-
Sedert
Juni 1940 actief bij het vormen van kleine groepen in A'dam, de
werkverschaffing in Holland en de Zaanstreek.
-
Vermenigvuldiging
en verspreiding van De Waarheid sedert Oct. 1940.
-
1
augustus 1941 gearresteerd. 1e verhoor Doelenstraat. Naar Weteringschans.
Poogde mijn polsslagader door te snijden uit angst voor verder verhoor.
-
Overgeplaatst
naar Amselveense weg. Ontdekt toen op de binnenplaats mijn Vader (63 j.) die
eveneens was gearresteerd.
-
Vrijwel
iedere nacht hoorde ik daar het schreeuwen van een kind - aan het geluid te
horen tussen 10 en 14 jaar. De spanning die dit in m'n "einzelcel"
verwekte spelen me nu nog dikwijls parten, hetzij 's nachts of wanneer ik
kinderen hoor huilen.
-
Er
volgde geen verder verhoor. Ik werd overgebracht met meerdere waaronder ook
mijn Vader naar het verzamelkamp Schoorl.
-
Met
Vader samen droegen we daar weken aan een van 6.30 tot 6.30 uur met enige
korte pauze's emmers zand uit een kuil pl.m. 100 meter op een berg en van de
berg weer in de kuil.
-
23
Oct. 1941 overgeplaatst naar het PDA in Amersfoort.
-
Werden
beide ondergebracht in de schilderswerkplaats.
-
Waren
regelmatig getuige en betrokken bij allerlei vormen van ransel-partijen en
vernederingen. In het bijzonder de Russen en de Joden hadden het zwaar te
verduren.
-
Ondanks
een zekere mate van bewegingsvrijheid (mijn Vader was z.g.
"vorman") moest hij worden opgenomen in het revier. Hij kreeg het
te kwaad met zijn hart en longen, dit naast de ondermijnende honger.
-
Enige
tijd later volgde ik ook met oedeem en lagen we weer naast elkaar.
-
Met
nog twee oudere lotgenoten werd mijn Vader na enige tijd ontslagen. Ik heb
hem niet weer gezien, want enige maanden na zijn ontslag stierf hij.
-
In
die tijd regeerde in het revier "Dr. Nieuwenhuis" in de rang van
"hauptsturmfuhrer". Zijn barbaarse optreden werd wijd en zijd
bekend en berokkende zijn praktijk en chirurgische activiteiten aan het
St-Elisabetziekenhuis te Amersfoort grote schade.
-
Hij
poogde dit wat op te veizelen door af en toe acute gevallen in genoemd zieken
huis te opereren en daarmede de "zorg" voor de gevangenen te
etaleren. Anders is dit m.i. niet te verklaren.
-
De
1e was Willem Serneus met een buikvliesontsteking. Ik lag naast hem en na
zijn terugkeer bezorgde zijn verhalen over boter, kaas en eieren plus
carbonaden etc. me hallicunaties. Ik woog toen rond de 40 K.G., minder dan de
helft van mijn normale gewicht.
-
Na
informatie bij de onvergetelijke Dick Banning (toen hoofdsanitäter) over de
verschijnselen blinde darmontsteking, kreeg ik op 9 febr. s' avonds
"braakneigingen" en "pijnen". De volgende morgen (mijn
verjaardag) vandaar dat ik de datum herinner wees Dick tijdens de dagelijkse
rondgang herr Nieuwenhuis op mijn "verschijnselen" (zonder een
woord begreep hij het) en lag ik nauwelijks 1 1/2 uur later geopereerd en wel
in het St.Elisabetziekenhuis, toevertrouwd aan de zorgen van zuster Crista.
-
Eten
en mogelijk vluchten beheersten m'n gedachten.
-
Dag
en nacht bevond zich evenwel een SS-landwacht ("nederlander") in
mijn eenpersoonskamer.
-
De
zorg waarmede ik van de zijde van het verplegend personeel werd omringd
onderging ik als een droom.
-
De
derde dag bij de dagelijkse visite van Nieuwenhuis (hij liet zich
vanzelfsprekend betalen) wees ik hem opnieuw op een liesbreuk die ik had met
de bedoeling m'n verblijf te rekken.
-
Het
lukte want de vijfde dag werd ik ook daaraan geholpen. Ik kon dus nu weer
broeien op een vluchtpoging.
-
Het
bleef bij broeien, want de 9e dag werd ik weer overgebracht naar de z.g.
"erholungsbarak" in het PDA.
-
Daar
ontstond een ontsteking in de wond van liesoperatie met een enorme zwelling
van het "scrotum".
-
Weer
overgebracht naar het revier. Het bleek dat een van m'n testikels was
aangedaan, die langzaam weg "puste".
-
Inmiddels
was Nieuwenhuis vervangen door een zekere dr. Klomp uit Veenendaal, die zijn
taak anders en beter opvatte.
-
Hij
deelde me mede dat ook de tweede testikel gevaar liep en ik mogelijk opnieuw
geholpen moest worden. Vreemd genoeg verlangde ik er na - zover is het niet
gekomen. Uiterst langzaam genas de wond.
-
In
die periode werd Dick Banning weggevoerd om te samen met andere gijzelaars te
worden gefusilleerd. Onvoorstelbaar was de rust en het vertrouwen wat van
deze sterke figuur uitging toen hij nog de laatste avond in het donker van
zijn leven vertelde .... grote verslagenheid ...
-
Gedurende
mijn herstelperiode werd ik benaderd door de ill. kampleiding (dit begreep ik
eerst later) met de vraag of ik als sanitäter wilde optreden.
-
Dit
was in de periode dat Hurkmans en Eegdemans resp. 1e en 2e lageroudste waren
-
-
ik
werd sanitäter. een nieuw hoofdstuk begon met grotere zorg en verantwoording
voor vele anderen. Er was bijv. een ruimte "ansteckende krankheit"
gecreeerd waar de SS in een wijde boog omheen gingen. e.z.m. b.v. ook het
"transportunfähig" maken van ter dood veroordeelden.
-
Het
gebeurde in die tijd dikwijls dat Eegdemans letterlijk bij me kwam uithuilen.
Hij probeerde nl. in zijn functie van 2e lageroudste harder te brullen dan de
gevreesde lagerkommandanten Stover en Berg. Hij draaide daarmee de SS een rad
voor oogen. Het lukte hem b.v. om het z.g. "sporten" met gestraften
van Berg over te nemen. Hij schreeuwde dan harder dan hij sloeg. Zo wist hij
bijv. te bereiken dat de SS-wacht aan de poort, Maup v.d. Berg (met een arm)
die in de z.g. "kippenren" gesloten was, deze aan hem
toevertrouwde, waarna hij hem letterlijk onder hevig gebrul de barak insloeg
uit het gezicht van de SS. Een verblijf 's nachts in de "kippenren"
was ook dikwijls het einde.
-
Zo
sloeg hij ook menigmaal de Joden uiteen in de hoek tussen barak 2 en 4 bij
een der wachttorens vanwaar een der "landwachters" telkens weer
onder dreiging van zijn mitrailleur mensonterende orders gaf, tot een of meer van
hen in hun wanhoop in de "Spaanse ruiters" bij de kampomheining
liepen in afwachting van het "genadeschot" "auf der flugt
erschossen".
-
In
mijn functie moest ik zorgen dat ze weggehaald werden of naar het lijkenhuis
gebracht of naar het "badenraum" waar ze in opdracht van Stover of
Berg konden doodbloeden. In de nacht kon ik hoogstens pogen hun leiden wat te
verzachten met morfineinjecties.
-
In
barak 4 achter de keuken heb ik o.m. ook De Miranda in zijn laatste uren kunnen
bijstaan. Hij was letterlijk murw geslagen.
-
Zeker
8 gehangenen heb ik moeten afsnijden. Ze waren allen op dezelfde wijze
omgebracht. Met een touw om de hals over vloer van de toen leegstaande barak
8 gesleept om daarna aan een der steilen van de houten britsen opgetrokken.
Dit gebeurde door een SS-unterscharfuhrer die de naam
"kerstmannetje" had gekregen vanwege zijn te grote laarzen zijn
grijze hangsnor en zijn sloffende gang. Hij koos z'n slachtoffers in de avond
uit wanneer hij teveel bier in z'n pens had.
-
Het
lijden van de Russische krijgsgevangenen is een hoofdstuk apart. Het treurige
relaas van deze prachtige mensen is meen ik voldoende bekend. Ik wil echter
mededelen dat ik een machteloze woede heb gezien dat voor het revier de
resterende overlevenden barrevoets in vrachtwagens werden geladen gevolgd
door een wagen met sapden en ongebluste kalk. Het was hun laatste gang.
-
Diepe
indruk maakte telkens weer de transporten naar elders, vooral de ghroepen
naar Utrecht van ter dood veroordeelden.
-
Begin
1943 werd het PDA door ons ontruimd om plaats te maken voor anderen en werden
we overgebracht naar Vught.
-
Ook
hier vervulde ik weer een functie als sanitater. De eerste primitieve
operaties werden er verricht door de Duitse hoofdsanitater Heinz Wons (van
beroep mijnwerker) en Joe Birnie medisch student te Groningen. In het nieuw
gebouwde revier (waarin een vrij behoorlijk geoutilleerde operatieruimte)
kreeg ik de verzorging van de chirurgische afd. later onder leiding van de
onvergetelijke mens dr. Steyns.
-
een
geval wil ik noemen uit de reeks van dagelijkse gebeurtenissen. Dit was vóór
de
aanwezigheid van dr. Steyns.
Van een der landwachters kreeg de jonge Hagenaar Frans Wagenaar een z.g.
dum-dumkogel in de buikholte. Hij werd onmiddelijk naar de operatiekamer
gebracht waar de toen aanwezige beide doktoren (namen noem ik niet) weigerden
operatief in te grijpen op grond van hun beroepseed. Een voor mij
onbegrijpelijk gewetensconflict. Heinz joeg ze de operatiekamer uit en
verrichtte door mij bijgestaan de operatie. Frans herstelde.
-
Ook
verpleegde ik de jonge Groningse marrescausee met gangreen, die met de hulp
van dr. Steyns, Hans Tiemeier en Harry Kindt via een Rode Kruisauto wist te
ontkomen.
-
Philips
ging in het kamp Vught produceren.100en vrouwen en mannen werden in aparte
barakken tewerk gesteld. Ik werd voor eenvoudige wondbehandeling op het
Philipsterrein aangesteld als sanitater.
-
Door
een zekere bewegingsvrijheid die mijn functie me verschafte (ik bezocht n.l.
m'n patienten) verspreidde ik berichten en briefjes zowel van buiten naar
binnen als v.v. Daarbij werd ik door een unterscharfuhrer gesnapt. Het
verschafte me 6 weken donkere cel en 2 mnd. strafcommando.
-
Gedurende
de landing in Normandie bevond ik me in de cel van de z.g. cellenbarak.
Onvergetelijk is het opeenpersen van het grote aantal vrouwen in zoo'n kleine
cel, waarbij de celdeur letterlijk werd dichtgedrukt.
-
Dan
is er het hoofdstuk "zwerver", die zijn verraad van honderden van
de beste met de dood heeft moeten bekopen ... en nog zovele hoofdstukken.
-
Ik
denk daarbij aan het tellen van de schoten in de avondstilte, die we vanaf de
executieplaats konden horen en waarna een korte tijd een grijpbare stilte ...
-
Na
dolle dinsdag volgde het transport naar Sachsenhausen. Staande opeengeperst
in een gesloten goederenwagon. Gedurende dit afschuwelijke transport nam ik
in mijn wagon de leiding. De helft drukte zich nog dichter opeen, waardoor de
andere helft op en over elkaar enigzins kon liggen. Dit wisselde we om de 2
uur. Hoe we aan het lege groenteblikje kwamen weet ik niet, maar boven een
gat in de vloer organiseerden we per tourbeurt een "piswacht" (het
blik ging van hand tot hand en werd dan door de wacht geleegd). In die
situatie stonden we een nacht op een rangeerterrein van Duisburg wat zwaar
gebombardeerd werd. Overdag was het gloeiend heet Eenmaal kregen we de
gelegenheid gedurende de 3 dagen durende reis, op een stopplaats een emmertje
water te halen per wagon.
-
't
kostte me bijna de kop toen ik met kracht aandrong op discipline om wille van
een rechtvaardige verdeling. Maar het lukte toch.
-
Sachsenhausen
....los...los...eraus ihr hünden.... Na registratie in de schreibstube volgde
de volgende dag reeds het transport naar het buitenkamp Heinkel (productie
van kleine bommenwerpers) te voet. Onderweg met geweerkolven voortgejaagd en
bespuwd door toeschouwers langs de weg, ook door kinderen.
-
De
"ontvangst" vond plaats in een grote ongebruikte hangar waarin
houten kribben stonden opgesteld 3 verdiepingen hoog. Er heerste erg
dysenterie.
-
Op
initiatief van dr. Steyns werd in een kleine ruimte een dysenterie-barak met
behulp van stroo gecreeerd. Opnieuw werd ik daar sanitater.
-
Vooral
de laatste periode is als een nachtmerrie.
Ze roept beelden op van stapels en kuilen vol lijken eerder geraamten. Ik was
telkens weer weken achtereen betrokken bij het ontladen van k.m.-lange
treintransporten doden en halfdoden dooreen, die in de barre koude van Jan.
en Febr. op spooremplacementen moesten staan. Dit als gevolg van het ontruimen
van o.m. Auschwitz en Gros-Rozen als gevolg van het oprukken van de Russische
legers.
-
Bij
de nachtelijke poging van de SS om de resterende gevangenen zowel van het
hoofdlager al;s van de bijlagers voor deze legers uit weg te voeren met het
doel (vernietiging) (de z.g. dodenmars) ben ik met een aantal Hollanders
waaronder dr. Hupscher achtergebleven. Dit was mogelijk omdat de verwarring
onder de SS eveneens groot was en er zich bovendien nog honderden ernstige
zieken in het revier bevonden.
-
Dagen
achtereen gierde de granaten en raketten over het kamp.
de kring rond Berlijn werd steds nauwer. De nog achtergebleven SS-lieden werd
de grond ook te heet onder de voeten, want plotseling ontdekte we dat ze
verdwenen waren. We waren vrij ....
-
Reeds
voor dien dreigde er chaos in het kamp. In samenwerking met anderen konden we
een en ander in goede banen leiden. Er was nl. een opvatting vooral onder de
achtergebleven Polen dat iedereen maar nemen moest wat hij wilde. Dit moesten
we verhinderen omdat niemand zeggen kon hoe de positie was van de legers en
wanneer we bevrijd zouden worden. Daarom moesten beslist voor de honderden
achtergeblevenen het nog beschikbare voedsel rantsoeneren uiteraard beter dan
de SS dit deed.
-
Onbeschrijvelijk
zijn de tonelen bij het betreden van het kamp door de eerste groepen
verkenners, gevolgd door legereenheden.
-
De
kasten waarin nog enige voorraad werden opengebroken. Kruipend en strompelend
in hun eigen uitwerpselen werd er door de doodzieke mensen opaangevallen.
Totdat de zorg voor hen door een Russische medische staf werd overgenomen
kostte dit opnieuw nodeloos vele doden.
-
Ik
achtte me toen van mijn plicht ontslagen vooral toen we zelfs bedreigd werden
door enige achtergebleven Polen en verliet toen met twee andere lotgenoten
het kamp.
-
Het
was of de wereld jubelde. Stralend voorjaarsweer en overal ontluikend groen.
We zogen het in ons op en deden ons te goed aan wat we aan eetbaars vonden in
leegstaande boerenwoningen.
-
Langzaam
keerden onze krachten terug. We zagen verschroeide aarde tot Frankfort a/d
Oder.
-
Na
de slag om Berlijn verbleven we lange tijd in Potsdam, waar ik werd opgenomen
met paratyphus.
-
Na
m'n herstel belandde ik weer in gevangenschap, ditmaal bij de Russen verdacht
van conspiratie zo ze dat noemden.
-
Ik
verbleef tesamen in een kelder met beruchtte nazi's. Afschuwelijke
herrinneringen bewaar ik hieraan. Ook hetvervoer over de straten tussen twee gewapende sowjet-soldaten ... met de
blikken van verstandhouding of knipogen van 't tuig ....
-
Na
weken werd ik gerehabiliteerd met verontschuldiging en al, maar m'n
gezondheid had een danige opdonder gehad. Reden waarom ik eerst medio
September in ons land terug keerde.
-
Heb
sedert dien gedaan wat we allen aan onze doden verplicht zijn, ons naar
vermogen inzetten om te verhinderen dat onze kinderen een zelfde rampspoed
overkomt.
-
Wat
dat betreft ben ik niet gerust, het vervolgd me en houdt me gevangen in m'n
dromen. Ik draai en woel in m'n slaap, zodat ik dikwijls of mijn vrouw Coby
op de bedbank in de kamer ga liggen.
-
Ik
ben overmatig prikkelbaar ook helaas tegen m'n kinderen.
-
Of
het komt door een kwasi van je af zetten of onderdrukken, ik uit me dikwijls
in grofheden met huilbuien er achteraan.
-
Alles
wat ik moet doen is me te veel en pak ik wat aan werk ik me in het zweet.
-
En
juist dat gevoel niet meer in staat te zijn zoals vrijwel altijd is geweest,
een vraagbaak- een steun voor andere te zijn breekt je als het ware verder
af.
-
Bij
vrijwel alle patroons waar ik gewerkt heb sta ik bekend als een goed vakman.
ze hebben er alleen een broertje aan dood als je d'r ook op staat wanneer je
bovendien tempo draait en daarvoor extra betaald wil worden.
-
Wat
ik nooit gehad heb ik de laatste tijd gekregen n.l. een hardgrondige hekel
aan m'n werk. Ik was niet meer in staat een behoorlijke werkprestatie te leveren.
Maakte fouten, ben dan niet te genaken, maak ruzie. Bovendien brengt m'n
toenemende vergeetachtigheid me helemaal tot razernij. Ik kan b.v. gejaagd
lopen zoeken naar iets wat ik in m'n hand heb.
-
Als
ik thuis kwam viel ik als een blok op bed met regelmatig pijn in de rug. Me
moeheid of welke zenuwtoestand ook doet zich dadelijk voelen in de rug omdat
ik tevens volgens dr. Koolsbergen een lichte hernia heb, waarmede ik meerdere
malen langdurig heb moeten liggen.
-
Ik
loop dan als of ik het in m'n broek gedaan heb.
-
Kort
geleden viel ik van een betonnen trap, lichte hersenschudding.
-
Na
herstel ben ik enige malen van m'n werkbankje gevallen. Zo ook op de dag dat
ik overspannen naar huis ben gegaan. Smeet als tevoren met m'n gereedschap om
me heen of trapte het in een hoek. En dan volgt daarna weer een huilbui.
-
Nu
ik enige tijd niet meer gebonden ben (mogelijk door de medicijnen) ben ik
trager geworden, niet minder moe. Ik slaap nu veel, 's middags na wat huishoudelijk
werk, terwijl ik s'morgens uit een soort bewusteloosheid wakker wordt.
-
Ik
kan uren zitten te zitten ofschoon daar direct woedeuitbarstingen of
grofheden op kunnen volgen. Heel erg vind ik dat ik de juiste toon tegenover
m'n oudste zoon niet kan vinden. De verhouding tot mijn vrouw Coby is beter,
voornamelijk door de waardering voor haar werk en wat ze dikwijls van mij te
verstouwen krijgt. ons lichamelijk contact is echter vrijwel nihil.
-
Ik wil dit opstel nu maar liever eindigen. ik heb er zowat 2 weken over
gedaan. Ik moest me er telkens toe dwingen.
