Help
Index

 Maarten Maartensz:    Philosophical Dictionary | Filosofisch Woordenboek                      

 T - Totalitair

 

Totalitair: Leerstelsel of leer die behelst een finaal antwoord te hebben op (bijna) alle belangrijke menselijke vragen en problemen en daaraan het recht meent te ontlenen iedereen die dit niet gelooft te vervolgen.

De gebruikelijke vorm die ieder menselijk geloof aanneemt - religieus, politiek en overigens, met wetenschap als vrijwel enige partiële uitzondering - en gewoonlijk neerkomt op een verbod tot nadenken en argumenteren (desnoods gehandhaafd met inquisitie, brandstapel of concentratiekamp) en een voorwendsel om autoriteiten te volgen in het rotsvaste waarachtige besef dat het volgen van de machthebbende autoriteit en heersende ideologie de buren, de politie, de baas en de familie zal plezieren, en overigens maatschappelijk aanzien geeft, en problemen en discriminatie vermijdt.

De voornaamste reden dat zo bijzonder veel menselijke groepen gebaseerd zijn op en geörienteerd zijn rondom een feitelijk totalitaire ideologie is waarschijnlijk dat mensen sociale dieren zijn, en sociale dieren de groep en de pikorde in stand houden door ieder individu dat af lijkt te wijken van de doorsnee te corrigeren, uit te stoten of om te brengen "in z'n eigen en Ons belang". (Scapegoating.)

Er is mij geen wijd verbreid religieus of politiek geloof bekend dat niet een fikse hoeveelheid totalitaire denkbeelden uitdraagt, welke gewoonlijk neerkomen op:

Ons Geloof is het Enig Ware en Onze Gelovers zijn de Enig Goeden, en al wie niet gelooft, doet, voelt of eruitziet als Wij is - zus of zo, meer of minder beleefd - minderwaardig (namelijk: zondig, slecht, verdoemd, bestemd voor de hel, of in ieder geval niet weldenkend als Wij Ware Gelovers, en zeker niet geheel en al comme il faut).

De mythe van het uitverkoren volk is dan ook niet alleen bijbels, maar is kennelijk geloofd door de meerderheid van de meeste volkeren: Zij - hun Eigen Volk - en zij alleen, zijn de beste, ware, echte, goede mensen, en iedereen die anders is dan zij (Wij) deugt niet werkelijk (en mag dus van de Heer en de autoriteiten vervolgd worden als dat financieel of maatschappelijk goed uitkomt).

Geloofswaarheden van ieder willekeurig religieus geloof plegen absurditeiten te zijn volgens het gezonde verstand van degenen die dit geloof niet delen. (En NB Voltaire's scherpzinnige "If we believe in absurdities, we shall commit atrocities.")

Feitelijk, moreel en intellectueel is het probleem met godsdienstige verhandelingen niet zozeer dat ze - vrijwel zonder uitzondering - welbeschouwd onzinnig, onwaar of onhoudbaar zijn, maar het totalitaire gebruik dat er vrijwel altijd en vrijwel overal van gemaakt is.

Er is immers geen gevaar in sprookjes, mythes, fictie en wensdenkerij zolang degene die ze vertelt zich bewust is dat z'n verhalen dát zijn - sprookjes, mythes, fictie of wensdenkerij  -  of zolang degene die ze gelooft zich bewust is en toegeeft dat z'n geloof even goed onwaar als waar kan zijn, en dat alles wat men niet strikt logisch en wiskundig zelf kan bewijzen daarmee en daardoor niet verplicht gesteld kan worden voor een ander als geloof, laat staan als "geloofswaarheid" (een term die overigens van het geslacht vierkante cirkel en verwanten is: 't Is een oxymoron).

Religieuse sprookjes, mythes, fictie en wensdenkerij worden echter zelden uitgedragen en zelden opgevat door gelovers alsof hun geloof een mogelijke hypothese onder vele andere is over hoe samen te leven en na te denken, en waar mensen naar behoren te streven, en worden vrijwel altijd uitgedragen en opgevat alsof het De Waarheid, de Hele Waarheid, en Niets Dan De Waarheid betreft - ook en vooral als het dit evident niet is.

 

 


Zie ook: Autoriteit, Clifford, Cromwell, Ideologie, Us, Them, We, Wishful thinking, Voltaire.


Literatuur:

Goffman
, Revel, Talmon
 

 Original: Jul 25, 2004                                                 Last edited: 12 December 2011.   Top