Spiegeloog-columns

"Ik wil gelezen worden"

·         Naar Index - Overzicht Bijlages

Gepubliceerd in "Spiegeloog", maandblad van de faculteit voor psychologie van de UvA in april 1989.
 

"Ik wil gelezen worden"

schreef Multatuli, en ik schrijf het hem na, want het is tijd om een kleine tussenbalans op te maken: Dit is de laatste Spiegeloog van dit studiejaar.Waarom wil ik gelezen worden, althans wat mijn stukken in Spiegeloog betreft? In de eerste plaats om u met een aantal van mijn ideeën te confronteren, waarvan ik meen dat ze, indien ik bij benadering gelijk heb, zowel in uw belang als werkelijk maatschappelijk relevant zijn. Die ideeën zijn o.a.:

·        dat het onderwijs aan de UvA exceptioneel slecht is, zowel vergeleken met wat aan goede buitenlandse universiteiten gebruikelijk is, als gemeten met enige zinnige intellectuele norm;

·        dat intelligente studenten daardoor zonder uitzondering beroofd worden van hun grondrecht op aan hun talenten aangepast onderwijs;

·        dat de cultuur waarin wij leven door dat slechte onderwijs langzaam verrot en debiliseert: Waar het onderwijs slecht is verkankert de cultuur;

·        dat het moeten betalen van studiefinanciering voor wat de UvA biedt doodordinaire oplichterij is;

·        dat de primaire verantwoordelijkheid voor het, sinds de Mammoetwet en WUB, uniform, van kleuteronderwijs tot universiteit, krankzinnig slechte onderwijs bij de universitaire docenten ligt: Zij eten ervan; zij weten er het meest van (of zouden dat behoren te doen); zij zouden het belang van goed onderwijs en echte wetenschap voor het behoud en de verbetering van de menselijke cultuur en samenleving het beste moeten kennen; en zij hebben, met heel weinig uitzonderingen sinds de Mammoetwet, de Wub, en de vele andere verachterlijkingen van het onderwijs en onderwijs-bestuur, jaar na jaar god's water over god's akker laten lopen, en gezwegen over een ware zondvloed van verslechteringen van het onderwijs die de laatste 25 jaar ingevoerd zijn en nog steeds uitgevoerd worden:

o      verkorting van de studieduur

o      verslechtering van studiefinanciering

o      verarming van vooropleidingen

o      verarmingen van universitaire opleidingen:
Wie heeft daar ooit een demonstratie van docenten (in hun studentenjaren vaak o zo radikale activisten) tegen gezien? Waar zijn de duizenden woedende brieven van docenten en onderwijzers hierover? Zie je ze ooit voor iets anders warmlopen dan

§       1.hun inkomenspositie

§       2. hun inkomenspositie

§       3. hun inkomenspositie en

§       4. bêtises en gemeenplaatsen over hoe vreselijk belangrijk wetenschap wel niet is, à la "studeren doe je in een stad"?;

·        dat de reden dat uw docenten hun verantwoordelijkheden niet uitoefenen niet een van onwil is, maar van onkunde: De grote meerderheid van uw docenten is niet werkelijk geïnteresseerd in wetenschap of onderwijs; kan niet onderwijzen; doet geen wetenschappelijk werk van enig belang; en blijft aan de UvA "werken" omdat ie daar 3x zoveel als elders verdient tegen hooguit 1/10e van de moeite die ie zich in het bedrijfsleven zou moeten geven.

In de columns die ik dit jaar voor Spiegeloog heb geschreven heb ik al deze thema’s zus of zo aangesneden, gewoonlijk in een nogal satirische of verontwaardigde stemming, met als resultaat dat de stukken die ik sinds April '88 gepubliceerd heb de scherpste en meest sarcastische kritiek op de UvA bevatten die bij mijn weten ooit gepubliceerd is. (Mijn dank aan de redactie: Daar is moed voor nodig!) Ik heb uw docenten afgeschilderd als hoeren van de rede; ik heb gesteld dat de meerderheid uit uitvreters en oplichters bestaat, want incompetent en lui is; ik beweer dat ze overwegend schijnheilig en gedesinteresseerd in weten schap zijn; ik stel dat het gevolg van de verarmde vooropleidingen en wetenschappelijke opleidingen culturele debilisering is, en politiek bijzonder gevaarlijk - maar de dames en heren docenten antwoorden mij zelfs niet.

Wat is, dunkt u, de reden dat uw docenten mij niet antwoorden, terwijl ik de hooggeleerde en hoogbegaafde en - in ieder geval - hoogbetaalde dames en heren toch in vrijwel iedere column voor vele variaties op lui en incompetent uitmaak - toch allemaal, dunkt mij, aantoonbare laster indien ik lieg, of reden voor hen om van de UvA te verdwijnen indien ik gelijk heb? Zou het alleen zijn omdat ze bang zijn een publiek debat met mij te verliezen? Hoe het zij - wie zwijgt stemt toe: Uw docenten laten nu al een jaar hun reputatie door het slijk halen, en de reden is dat ze weten dat daar voor de meesten weinig of niets aan te redden valt o.a. omdat de meesten van hen geen wetenschappelijke reputatie hebben, maar wel een reputatie voor belabberd slecht onderwijs.

Daarnaast: Zó'n roepende in de woestijn ben ik niet. Overeenkomstige zij het niet dezelfde dingen zijn door anderen beweerd: Door Willem Frederik Hermans over de Nederlandse universiteiten; door Alan Bloom over de Amerikaanse universiteiten ("The Closing of the American Mind: How Higher Education Has Failed Democracy and Impoverished the Souls of Today's Students"); door Alain Finkelkraut betreffende Frankrijk (ken ik overigens alleen uit interviews); en door Alexander Zinoviev over Rusland ("Yawning Heights" - schitterende satire van een zeer briljant logikus en wetenschapsfilosoof).

Maar waartoe dient mijn verbale geweld? Waarom confronteer ik u met dergelijke ideeën en kritiek (nooit populair, omdat het teveel illusies beschadigt en teveel pretenties afbreekt)? Waarom doe ik niet net als bijna iedereen - vriendelijk complimentje hier; enige stroop daar; met onzichtbare ironie gekruid gevlei ginder en, mits u verder niet afwijkt van de heersende modes in ideeën, gedrag en uiterlijk, is uw carrière gemaakt?

Uiteindelijk is de reden dat ik denk dat de wereld aan dat soort ruggengraatloze afgodendienarij van "the bitch goddess Success" en morele gemakszucht kapot gaat - en bovendien gruw ik teveel van de domheid, uitvreterij, oplichterij en pretenties die de norm zijn aan de UvA, om mijn verachting onzichtbaar te maken: Ik mis het talent voor tact, waarmee in dat opzicht beter begaafden in staat zijn prominente domme uitvreters als weldoeners en wetenschappers van rang te behandelen, om zodoende tot dezelfde coterie te gaan behoren.

Want kijk: In de meeste opzichten die van belang zijn is leven we in een barbaarse eeuw: 100 miljoen doden als gevolg van 2 wereldoorlogen; minimaal 250 miljoen continu van de honger stervende mensen; in meer dan de helft van de bestaande landen wordt "vanzelfsprekend" gemarteld bij politie verhoren; de rechten van de mens worden in geen land ter wereld gehandhaafd voor alle burgers en in de meeste landen systematisch verkracht wat betreft bijna alle burgers. Bovendien heeft de mensheid twee fundamentele problemen die er nooit eerder geweest zijn: De natuur wordt in hoog tempo vergiftigd door economische hebzucht en politieke incompetentie; en een handvol bepaald niet om hun verstand en moraal bekend geraakte beroepspolitici en dictators kan de wereld opblazen.

Wat is daartegen te doen? Op korte termijn heel weinig, maar op de langere duur (als die ons gegeven is) is de enige rationele en redelijke manier om de geschetste situatie te veranderen door een beter gebruik van de bestaande wetenschap en van wetenschappelijke methodes van rationeel en redelijk redeneren te maken; door zoveel mogelijk mensen een zo hoog mogelijke opleiding te geven; door de centra van wetenschap en cultuur, i.h.b. de universiteiten, zoveel mogelijk autonoom en wetenschappelijk i.p.v. ondergeschikt aan de staatsambtenarij of populaire politieke kolder te maken; en door een politieke ordening na te streven waarin de belangrijkste maatschappelijke en bestuurlijke prioriteiten de volgende zijn:

·        1. Alle mensen zijn in staat een inkomen te verdienen dat voldoende is om in hun behoeften te voorzien wat betreft voedsel, behuizing, kleding, gezondheid, en onderwijs.

·        2. Alle mensen hebben gelijke kansen op een opleiding in overeenstemming met hun talenten en om te beslissen wat ze met hun leven willen doen.

·        3. Alle mensen zijn vrij om te zeggen, geloven en doen wat ze willen, voorzover zij anderen niet verhinderen hetzelfde te doen, en om zich te organiseren in groepen om hun eigen interessen te behartigen en hun eigen doelen te realiseren.

·        4. Alle mensen worden gelijk beschermd door wetten die allen gelijke rechten en plichten geven (afgezien van gebrek aan capaciteiten daartoe).

·        5. De belangrijkste maatschappelijke en politieke doelen zijn:

o      - het behoud en de bescherming van menselijk leven en van de natuur;

o      - het vooruitbrengen van wetenschap en kunst; en

o      - het realiseren van maatschappelijk doelen middels vrije samenwerking, wederzijdse tolerantie, conform de Rechten van de Mens en op basis van relevante wetenschappelijke kennis.

Mijn "programma" (als deze groffe schets die naam verdient) is, kortom, volledig in de traditie van de Verlichting en de Griekse filosofie - zo oud als de heidenen, en nog nooit bij benadering gerealiseerd in enige maatschappij met meer dan enkele tienduizenden mensen.

Wat ik zie in Nederland, en wat ik meegemaakt heb aan de UvA, is hier voor een groot deel volledig mee in tegenspraak: In Nederland en aan de UvA is de tendens precies omgekeerd:

Alle opleiding zijn vereenvoudigd; van wetenschappelijk onderwijs is nauwelijks sprake aan de gammafaculteiten; het gehele Nederlandse wetenschappelijke onderwijs wordt bestuurd door politieke pressiegroepen en carrièrebestuurders zonder enige wetenschappelijke kennis of belangstelling, terwijl besluiten over het Nederlands onderwijs overwegend worden genomen aan de hand van politieke waanideeën; en de universiteiten zijn hun vroegere autonomie vrijwel volledig kwijt.

En hoewel Nederland in historisch opzicht een van de minst onaangename plaatsen is om te verblijven geldt geen van bovengenoemde vijf punten in Nederland: Kinderen van onbemiddelde ouders kunnen sinds Deetman nauwelijks meer redelijk studeren; historisch gezien zijn er in Nederland gelijkere kansen dan vroeger en elders, maar in de praktijk blijkt "gelijkheid" in Nederland steeds meer aangepastheid aan het gemiddelde te betekenen, i.p.v. gelijke kansen om individuele talenten te ontplooien; de vrijheden van woord, persoon en associatie bestaan in Nederland, en zijn bij zonder belangrijk, maar het maatschappelijk gebruik dat er van gebruikt wordt is buitengewoon bedroevend: Irrationele modes in opinies, kleding en gedrag bepalen voor de meeste mensen wat ze denken, dragen, doen en durven, en het resultaat is aanstellerij en culturele armoede; gelijke rechten en plichten zijn er in Nederland evenmin als elders, zij het dat elders de ongelijkheid vaak groter is; en de belangrijkste maatschappelijke en politieke doelen in Nederland zijn economisch - niet cultureel, wetenschappelijk of moreel.

In mijn ogen debiliseert Nederland, en Nederland niet alleen. Ik ken de Nederlandse cijfers niet, maar ze zullen weinig afwijken van de volgende - en NB dat ze aantonen dat dit geen "wetenschappelijke" eeuw is (maar een barbaarse en achterlijke):

"The scientific world view is very rare. My guess is that at least 99% of all currently living human adults have a non-scientific world view and way of thinking. Most people probably base their lives on religion and/or magic. (..) let me amuse the reader by mentioning some results a Gallup investigation conducted in the U.S. in 1978 produced. According to it, 57% of all Americans believe in ufos, 54% in angels, 51% in ESP, 39% in devils, 37% in precognition, 29% in astrology, 24% in clairvoyance, and (only!) 11% in ghosts." (pag. 226 van R. Tuomela, "Science, Action, and Reality", D. Reidel Pub. Comp. 1985, ISBN 90-277-2098-3.)

Dit beangstigt me: De menselijke soort evolueert d.m.v. wetenschap en moreel handelen - de grootste vijand van de mens zijn de menselijke domheid en het menselijk egoïsme: "Stupidity and egoism are the roots of all vice" (Boeddha).

Ik denk dat de komende 25 jaar beslissende jaren voor het voortbestaan van de mensheid zijn, en ik denk dat de enige reële kans daartoe een radikale verandering in de opvattingen over en het gebruik van wetenschap en onderwijs zijn. Ik verwacht niet dat u het met me eens bent - ik schrijf om u aan het denken te zetten. Wat mij o.a. beweegt kan ik ook zo formuleren:

Waardoor komt het dat Athene en Florence, ieder met hooguit 100.000 inwoners, in enkele generaties een cultuur konden produceren met honderden genieën op de meeste terreinen van kunst en wetenschap ... terwijl een land als Nederland, met 14 miljoen inwoners, die p.p.p.d. 100 tot 1000x meer (kilojoules, niet cultuur) produceren dan de Atheners en Florentijners, wat de afgelopen 50 jaar betreft voor na ons komende generaties vrijwel alleen belangrijk zal zijn door de gigantische gifbelt die achtergelaten gaat worden - en niet door enige werkelijk uitnemende wetenschap, literatuur, culturele prestatie of architectuur? Mijn antwoord: Het is onaannemelijk dat er minder talent geboren wordt - ergo, het onderwijs-systeem en de manier waarop met individueel wetenschappelijk en artistiek talent omgesprongen wordt faalt, waar een cultuur weinig van waarde op levert.

Wat we nodig hebben is een nieuwe Verlichting, een nieuwe Eeuw van de Rede - een renaissance van een geïntegreerde wetenschappelijke en ethische visie, zoals nagestreefd door zo verschillende, maar daarin gelijkgestemde, denkers als Aristoteles, Lucretius, Voltaire, Diderot, Multatuli en, in deze eeuw, Bertrand Russell en Mario Bunge: Dat is de manier om de klassieke idealen van rationaliteit en redelijkheid de beste kansen tot realisering te geven - waarbij ik, kort en ten naaste bij, onder "rationeel" versta: ideeën hanterend en nastrevend die logisch beargumenteerd, testbaar, wetenschappelijk geïnformeerd en empirisch en/of wiskundig gefundeerd zijn, en onder "redelijk" versta: handelend naar idealen die ethisch, praktiseerbaar, leef baar en tolerant zijn. De mate waarin mensen rationeel en redelijk denken en doen is evenredig aan de kwaliteit van de cultuur. En daar gaat het mij om.

Maarten Maartensz

Colofon:
Gepubliceerd in "Spiegeloog", maandblad van de faculteit voor psychologie van de UvA, in mei 1989

·         Naar Index - Overzicht Bijlages

© Maartens@xs4all.nl