldoende intelligentie en relevante kennis om dat te kunnen.  [451]


Genot en deugd

En M.'s identificatie van genot en deugd is op z'n alleroptimistisch gezien een slecht uitgedrukt mogelijk goed idee. Minder optimistisch gezien is het nogal verwarde onzin die één deugd heeft: Deugdbegrippen die voorbij gaan aan het feit dat deugden ertoe dienen elkaars geluk te vermeerden en elkaars leed te verminderen zijn vals. En hier zal de reden liggen dat M. zo vaak herhaalde dat deugd en genot (al dan niet "in hoger zin" of "welbegrepen" of "in wysgeerigen zin") op hetzelfde neerkomen: De protestantse deugdbegrippen waarmee hij opgevoed was kwamen vooral neer op het vergallen van alle vreugde uit naam van deugdzaamheid. Verder zie 423[451]


Nederlandse vooruitgang

M.'s cijfers, die later in dit Idee volgen, klopten en zijn het overdenken zeer waard: Er is, dunkt me, geen in 2002 levende Nederlander die van dit budget in leven zou willen of kunnen blijven, en het geeft een goed beeld van de verpletterende, gruwelijke, vernederende armoede waar het grootste deel van het Nederlandse volk nauwelijks 150 jaar geleden in leefde. Bovendien geeft het impliciet de reden aan voor het grote succes van de socialistische - anarchistische, communistische, sociaal-democratische, vakbonds - bewegingen die rond de tijd waarin M. schreef in opkomst waren. Die reden was: Er werd gruwelijk armoede geleden door velen, ten behoeve van grote rijkdom van weinigen.  [451]


Godsdienst

Godsdienst maakt gemiddeld de mensen noch de maatschappij beter, en heeft tot veel vervolging, onderdrukking, oorlogen en geweld geleid.  [451]


Nederlandse vooruitgang 2

Primo: De doorsnee van de Nederlandse bevolking uit Multatuli's tijd vergeleken met de doorsnee van de Nederlandse bevolking uit mijn tijd zal een armzalig en lelijk zooitje zijn geweest: Kleiner, krommer, mismaakter door pokken en andere volksziekten, en met een aanzienlijk kortere levensduur.
Secundo: De huidige Nederlandse bevolking is weliswaar gemiddeld gezonder, veel rijker, met een veel langere levensduur, en gevrijwaard van veel ziekten waar hun overgrootouders aan tenonder gingen of door geschonden werden, maar is niet intelligenter. Voor meer zie mijn "A fundamental problem for democracy.[451]


Proletariaat en slavernij

De uitbuiting van het industriële proletariaat in de 19e eeuw zal voor de uitbuiters winstgevender zijn geweest dan slavernij - maar het feit dat de uitgebuite proletariërs de vrijheid hadden zich te organiseren leidde tot vakbonden die - langzaam en door dekaden strijd om betere wetgeving, hogere lonen, kortere werktijden en betere arbeidsomstandigheden - er in slaagden de toestand van de arbeiders aanzienlijk te verbeteren.  [451]


Publiek gemoraliseer

Publiekerig gemoraliseer is bijna altijd gehuichel.  [451]


Marktverhoudingen en moraal

"Moeten dan de fabrikanten hun betaling verhoogen, de werkbazen hun loon? Volstrekt niet. Dit kunnen zy niet. Die betaling is geregeld door de verhouding van vraag en behoefte."

Dit is onzin, en het is jammer dat M., die zo scherpzinnig was, voor dit zeer gebruikelijke geheel valse argument viel. Om dit eenvoudig in te zien moet de kwestie verplaatst worden van algemene marktverhoudingen, waar de prijs bepaald wordt door vraag en aanbod (zullen we voor 't gemak aannemen, en monopolies, oligopolies en kartels overslaan, waar overigens dezelfde nu volgende overweging geldt) naar specifieke winsten: Wat weerhield de fabrikanten een groter deel van hun winsten aan hun arbeiders uit te keren? Of wat weerhield de fabrikanten hun arbeiders tot deelgenoot of aandeelhouder van hun firma's te maken? Het antwoord is in beide gevallen: Financieel eigenbelang, egoïsme, onverschilligheid, hebzucht, hardheid van hart.  [451]


Nederlandse sociaal-democratie

In de eerste helft van de 20ste eeuw werden o.a. in de Zaanstreek, zonder twijfel met actieve steun van de maker de Multatuli Encyclopedie K. ter Laan, die een socialist of sociaal-democraat was,tamelijk veel enigszins behoorlijke arbeiderswoningen gebouwd. En in de tweede helft van de 20ste eeuw werd in Amsterdam, ook onder socialistisch c.q. sociaal-democratisch bestuur, de gruwelijke huurkazernes neergezet die als "de Bijlmer" bekend staan. [451]


Staat en moraal

Maar 't is waar dat niet alleen regeringen slecht zijn: mensen zijn dat vaak ook, en in het bijzonder mensen met macht, in regeringen, want "All power corrupts."

Hoe het zij: In ieder land is de machtigste terreur-organisatie, behalve in tijden van revolutie, de staat.

Immers, de staat is het orgaan waar de macht gecentraliseerd is en die het monopolie van het geweld tracht uit te oefenen. En zowel een deel van de terreur als een deel van de centralisatie van macht zijn nodig om de leden en groepen in de maatschappij te beschermen tegen elkaar, en om conflicten tussen leden en groepen in de maatschappij te beslissen middels - bij voorkeur: objectieve, onafhankelijke en publieke - rechtsspraak.  [451]


Nederlandse verantwoordelijkheid

In feite is er in Nederland geen persoonlijke verantwoordelijkheid of persoonlijke aansprakelijkheid onder bestuurders (zeer zeldzame uitzonderingen ongetwijfeld uitgezonderd - al zullen die niet lang bestuurder blijven); vermijdt bijna iedere Nederlander systematisch iedere persoonlijke verantwoordelijkheid of persoonlijke aansprakelijkheid die niet direct zijn eigen belang dient EN op het nalaten waarvan een grote sanctie staat; en is Nederlandse "tolerantie" een fraai maar vals woord voor onverschilligheid. Het is echter waar dat de doorsnee Neerlander weinig kan schelen zolang 't hem maar financieel goed gaat bij een dragelijke gezondheid. En inderdaad voelt geen mens de aandoeningen van een ander mens en vergt medeleven enig verstand en inlevingsvermogen. Neerland is dus heel "tolerant", vooral inzake drugshandel, waarmee dan ook jaarlijks miljarden verdiend worden. Zie ME in Amsterdam[451]


Maatschappij en bedrog

De hele inrichting van de maatschappij berust op leugen, pose, rollenspel, gehuichel. Zie 74 en 423[451]


Media

"Onder de dagbladen hebben die kranten 't hoogste woord en den meesten invloed".

Dit is veranderd: Tegenwoordig heeft wat op TV vertoond wordt verreweg de meeste invloed. Dit is geen verbetering, want het betekent dat de themaas die behandeld worden sensationeler en oppervlakkiger gepresenteerd en bediscussieerd worden en dat de criteria voor geslaagde discussie zijn dat de heffe des volks behaagd wordt en het niveau van discussie nooit het begripsvermogen van een randdebiel te boven gaat. (Wie iets zegt als het voorgaande in het huidige Neerland wordt direct voor "fascist" of "élitair" uitgemaakt.)

Bovendien is de hoeveelheid reclame veel groter dan vroeger, en de leugenachtigheid en manipulatie evenredig groter. Wie wil weten wat "het Volk" werkelijk beweegt, gemiddeld en gewoonlijk, beschouwe de reclame - die immers bedoeld mensen te beïnvloeden. Nu, volgens de reclame-makers - blijkt uit hun succesvolle producten - is de gemiddelde mens een randdebiel gedreven door sex-hormonen die het volledig aan vermogens ontbreekt enige redeneerfout te onderkennen en die aan het botste gevlei geloof hecht.  [451]


Slecht bestuur

Maar waar is dat "slecht bestuur" dan aan te wijten? Niemand wil immers slecht bestuurd worden of slecht besturen. Als er dus toch bij voortduring beroerd bestuurd wordt dan moet het ofwel aan de slechtheid van de bestuurders liggen ofwel aan de domheid, lafheid of effectieve onderdrukking of misleiding van de bestuurden. [451]


Publieke zaak

"Belangstelling in de res publica is 'n onbekende zaak geworden."

Maar dit is nog steeds zo. Het punt is niet zozeer dat doorsnee men zich niet met de publieke zaak wil bemoeien of er niet over meepraten, want dit gebeurt wel en ad nauseam, maar dat de doorsnee dit doet op een vrijwel totaal gebrek aan relevante kennis en deze ook niet wil hebben. Zie An introduction to politics voor teksten die vrijwel niemand gelezen heeft in Nederland die zich over politiek uitlaat.  [451]


Bekwaam bestuur

Bekwaam bestuur is zeer wenselijk en lijkt zelden voor te komen. De meeste bestuurders doen weinig anders dan het proberen in stand te houden van de status quo die hen aan de macht bracht. Maar desalniettemin heeft het volk meestal ontzag voor de autoriteiten, zowel omdat het autoriteiten zijn als om de macht die ze kunnen uitoefenen over wie hun niet bevalt. [451]


Gewone motieven

Men vraagt zich wat de overhand heeft by die heeren Gedeputeerde Staten, de domheid, de onverschilligheid, of de wreedheid?"

Ikzelf denk: Vooral onverschilligheid. Verder zal het Christelijk Geloof velen uit de welstaande klasse geholpen hebben, via het argument dat de alwetende almachtige goede Heer der Christenen evident niet anders kon willen dan feitelijk het geval was, godlof! [451]


Nederlandse bestuurders en ambtenaren

Er zijn in Nederland vrijwel geen bekwame bestuurders en vrijwel geen verantwoordelijke ambtenaren en dit is altijd zo geweest: Wie werkelijk bekwaam is wordt geen bestuurder en wie werkelijk verantwoordelijk is wordt of blijft geen ambtenaar.  [451]


Afgevaardigden

het realistische antwoord is in het algemeen: Hij is een braaf en oppassend lid van een vereniging van een handvol mensen die hem afgevaardigd hebben omdat hij in hun omgeving wat voorstelde.


Bestuur en politici

Dat is juist, maar dit was al Plato's klacht over het bestuur en politici. En in feite zijn politieke machthebbers, ook in een parlementaire democratie, vrijwel altijd zowel trouwe partijgangers als leden van de maatschappelijke élite. En wat telt voor benoemingen is niet bekwaamheid maar betrouwbaarheid en partij-trouw[451]


Het Nederlandse volk

Het volk is zeer veel beter af dan 140 jaar geleden, maar is in grote meerderheid nauwelijks geïnteresseerd in politiek en weet er dan ook heel weinig van. [451]


Doorsnee menselijkheid

"Er zullen mannen opstaan, zoodra er vraag naar mannen is."

Nee. Wat wel waar is: Er zullen dwazen opstaan zodra er behoefte aan dwazen is.  [451]


Parlementarij

Een andere belangrijke grond is dat wie werkelijk intellectueel of artistiek talent heeft zowel betere en interessantere dingen te doen heeft dan in een parlement of regering te zitten (uitzonderlijke situaties daargelaten) als weinig kans begrepen te worden. Bovendien is parlementeren of regeren voor mensen van werkelijk intellectueel talent, uitzonderlijke situaties alweer daargelaten, bijzonder vervelende arbeid. En tenslotte is zowel de honorering als de status van kamerleden er één die alleen middelmatige mensen past, namelijk zij die het niet in zich hebben zelfstandig te excelleren in wetenschap of kunst, en niet het doorzettingsvermogen hebben een eigen bedrijf te stichten. [451]


Menselijke progressie

Achteraf lijkt het zinniger de hoofdoorzaak te zoeken in de verstandelijke vermogens van de grote meerderheid, zowel arm als rijk en in het ontwikkelingspeil van wetenschap en technologie.

Het grote verschil tussen 2002 en 1864 - een gigantische toename in welvaart voor iedereen in Nederland - is niet te danken aan een toename in verstand, maar aan de gestage groei van wetenschap en technologie, en aan een rechtvaardiger verdeling van maatschappelijk geproduceerde rijkdom. [451]


Nederlandse kamerleden

Een interessant feit is dat ook tegenwoordig er maar heel weinig kamerleden zijn die gepubliceerd hebben, laat staan kamerleden die bijzonder goed Nederlands kunnen schrijven over belangrijke onderwerpen. [452]


Partijgeest

de partijgeest die in iedere politieke partij heerst die het tot moreel hoofdbeginsel maakt dat Onze Partij en Onze Leider boven iedere kritiek verheven is en - tennaastebij - het beste is wat de mensheid kent. Dit heeft kennelijk veel van doen met het biologische feit dat de mens een sociaal zoogdier is dat in horden leeft. [452]


Partijgangers

Dit is inderdaad typerend voor de meeste bestuurders en parlementariërs: Ze zijn feitelijk vooral geïnteresseerd in het welzijn van Onze mensen en dat zijn partijgangers van de eigen partij en alle bureaucraten en collegaas in de politiek. Dáár werkt een kamerlid voor en dit soort mensen kent hij. [452]


Kritiek in Nederland

Alle algemeen acceptabele kritiek in Nederland is tandeloos of expliciet cabaret-amusement. [452]


Kamerleden

"Alzoo is de heele strekking der Kieswet: het verzekeren der numerieke meerderheid aan de middelmatigheden, om te kunnen dienst-doen als bondgenooten en hulptroepen van individueele middelmatigheid, in dit geval: van Mr. Thorbecke. "

En dat is nog steeds zo in de zin dat het kennelijk nog steeds een feitelijke noodzaak is dat een lid van de Tweede Kamer intellectueel en moreel in het geheel niets bijzonders is. Het volk wil dat kennelijk. Het volk wil ook graag bedrogen worden met gebruikelijke en alledaagse illusies, wensgedachten en waandenkbeelden en ziet dat graag gebeurden door gebruikelijke en alledaagse medemensen.  [452]


Ambtsdragers

Maar de vraag wat ambtsdragers feitelijk deden met hun ambt is geheel gerechtvaardigd. [452]


Nederlandse woordenboeken

Wat "heulsap" is weet ik niet, o.a. omdat ik alle Nederlandse woordenboeken die ik ingezien heb bijzonder slecht vond. Ik geloof niet dat er een behoorlijk redelijk uitgebreid Nederlands woordenboek bestaat en vrees dat in mijn leven niet mee te zullen maken.

Er is een Amerikaans verhaal van Rex Stout waarin z'n geniale detective Nero Wolfe in grote woede een laatste versie van Webster's dictionary systematisch verscheurt en verbrand vanwege de definities. Wie wel eens enigermate systematisch met een werkend verstand in een Nederlands woordenboek - groter dan een pocketwoordenboek, waaraan geen bijzondere eisen gesteld kunnen worden - heeft gegrasduind kan zich daar goed in verplaatsen.

Het woordenboek dat ikzelf het liefst gebruik is de Shorter Oxford English Dictionary, dat overigens twee stevige delen groot is. (De niet-afgekorte versie is vele delen groot.) Wie wil begrijpen waarom ik het niet begrepen heb op Nederlandse woordenboeken moet de definities uit z'n favoriete Nederlandse woordenboek eens vergelijken met die in de Shorter Oxford English Dictionary. [453]


Gronden voor atheïsme

Ik ben het met M.'s kritiek op de godsdienst eens, afgezien van wat kleine puntjes van kritiek hier en daar, en ook ik ben een atheïst. Mijn redenen zijn ook soortgelijk, en komen kort gezegd hier op neer.

Wie nooit van een olifant, giraffe of nijlpaard heeft gehoord en in Nederland is opgegroeid, zal waarschijnlijk geneigd zijn wanneer hij beschrijvingen van dergelijke dieren hoort ze op één hoop te gooien met griffioenen en zeemeerminnen: Fabeldieren, meneer! Daar staat tegenover dat wie tegenover zo'n dier staat al z'n ongeloof moet verliezen. Nu, ik heb evidente fabels gehoord over een almachtig alwetend oneindig goed wezen dat alles gemaakt zou hebben, en moet konkluderen dat zelfs als de fabels waarheid bevatten ze ook veel onwaarheden bevatten, terwijl dat almachtige alwetende oneindige goede wezen nooit de vriendelijkheid of behoorlijkheid had enige glimp van empirisch bewijs voor z'n bestaan te geven - aan mij, die gezocht, gelezen en gedacht heeft.

Exit god, godsdienst, en exit priesters en predikanten, wat mij betreft en wat Multatuli betreft (zie zijn "Gebed van de onwetende"). Maar de grote meerderheid van de mensen gelooft in een god, zelfs als ze niet kerkelijk zijn: Anno 2002 verklaart maar 5 a 7% van de volwassen Nederlanders desgevraagd atheïst te zijn. En toch kan hun relevante kennis - van filosofie, wetenschap, theologie wat mij betreft - in vrijwel alle gevallen nihil geacht worden, zodat het kennelijk een kwestie van verstand is.

Daarbij komt dat de ware gelover héél anders in elkaar steekt dan Multatuli of dan ik. Hier is een toepasselijk citaat van de katholieke heilige St. Bernard van Clairveaux. Ik citeer uit "The Western Mystical Tradition", ed. Katsaros and Kaplan, p. 196):

"I say with confidence that the blessed and Eternal Trinity, which I do not understand, I believe in, and thus hold by faith that which I do not grasp with the understanding."

Of zoals een eerdere kerkvader dit uitdrukte: "Credo quia absurdum" = "ik geloof het omdat het absurd is" (met als onderliggende overweging: Was het niet absurd dan had ik geen geloof nodig).

Hoe het zij: Dit vaste vertrouwen op iets onbegrijpelijks is het intellectuele fundament van zeer slimme religieuze voorgangers - en van zeer talrijke brandstapels, martelingen en vervolgingen, van mensen die niet vonden dat ze absurditeiten moesten geloven of zich niet konden brengen tot het "hold by faith that which I do not grasp with the understanding." 

Multatuli en voor mij komen dergelijke stellingsnames kwalijk absurd voor en zowel evidente wensdenkerij als onwaarachtig en als volkomen krankzinnige of kwaadwillige redenen andersdenkenden te vervolgen vanwege hun anders denken. Immers: U bent geheel vrij om uw eigen onbegrepen en onbegrijpelijke ficties te koesteren en behoort dit recht te hebben, en dat niet omdat u gelijk zou hebben maar omdat zeer veel dat menselijk en goed is geïnspireerd is door dwaling. Maar waar uw geloof feitelijk neerkomt op het willen martelen of vermoorden van andersdenkenden verdient u opgesloten te worden als gestoord. [454]


Atheïsme in Nederland

Anno 2002 zijn er in Nederland ca. 5% van de volwassenen atheïst. De rest verkiest iets te geloven dat de meerderheid van de mensen als een niet door hen geloofde vorm van godsdienstwaanzin moet voorkomen, en doet dat in de zeer grote meerderheid van de gevallen niet op basis van kennis maar van emotie. [454]


Wetenschap en religie

"Wy menschen verwaarloozen tyd, kracht, alle waarde, om 't nasporen der eigenschappen van niets."

Ja, daar komt het op neer, ook volgens de gelovers van andere geloven, want de grote meerderheid der gelovers zweert bij het eigen geloof en houdt de andere voor vals.

Trouwens, voor wie scherpzinnig is: De wetenschap jaagt ook allerlei dromen en illusies na, inderdaad. Maar met dit verschil dat het onderwerp van de wetenschap, zeg: Hoe werkt de werkelijkheid? inderdaad handtastelijk bestaat, en het onderwerp van de theologie puur fictie is, en door theologen gepresenteerd wordt als onkenbaar en onbegrijpelijk, en alleen vatbaar voor mensen door evident onzinnige aannames te maken (al dan niet bedreigd door waarachtige gelovers met martelkamers, brandstapels en overige instrumenten des geloofs). [454]


Totalitair

" Zo gaat dat en dit is wat totalitair is: "moest ieders geest zich bukken onder het gewigt der objectieve waarheid, die wij verkondigen, en die wij alleen bezitten." [454]


Goddelijke geboden

"Hebt God lief boven alles, en den naaste als uzelven."

Dit is geen bijzonder geschikte instructie om geluk mee te verwerven of goed mee te doen. Immers: God is een onbegrijpelijk mysterie of een fictie, en het de naaste lief hebben als u zelf is maar weinigen en gegeven, en ook dat maar af en toe, en voor enkelen, en meestal met nogal wat voorbehoud, dat vaak terecht blijkt, was het alleen omdat wederkerigheid en rechtvaardigheid werkelijk moeilijk zijn.  [454]


Religie en wanbegrip

Maar het dilemma blijft: Gezien de vele absurditeiten, inconsistenties, onwaarheden en wensgedachten die ze uitdragen zijn het ofwel eerlijke maar domme en schadelijke mensen ofwel oneerlijke slimme en schadelijke mensen. Want wie wanbegrippen uitdraagt als waarheid misleidt en schaadt. [454]


Goede bedoelingen

"Want: geloof in 't goede, is goed. Vertrouwen op adel, is adel. Streven naar waarheid, is waarheid."

Dit is te vatten als voorbeelden van 'Weeg daden naar bedoelingen en vermogens', maar is onvoldoende. Alleen goede bedoelingen, zelfs gepaard met het vermogen er naar te handelen, is niet genoeg.


Menselijke kennis

Wat wel waar is (!) en bovendien belangrijk is het tegengaan van totalitairisme.

Eén manier om dit kort en helder te formuleren, zonder zich te verstrikken in allerlei kennistheoretische problemen is: Iedereen behoort het recht te hebben zijn eigen mening uit te dragen - zodat iedereen het recht behoort te hebben de mening van een ander af te wijzen, met argumenten te bestrijden, en belachelijk te maken.

En een manier om een deel uit te drukken van waar M. hier en in 1 op doelt is: Alle gedachte waarheid is deel van een context van veronderstellingen. Deze stelsels van aannames waarbinnen gedachte waarheden functioneren geven ze een betekenis en een kleur - zelfs als de waarheden eenvoudige makkelijk te verifiëren feiten zijn. Bovendien:

Er zijn zowel verifieerbare feiten als empirisch testbare theorieën. Het voert te ver het verschil tussen deze twee volledig te verhelderen, maar kortweg: Er zijn beweringen waarvoor bekende procedures zijn waarmee vastgesteld kan worden - voor en door iedereen die de procedures kent en begrijpt - of de beweringen waar of onwaar zijn. De beweringen die in deze zin waar zijn betreffen verifieerbare feiten en het toepassen van dergelijke procedures om de waarheid of onwaarheid van een bewering vast te stellen heet empirisch testen van een bewering. En er zijn stelsels van beweringen die méér impliceren dan alleen op enig moment verifieerbare feiten, die overigens voor zover bekend en empirisch getest alleen verifieerbare feiten impliceren en daarnaast gewoonlijk allerlei beweringen over toekomst en verleden en beweringen over structuren impliceren, die niet (volledig) empirisch getest kunnen worden, en getest moeten worden via hun logische implicaties. De beweringen die in deze zin testbaar zijn vormen empirisch testbare theorieën.

Daarbij: Alle empirische kennis is onvolledig. Want volledige kennis van het hele universum, in al z'n aspecten en vormen en in volledig detail is voor een menselijk brein onmogelijk. Daar staat echter tegenover: Partiële kennis van zeer veel zaken en structuren is heel wel mogelijk voor een menselijk brein en succesvolle partiële kennis kan worden uitgedrukt door technologische toepassingen ervan, die mensen helpen hun wensen te bevredigen.

Wie hier meer van wil weten - en het betreft de logische fundamenten van de menselijke kennis - verwijs ik naar de logica sectie van mijn website. En het verdient opgemerkt te worden dat de kennis van deze logische fundamenten ook een deel vormen van zowel de redenen als het fundament van een rechtsstaat. [454]


Geboren volgelingen

ik ben niet blind voor het feit dat de meeste mensen, als sociale dieren, geboren volgelingen zijn. [454]


Vereenvoudigd versneld Nederlands

In dit verband, hoewel zeer terzijde: De Joden en Arabieren schrijven hun talen zonder klinkers - n t blkt dt dt n t ndrlnds gwnlk k mkklk gt zndr tt vl msvrstndn t ldn. Op de HBS schreef ik diktaten (als dit kon) voor het gemak met strepen voor klinkers, dus -n h-t bl-kt d-t d-t -n t n-d-rl-nds g-w-nl-k g-t z-nd-r t-t v-l m-sv-rst-nd-n t- l-d-n. Dit ging namelijk veel sneller.  [454]


God's kracht

"Precies als: ‘God weet het’ beduidt: niemand weet het. ‘God alleen kan helpen:’ er is geen hulp."

Daar komt het inderdaad gewoonlijk op neer. [454]


Godsdienstige opvoeding

"Weg alzoo met de goddienery, en leve het gezond verstand!"

Dit is natuurlijk de kern van de zaak. Ik prijs de Heer dat Hij mij - als Hij bestaat, wat ik niet geloof - een atheïstische opvoeding gaf en een helder verstand. Het valt mij ook erg moeilijk theologisch proza als van Zaalberg serieus te nemen en erg moeilijk te geloven dat wie dit uitdroeg werkelijk geloofde wat hij zei. Dit laatste is ongetwijfeld een tekortkoming want er zijn intelligente waarachtige gelovers geweest (Augustinus, Aquinas, Pascal om me te beperken tot een drietal dat ik werkelijk gelezen heb). Ik kan dat alleen verklaren door hun godsdienstige opvoeding. Vandaar mijn blijdschap dat deze mij bespaard is gebleven. [454]


Religieus redeneren

Eén probleem dat hier speelt is dat veel religieus denken welbewust en opzettelijk irrationeel - onlogisch, inconsistent, duister - is en voornamelijk bestaat uit wensdenken. Zie 394 voor een voorbeeld van het oxymoronistisch proza waar religieuze voorgangers zo graag en makkelijk in vervallen, met de opzet hun volgelingen te misleiden. Een reden temeer dat te willen doen is dat het volk bedrogen wil worden en veel meer prijs stelt op stellige onzin die hun wensen verbaal lijkt te bevredigen dan op evidente bescheiden waarheden die dat niet doen. [455]


Fundamenteel godsdienstig probleem

Het probleem is dat Christelijke theologen elkaar sinds bijna 2000 jaar hebben vervolgd en naar het leven hebben gestaan uit naam van de heer, en dat ze allemaal beweerden het enige ware, authentieke geloof uit te dragen. Bovendien vervolgden theologen niet alleen elkaar - waarbij ze mijn zegen zouden hebben - maar iedereen met een afwijkend geloof. [457]


Politieke moorden in Nederland

Ik schrijf dit een maand of 8 na de moord op Fortuyn, en heb sindsdien uit zeer vele monden en pennen vernomen dat dit "de eerste politieke moord in Nederland" zou zijn, of - zeer geleerd! - "de eerste politieke moord in Nederland sinds Willem de Zwijger" (mr. Janssen van Raaij, een kennelijk altijd bezopen populistisch politieke carrière-maker).

"Gegen Dummheit kämpfen selbst die Götter vergebens" - maar is het moeilijk elementaire vaderlandse geschiedenis te kennen, en iets te weten van de gebroeders De Witt of, veel recenter, de evidente politieke moord op 116.000 Nederlanders vanwege hun vermeende ras, tussen 1941 en 1945?! Of menen die tientallen politici en journalisten die ik naar "de eerste politieke moord in Nederland sinds Willem de Zwijger" heb horen verwijzen dat dit geen politieke moorden waren?  [458]


Ethica en esthetica

Schoonheidsgevoel leidt tot kunst eerder dan omgekeerd. Kunst die doelt op veredeling is vrijwel altijd smakeloze propaganda of morele kitsch. Genieten kan evenmin geleerd worden als kleuren zien. Zelfs als deugd als doel het verhogen van genot of verminderen van leed heeft dan nog bestaat deugd vooral in onthouding en zelfbeheersing en niet in genot. En het is zinniger te streven naar verminderen van leed dan naar vermeerderen van geluk (behalve voor wie absoluut verslaafd wil raken aan heroïne of cocaïne). [459]


Socialistisch realisme

En er zijn nauwelijks of geen groter gruwelen op kunstterrein dan de staatsgruwelen van het socialistisch realisme: Edelkitsch voor de massa, zogenaamd opvoedkundig, maar feitelijk door en door verleugend en vervalst.


Menselijke fouten

Er zyn weinig fouten - ja, misschien geene - die niet voortkomen uit luiheid.

Dat geloof ik niet. Domheid, onwetendheid, wensdenkerij, lafheid, karakterloosheid en veel andere fouten hebben weinig met luiheid van doen en veel met gebrek aan vermogens of egoïsme. (Boeddha: "Domheid en egoïsme zijn de wortels van alle ondeugden.")

Het past ongetwijfeld zeer goed bij de waarachtig Neerlandse deugd van universele gelijkwaardigheid (zie 155), maar er is toch iets ongeloofwaardigs aan: "Jao keik es, w'rom ik cheen Dafinsie of IJnstijn bin? Man, muh benne allemaol chelijkwaordig in onsuh feine dommokraasie. Mein talentuh binnuh so choed as die fan jauw of hullie. Ik bin alleenig un beetjuh lui, ha, ha, ha." [460]


Onwil en onvermogen

Geen onwil maar onvermogen. [461]


Onbegrip

Ik vrees dat niet begrijpen ook vaak 'n kwestie van gebrek aan vermogen om te begrijpen is - al is 't ook zo dat het vaak zeer moeilijk te bepalen is of 'n Nederlander iets niet begrijpt dat niet geheel rijmt met z'n belangen of pretenties, of doet-alsof ie dat niet begrijpt waarvan het niet-begrijpen 'm zo goed uitkomt. [462]


Leugen en domheid

Wat betreft "Al myn arbeid is een voortdurende stryd tegen 462.": Ik zou zeggen dat Multatuli's voortdurende strijd tegen leugen en domheid was.

Zie verder 502. [462]


Het grote menselijke probleem

Uiteraard hebben "wy maar ruimte hebben voor een bepaald quantum." Maar dit verschilt van persoon tot persoon, terwijl ook het gebruik dat men maakt van wat men heeft sterk afhangt van scherpzinnigheid, doorzettingsvermogen, interesse etc.

Mij komt het voor dat HET grote menselijke probleem is dat de grote meerderheid weinig weet en slecht redeneert - vergeleken met een kleine minderheid, die het zelden voor het zeggen had, en nooit veel macht had, maar die wel de grote ideeën en werken van beschaving, kunst en wetenschap bedacht en gemaakt hebben. Dat het zojuist gestelde óók geldt voor de grote meerderheid van de huidige wetenschappers en kunstenaars, die in doorsnee en meerderheid zo bijzonder niet zijn, doet hier niets aan af. [464]


Originele standpunten van waarde

Het onderliggend probleem is dat hooguit 1 op de 10.000 mensen in staat is tot originele standpunten van waarde op enig terrein, en dat de grote meerderheid van de resterende 9999 mensen geboren volgelingen zijn, op zoek naar leiders en voorgangers uit welbegrepen eigen onvermogen zichzelf te leiden of voor zichzelf te denken. [469]


Waarachtig begrip

De onderliggende grond van deze uitvluchten is dat maar heel weinig mensen werkelijk geïnteresseerd zijn in waarachtig begrip. De grote meerderheid is vooral geïnteresseerd in sensatie, ergens bij horen, of zich afreageren. Wie in Nederland wil weten kan weten, want de bibliotheken zijn vrijwel gratis en goed voorzien. Wie dus geen zelfstandige moeite doet z'n aangeboren onwetendheid te verminderen is daar te lui of te dom voor - en kwasi-bescheiden luiheid komt vrijwel altijd op domheid neer, want dezelfde mensen die zogenaamd "geen tijd" hebben voor serieuze studie hebben wèl tijd voor 25 uur TV-kijken per week, en 5 uur sporten, en voetbal-kijken in de weekenden. Nu: Iemand's wil tot ontwikkeling is gewoonlijk - voor wie geen kind is - evenredig met z'n vermogen daartoe. [471]


Nederlands niveau

Zie 471. En het is ook de moeite waard op te merken dat er bij Multatuli's leven niet meer dan ruim 700 abonnees waren op de Ideen.

Trouwens: Ook ik vind dit verbluffend weinig, maar tegenwoordig bepalen de gelijkwaardigen van André Hazes en Henk van der Meyden met honderdduizenden of miljoenen aan kijk- en lees-vee (van "Privé" en "Story": Ziedaar tot welk verheffend niveau de achterkleinkinderen van Klaas Ris zichzelf hebben mogen verheffen!) wat ut Nederlandsuh Folluk wil sien en horuh, fanwege Onsuh Feine Dommokraasie, muhneer! [472]


Nedernorm en waarde

geheel Neerlandse beweegredenen (zegge: Alles wat geen geldelijke winst geeft is van geen waarde - daarom staat óók op de Hollandse Euro "God zij met ons": Geld is Neerlands God.). [473]


Nederlandse moraal

Er is geen Neerlandse moraal zonder kasboek met batig saldo. Waar de doorsnee Neerlander voor leeft, om geeft, bij zweert, door wordt geïnspireerd, en in staat is voor te moorden en martelen is eigen geldelijk gewin. Alle andere in Neerland massaal gepraktiseerde waardes - if any - zijn hiervan afgeleid, mee verweven en van vergeven - en véél hypocrieter, want de Neerlandse geldlust heeft in ieder geval de deugd van eerlijk eigenbelang. [474]


Oorlogen in Europa

Sprekend van Europa: Een groot verschil tussen de 20ste eeuw en de voorgaande eeuwen is de bijzonder grote hoeveelheid oorlogen en het massale en zeer uitgebreide geweld, waar interessant op in wordt gegaan door Raymond Aron in "The Century of Total War". Afgezien van de opkomst en ondergang van het socialisme en het fascisme zijn twee belangrijke gronden hiervoor de democratisering van de oorlog via de dienstplicht (ingevoerd door Napoleon), die het mogelijk maakte miljoenen naar de slachtvelden te dirigeren, en de grote verbeteringen in wapentechnologie, als de uitvinding van het machinegeweer, de handgranaat, het gifgas etc.


Nietzsche

het Nietzscheaanse "Wasz mich nicht umbringt macht mich stärker" - dat trouwens wensdenkerige onzin is. (Wie dit gelooft doet er goed aan z'n benen te laten amputeren om harder te kunnen lopen. En Nietzsche werd hopeloos gek, maar daardoor niet "stärker"). [476]


Apostolisch succes

Het succes van apostelen is gegrondvest op het bestaan van zeer veel domme mensen met een grote behoefte aan een vals comfortabel geloof dat veel belooft en weinig eist. De mens is de ideologische aap. [477]


Moraal en eigenbelang

Geen groter voorstander van bestaande moraal, bestaande rechten en plichten, en bestaande maatschappelijke verhoudeningen dan wie daar groot voordeel bij heeft.

Er is een kleine foutenmarge, maar over het geheel genomen kan men heel veilig de morele normen van een individu afleiden uit de hoogte van z'n inkomen.

Er is geen dwingender moralist dan eigenbelang - en niets minder welbegrepen dan eigenbelang. De voornaamste reden voor het menselijk ongeluk is niet-welbegrepen eigenbelang: Waangedachten in dienst van egoïsme. "Egoism and stupidity are the roots of all vice." Boeddha. Zie verder 423. [481]


Nederlandse grootheid

Er zijn een paar honderd "culturele grootheden" en "media-persoonlijkheden" in Nederland, wier voornaamste verdienste is dat ze elkaar helpen en geen kwaad doen, en vooral in status, geld en zachte baantjes geïnteresseerd zijn.

Een hele voorname reden dat Neerland zo weinig grote mannen kent is de combinatie van schijnheiligheid, nivelleringsdrift en doe-maar-gewoon-dan-doe-je-al-gek-genoeg mentaliteit. Er is vrijwel geen mogelijkheid in Nederland een karakter te zijn zonder ernstig gediscrimineerd te worden voor afwijkendheid. (Engeland is niet minder schijnheilig dan Holland, maar is veel minder nivellerend en tolereert afwijkende karakters die wat te melden hebben.) [482]


Waarheid en goedheid

"Is niet stryd tegen dwaling stryd vóór waarheid? Oorlog tegen 't kwaad, bescherming van het goede?"

Nu ja, maar daarover zal iedereen het wel eens zijn. Waar mensen het over oneens zijn is wat waarheid en dwaling zijn, en welke dwalingen bestrijding behoeven. [484]


Relativiteit van moraal

- de veel beweerde relativiteit van goed en kwaad (die indien waar het leven zoveel makkelijker en aangenamer en beter zou maken voor geboren collaborateurs, beulen en sadisten).


Nederlandse kleinheid

"In geen land is 't begrip van burgerzin, burgerplicht en burgerrecht zoo weinig ontwikkeld als in Nederland."

Ik heb die indruk ook, al ben ik 130 jaar later dan Multatuli geboren, zij het in dezelfde stad als hij, in hetzelfde land. Waardoor zou dit toch komen? Is het mijn en zijn pessimisme of misanthropie betrefffende het genus Neerlandicus - dat we in ieder geval goed kennen in veel van z'n manifestaties? Is het de prijs die een mens moet betalen voor het voorrecht een bijzonder goed verstand te hebben: Niet begrepen te worden, veel anders ingericht te willen zien in de maatschappij en de omgang van mensen, en niet onder de indruk te zijn van de grote meerderheid? Zijn Nederlanders vergeleken met andere Europeanen a-socialer, voorzien van minder Zivilcourage en van aanzienlijk meer schijnheiligheid en onverschilligheid (vermomd als "tolerantie")?

Van alles wat, neem ik aan - maar de doorsnee-Nederlander die zo graag aan z'n chauvinisme wil toegeven en hoog wil opgeven van de uitnemende voortreffelijkheid, tolerantie, universele gelijkwaardigheid, en overig Neerlands fraais moet bedenken dat zowel Multatuli als ik behoorlijk wat meer van de wereld gezien hebben dan de meeste Nederlanders. We spreken dus niet alleen vanuit een ongeïnformeerd Nederlands perspectief op Nederlandse pracht.


Helder taalgebruik

Helder taalgebruik is wenselijk - en moeilijk. [485]


Over taal

" Er zyn weinig talen, en zeer veel dialecten. "

Hier lijkt me veel voor te zeggen, al is het moeilijk éénduidige, zinnige en algemeen toepasbare definities van "taal" en "dialekt" te geven. Hoe het zij: Ikzelf lees Nederlands, Frans, Duits, Engels, Noors, Zweeds, Deens, Spaans, Italiaans, en Latijn als het heel makkelijk is. Ook kan ik Grieks dreunend aflezen van de pagina, maar zonder veel begrip. Ik dank mijn belezenheid niet aan veel moeite maar aan enige aanleg, een paar jaar HBS, een jaar avondgymnasium en zo'n drie jaar verblijf in Noorwegen. (De Noren mogen graag zeggen "Taal dialekt" = "Spreek in je dialect".) En wie met wat aanleg voor taal naar talen als de genoemde kijkt ziet inderdaad veel verwantschappen, overeenkomsten en ontleningen, en begrijpt snel dat nogal veel van wat tot de identiteit van een taal behoort eigenlijk teruggaat op schoolboekjes en de wens een hele bevolking te leren lezen en schrijven. [488]


Mensen en taal

één van opvallende zaken over mensen, die zich immers van ander gedierte onderscheiden door hun taalvermogen, is dat maar zo weinig mensen gefrappeerd zijn door taal en de oorsprong en opbouw ervan. De meeste mensen doen alsof taal vanzelf spreekt en menen dat ook - en lezen, spreken en schrijven hun taal dan ook slecht. [488]


Mens

Ja. Of 't wáár is dat "mens" van "denken" stamt via 't Sanskriet weet ik niet. Wel dat 't in het Latijn "ziel" ("geest", "bewust-zijn") betekent, en dat "homo sapiens" "denkend wezen" betekent. [489]


Geheugen

het is in dit verband interessant zich te realiseren dat het gemiddelde menselijke korte termijn geheugen niet meer dan zo'n 7 onderwerpen kan vasthouden en dat het menselijk bewustzijn lijkt te verlopen in periodes van enkele seconden hooguit. Vandaar de noodzaak tot onderscheiden. [491]


Waarheid en kennis

Een andere relevante opmerking is dat de meeste mensen vrijwel alleen in waarheid en kennis geïnteresseerd zijn als dit hun directe belang raakt en veel liever ideeën koesteren die hun zelfbeeld vleien en vooroordelen in stand houden. [491]


Kinderen en leugens

De ouders hebben er belang bij dat hun kinderen niet liegen tegen hen, maar leren liegen tegen iedereen die niet tot hun groep behoort. Voor kinderen is dit moeilijk te begrijpen, en de meesten leren het niet voor hun puberteit. Zie 74. [493]


Maatschappij, kwaad en leugen

De leugens waarmee de maatschappij en het kwaad in stand gehouden wordt.


Menselijk probleem

"Niemand zou willen te-doen hebben met 'n individu die zich schuldig maakte aan de karakterloosheid van: ieder-een. ‘Men’ is slecht. Dit is dan ook de hoofdoorzaak der sociale rampen waaraan wy lyden. Herstel is onmogelyk zonder terugkeer tot Waarheid."

Ook dit lijkt me overwegend waar, maar er schuilt hier een grote moeilijkheid. Stel, met Multatuli, dat de begrippen van de meeste mensen van de meeste zaken - betreffende: mens, maatschappij, godsdienst, moraal, werkelijkheid, onderwijs, opvoeding - overwegend onzinnig en onwaarachtig zijn en indien waar maar ten dele waar zijn, en dat de moraal van de meerderheid op veel schijnheiligheid en conformisme neerkomt. Stel, met Multatuli, dat de enige oplossing hieraan te ontkomen is dat "men" - de meerderheid, de massa - beter nadenkt en zich eerlijker en rechtvaardiger gedraagt.

Dan blijft het fundamentele probleem dat mensen niet veel beter kunnen dan ze doen, al zouden ze willen. Alleen uitzonderlijke mensen zijn in staat tot het hebben van en leven naar uitzonderlijke begrippen - en zij zullen daarom door de meerderheid gemeden en gediscrimineerd worden, niet vanwege hun begrippen maar vanwege hun anders zijn dan "men" - weldenkende, welwillende gesundes Volksempfinden "denkende" - doorsnee "men" is, en doet, en vindt. En zo is 't altijd geweest onder mensen. [493]


Doorsnee en zedelijkheid

"Wat velen hun kinderen vertellen over zedelykheid, is voor 'n groot deel een organieke leugen. "

Ja, dat denk ik ook. Een reden is dat de meningen van de meerderheid over "zedelykheid" heel weinig met eigen onderzoek en bevinding van doen hebben en heel veel met napraterij en naäperij: Dingen, handelingen en mensen heten "goed" of "slecht" omdat deze of gene autoriteit - priester, domine, politicus, burgemeester, schoolmeester - dat gezegd heeft "en zo'n man kan het weten".

Overigens: Men kan dit dwaas achten en heeft daar dan overwegend gelijk in - maar het probleem is dat het de napratende naäpende organiek liegende meerderheid aan de vermogens ontbreekt om zich veel beter te gedragen of zelfstandig tot zinniger begrippen te komen.

Daarbij: Wie zo dom is dat ie zich tevreden stelt met de gewone wanbegrippen verdient weinig beter dan dat ie bij de neus genomen wordt, want op eigen benen staan kan ie toch niet. [494]


Maatschappelijke opvoeding

Om lid van een maatschappij te zijn moet men leren rollen te spelen, en daarvoor is het weer nodig te weten waar en wanneer en waarover men moet huichelen, liegen, bedriegen, verzwijgen en poseren. En dit leren kinderen van hun ouders door voorbeelden als dit: Ze huichelen evident, en geven daarmee hun kinderen les in maatschappelijk gewenst huichelen. [494]


Goed en kwaad 2

Hoewel de zeer grote meerderheid van de mensheid het makkelijk eens kan worden over de betekenis van goed en kwaad (respectievelijk: wat plezier geeft en wat leed doet - en plezier en leed zijn overwegend hetzelfde voor alle leden van dezelfde soort) hangt de feitelijke toepassing van deze begrippen af van groepslidmaatschap: Gewoonlijk geldt dat wat goed is te doen jegens de leden van de eigen groep kwaad is indien gedaan tegen niet-leden van de eigen groep, en geldt dat wat slecht is te doen jegens de leden van de eigen groep goed is indien gedaan tegen niet-leden van de eigen groep. [494]

 

Excerpt uit commentaren van MM bij Ideen 2 A - 448 t/m 494      - Index 2A