"Ik lieg vaak.
Zet dat er maar boven."
Vraaggesprek met Theo van Gogh.
Maarten Maartensz.
(Deel 2)
(Theo
van Gogh vervolgt, anno 1989:)
Voor die PvdA-spot had ik graag Kok als
sjeik verkleed: "Mijnheer Lubbers - waar
ligt Koeweit?". Dan lacht de hele natie
zich rot. Dat mag dus niet. Maar ik heb
dus die verkiezingsspot voor de PvdA
gemaakt. Kind in beeld met lego. Ik pak
die lego af. Kind begint te janken:
Wéúúúh! en dan de stem van Kok daaronder:
"De afbraak van de regering Lubbers mag
niet doorgaan." Komt er in Adformatie
zóóó'n artikel: "Kok door de mangel bij
Van Gogh", weetjewel. En die man had het
opgeschreven alsof er een samenzwering
gaande was tussen Saatchi en Theo van Gogh
om de PvdA een verkiezingsnederlaag te
bezorgen.
Laat ik het zo zeggen: Nederland is een
dorp en het klimaat is zo liberaal,
begrijpend en begripsvol dat er hier nooit
wat goeds vandaan zal komen. Er moeten
kartelrandjes aan de samenleving zitten.
De Engelse film is niet voor niets
opgebloeid onder Thatcher. Amerika is
altijd een hele harde samenleving geweest.
Daar komen mooie dingen vandaan. [22]
MM: En de PvdA is voor de
verzorgingsstaat en de verzorgingsstaat
slijpt alle kartelrandjes af tot hele
zachte stootbumpertjes.
[23]
TvG: Ja, nou ja, goed. Ik heb die
spot ook alleen maar gedaan omdat ik geld
op m'n bankrekening nodig had.
MM: Ander onderwerp. Er zijn in deze eeuw
honderden miljoenen mensen vermoord,
vaak op de meest afgrijzelijke wijzen.
TvG: Daarom is de uitvinding van
de atoomwapens - dit zal wel door iedereen
bestreden worden - juist zo'n zegen voor
de mensheid. Omdat A. We al 40 jaar geen
oorlog gehad hebben dankzij de atoombom en
B. als het mis gaat plat, klaar, wegwezen.
Vind ik buitengewoon goed. [24]
Ik denk dat democratie een zeer fout
systeem is, maar dat het het minst slechte
is wat er is, en dat je beter dit kan
hebben dan wat anders. [25]
Pam! Pam! Dus ik bid en smeek dat de
fascisten niet aan de macht komen. Maar
als ze democratisch aan de macht komen,
dus ook zonder het intimideren van
tegenstanders tijdens hun campagnes, dan
moet dat maar. Als de nazi's of de
Centrumpartij 51% van de stemmen krijgen
hebben ze dan ook het recht een regering
te vormen. Dat is democratie. [26]
Jongens, we gaan nu echt bij de goeie
punten komen. De Moslems. De
boekverbranders. De Rushdie-vervolgers. De
Middeleeuwers die hier staan te trappelen
om ons hun leer op te dringen. [27]
Mag ik het zo zeggen - citeer dit vooral
want daar worden de mensen weer heel erg
boos over:
Ik denk dus dat we helaas nog geen
politicus hebben die de moed heeft dit te
zeggen: Dames en heren, als ik met mijn
echtgenote naar Marokko op vakantie ga en
ik laat haar ongesluierd en naakt over de
binnenplaats lopen, wat ik erg leuk vindt
om naar te kijken, dan beledig ik het land
waar ik op bezoek ben. Ik doe dat dus niet
als ik in dat land ben. [28]
Wilt u dus [29] ook
als u hier bent: Ten eerste, niet met
sluiers rondlopen, want dat is een
belediging voor de gelijkwaardigheid van
man en vrouw in Nederland [30];
wilt u ten tweede uw moskee, die u mag
hebben, niet om 4 uur 's ochtends laten
mekkeren, want daar maakt u mensen mee
wakker die dat geloof niet hebben; en ten
derde, Salman Rushdie, dames en heren,
heeft iets geschreven waar u het niet mee
eens bent. Van mij hoeft u dat boek niet
te kopen. Maar wilt u ons wel zelf in de
gelegenheid laten om kennis te mogen nemen
van dat boek en wilt u Salman Rushdie, de
man die het geschreven heeft, vrij laten
rondlopen? Want de beschaving in het
Westen schrijft voor dat iemand die wat
heeft opgeschreven vrij mag rondlopen
zonder dat ie wordt vervolgd. [31]
Ik hou niet van vreemdelingenhaat. Ik
vind het afgeven op andere culturen
volkomen verkeerd, maar we moeten wel op
durven komen voor de waarden van het
Westen in dat opzicht. [32]
En dat de Bijenkorf die het boekje
"Censuur door de Eeuwen heen" verkoopt en
niet Rushdie op de toonbank durft te
leggen. Zo wordt dus de vrijheid om zeep
geholpen. Dank u. [33]
Kijk, het is nou juist een van de
voorrechten van de demokratie, dat je
geestelijk geweld mag toepassen, mits het
maar op papier is en het kontroleerbaar is
voor iedereen. Ik bedoel: Ik houd niet van
anonieme brieven, van dreigbrieven, en dat
soort dingen. Nee, gewoon in een krant -
EN ze het recht geven om terug te
schrijven. Maar geen lichamelijk geweld,
geen bedreigingen, geen bommen. [34]
TvG: Binnenkort kom ik dus met m'n
verzameling verzamelde Paroolcolumns uit,
die gaat heten "Mijn favoriete Graftak -
en ander Onheil" en daaronder zie je dus
en grafkrans met het gezicht van Adelheid
Roosen en ander onheil. Nou, als je die
bundel naleest zal je zelden of nooit het
geheven vingertje zien.
MM: M.a.w. de belering is er niet
maar de leer wel.
TvG: Nou, het aangeven van de
feiten. [35] Of mijn
wrevel nou op morele verontwaardiging
neerkomt, dat durf ik niet te zeggen.
Waarom ik mijn columns schrijf? IRRITATIE
is het! WREVEL! INTENSE WREVEL! Mijn enige
drijfveer om die columns te schrijven is
wat me zo irriteert in die mensen!
Maar er zijn weinig mensen waar ik echt de
pest aan heb. Rob Oud die boos op me is,
dat vind ik wel erg geestig, ja. Heel erg
leuk vind ik dat. Maar om aan te geven hoe
ik mijn irritatie opdoe: Mijn
hoofdrolspeelster kwam bij Tineke in de
praatshow en zegt dat ze in "Charley"
heeft gezeten. "Die walgelijke film!"
roept die Tineke dan uit. "Laten we het dáár niet over hebben." Mijn
hoofdrolspeelster vraagt dan of ze 'm
gezien heeft. "Dat niet natuurlijk!"
zegt Tineke dan. Begrijp je wel. Kijk.
Ik geef je nu gewoon even deze passage
om aan te geven hoe ik m'n irritatie dan
weer kwijt raak:
TvG leest voor uit
zijn "De Weldoener":
"Tante Tineke had
koffie voor mij gezet en hoewel ze
natuurlijk haar kunstgebit nog niet
inhad, want zoals je begrijpt waren
haar tandjes al lang gelee uit haar
mondje geslagen door die gerenommeerde
pooier - hoe heet ie, Rob Oud, die ook
heel goed is trouwens in vrouwtjes
over het balkon werpen, een echte
romanticus als je het mij vraagt, -
had zich al voor me opgemaakt in haar
met goud bestikte peignoir zodat de
achterhand wulpser dan ooit tot mij
kwam en ik alweer geheel verzoend werd
met dit leven mezelf vasthouden
moest aan haar pruttelend
koffiekannetje, want anders was ik tot
onbezonnenheden overgegaan, nou.. dan
had het weer brieven gerégend in
"Nieuwslijn"! Toen, geloof 't of niet,
draaide Tante Tineke zich naar mij om
en fluisterde met die verroeste stem
vol longkanker waar ik zo van hou:
"Mag ik jou lijkje zijn?".
"Alstublieft, Mevrouw de Nooy,
stamelde ik, want je bent jong en je
wilt wat! Nou, en toen heeft ze me tot
de hare gemaakt, ze fluisterde
zachtjes in mijn oor: "Eindelijk heb
ik je gevonden, zwerver.." en ik mocht
met m'n neus naar binnen in d'r
derriere.. "luister jij eens lekker",
zei ze, en ik hoorde een gloedvol
gezoem van lekkere stoten:
"Ve-Ro-Ni-Ca!..Ve-Ro-Ni-Ca!.. en toen
ben ik heel die gluiperige schijtklep
zo zachtjes, zo zachtjes gaan likken,
ze bestierf 't bijna. want "met de
juiste lik is jouw tongetje net een
gloeiende pook hoor", zo lag ze te
kronkelen als een slang, gevoelige
vrouw moet je denken, en langzaam
begon ze te borrelen, net zwarte lava,
en de luchtbelletjes bagger spatten
uiteen... De stem klonk als een
waterspel:
"Ve-Ro-Ni-Ca!..Ve-Ro-Ni-Ca!". Ik had
Mevrouw de Nooy tot leven gebracht.
Kijk, nou heb ik dat
opgeschreven, en dan zal je van mij
nooit meer een negatief woord over
Mevrouw de Nooy horen. [36]
MM: Wat vind je
van de persvrijheid? Gesteld dat het bon
ton zou worden dat iedereen iedereen
aanvalt op de manier waarop jij dat
doet.
TvG: O, dat zou
een vreselijke opklaring van het
media-landschap opleveren. Absoluut.
Mijn probleem met de persvrijheid in
Nederland is dat ie met de mond wordt
beleden maar in de praktijk wordt er
vaak gezegd van "Dat kan niet". Ik vind
dat letterlijk alles mag, maar dan ook
alles.
MM: Gezegd mag
worden, mogen we aannemen. [37]
TvG: Ja, en
geschreven, ja. Absoluut. Ik heb hier
maar een principe: Vrijheid van
meningsuiting is één en ondeelbaar.
Zoals Voltaire zei: Ik ben het niet met
u eens maar ik zou willen sterven
voor het recht om het met mij oneens te
zijn. [38] M.a.w.
de Centrumpartij heeft het recht om in
de 2e kamer te zitten en te zeggen dat
ze vinden dat alle buitenlanders het
land uitmoeten, hoe abject en verkeerd
ik dat ook vind, maar ze hebben het
recht in het parlement te zitten.
MM: Dat ben ik
met je eens. Maar vervolgens: heb je ook
het recht, zoals jij dat je toeëigent,
om als je het met iemand niet eens bent
het niet primair of überhaupt over z;n
standpunten te hebben maar over z'n
persoonlijkheid?
TvG: Ja. Maar
dat geeft niet het recht om bommen naar
binnen te gooien.
MM:
Bijvoorbeeld - het wordt met jou ook
gedaan. Mensen zijn het met jou niet
eens en je wordt uitgemaakt voor gek,
puberaal, kinderachtig etc. zonder dat
ze op je argumenten ingaan...
TvG: ... je
bent fascist, gestoord, anti-semiet...
MM: ..en dat
wordt gepubliceerd en Van Gogh kan naar
de puinhopen van de geschiedenis.
TvG: Ja, prima.
Natuurlijk. Er zijn zoveel mensen die
over me geschreven hebben dat ik gek ben
of puberaal of antisemiet... en
antisemiet is niet leuk, zeker niet als
het in Vrij Nederland staat, want mijn
ouders hebben de oorlog meegemaakt, die
zaten zoals dat heet aan de goede kant
en vinden het niet leuk dat hun zoon
daar staat als antisemiet... maar ik heb
mezelf gezworen dat ik nooit, nooit,
nooit mensen voor de rechter zal brengen
omdat ze iets over me hebben geschreven.
Dat moeten andere mensen doen: dat moet
Sonja Barend doen, dat moet Leon de
Winter doen, zoals ze vanwege mijn
stukje hebben gedaan. Ik zal
terugschrijven of niet, maar ik zal ze
nooit voor de rechter brengen.
Zeg, zullen de
lezertjes van je blad het leuk vinden,
denk je? Moeten we niet nog even iets
over de psychologie zeggen? Wat kunnen
we daar nou 'ns voor zinnigs over
zeggen? Ja, dit: Ik heb mij hele leven
gezworen dat ik nooit, nooit, nooit bij
een psychiater, een psycholoog, of een
sexuoloog terecht wil komen, hoewel ik
ongetwijfeld volledig gestoord ben, want
ik ben zo bang dat als ze je ook je
gekheid nog afnemen dat je dan helemaal
met lege handen overblijft. Nou ja, ik
denk natuurlijk niet dat ik echt
gestoord ben maar... ieder mens heeft
toch een beperkte vorm van waanzin
nodig. wil ie overleven. Toch? [39]
Zo, dan heeft u dat ook weer genoten - als
u dat deed, natuurlijk - want dit is het
eind van het interview. Het kan zijn dat
ik er later nog wat links in zaai, maar
zoals het is is het al fraai genoeg.
P.S. Waarom verschafte ik copieus
noten? Tot lering en vermaak, lezer.
Noten
[Noot]
Ik word gevoeliger voor copyright
van mijn teksten o.a. omdat ik meen dat
er nogal wat keer dingen van me gestolen
of overgenomen zijn, of in andere
woorden geformuleerd, alles zonder
bronvermelding, want mensen als ik
plegen pas na hun dood bekend te raken,
en dan - hopen handigerds - niet op wat
zij "ongeveer ook zo bedachten,
zelfstandig natuurlijk".
Nederlandse lezers!
Ik lijd
letterlijk al dekaden pijn
vanwege mijn
moed voor het uitspreken van mijn
gedachten, en in veel van die
ideeën - over onderwijs-ruïnering,
teloorgang
universiteiten, drugsbeleid,
M.E., economie,
filosofie
- had en heb ik eenvoudig gelijk, of
althans veel meer gelijk dan vrijwel
alle anderen van mijn tijdgenoten, die niets
zagen, niets zeiden - of mij uitscholden
vanwege mijn meningen, zelfs als
ik die alleen in vragende vorm stelde.
Vindt u het niet wat laf
van zo iemand te stelen, al is
Neerland's rijkdom gebaseerd op het
gedogen van als handel vermomde
diefstal en het als verlicht
verleugende opzettelijk
gedoogbeleid vam illegale drugshandel?
[22]
(Noot in de noot: Ik tel mijn noten
verder vanaf de laatste noot in deel
1). Logisch als ik ben merk ik op
dat dit - logischerwijs althans - alleen
waarde-oordelen of preferenties zijn.
(Die ik niet deel.)
[23] Ook dit is
weer een logische opmerking van mij, en
zoals de lezer onmiddellijk hierna leest
was Theo heel wel in staat tot logisch
redeneren, anders dan de meeste
politici, die
het waarschijnlijk ook niet echt
kunnen als ze het echt zouden
willen. (Bewijs: Zeven jaar
Balkenende + Haagse entourage, dus
parlement incluis. Want geen mens is dom
en ineffectief uit vrije wil. En ik
bedoel: Uiteraard
liegen en bedriegen ze uit roeping en
hebzucht, maar mijn punt is dat
het zelfs als
handelsreizigers-vertegenwoordigers
in politieke en religieuze
waansystemen zoveelsterangers: hun
veel
bekwamer of moediger
eigen tijdgenoten maakten fortuinen
als bank- of bedrijfs-directeuren of als
drugsmafiosi, mede
dankzij hun beleid,
incompetentie en lafheid om dat toe te
geven. En een zogenaamde
"rechtsstaat" waar al meer dan 40 jaar
bij wijze van bewust beleid drugsmafiosi
vrij zijn drugs te handelen; de
illegale winsten en illegale handel
worden geprotegeerd en beschermd;
iedere drugscorrupte
ex-politie-commissaris tien
drugscorrupte Kamerleden vindt die hem
ondersteunen dat cannabis verboden moet
blijven en drugs niet
gelegaliseerd zouden kunnen worden
vanwege Het Grote Gevaar Van Drugs c.q.
dat Nederwiet Gelijkwaardig Met Heroïne
is, die is een
zeer gewillige hoer of pooier van de
drugsmafia, en niets anders,
tenzij het een stuitende intellectuele
en morele debiel is, die verdient zijn
of haar leven te slijten als de
persoonlijke WC-schoonmaakster van dr.
Jolande
- De Integere, De Eerlijke, De Morele
- Withuis
van het NIOD, opdat deze maar wat
vlijtiger mag koken, zodat ik
wat meer ga ontvangen dan 410 euro 11
eurocent in de maand).
[24]
Ik kende Theo via een vriendin die hem
op mij geattendeerd had, zodat ik hem
leerde kennen in de tijd van veel heisa
rond atoomwapens (niet zolang nadat Wim
Kok Persoonlijk De Bom eindelijk
definitief uitgebannen had achter het
Rijksmuseum, met groot enthousiasme en
applaus van honderdduizend Neerlandse
voorbeeldwereldverbeteraars) als een bol
manneke met een hoog stemmetje die op
mij afstapte op een feest en zei: "Zeg, ben jij niet die
zoon van die communistische
verzetsstrijder?" Ja, dat vermoed
ik, maar hoezo? "Nou... met zo'n
achtergrond ben jij d'r natuurlijk ook
zo één van Alle Atoomwapens De Wereld
Uit Te Beginnen In Nederland? Toch?!"
(Dit met flinke vrolijkheid, en een
licht dreigende ondertoon.) Hm. Ik denk:
Plaatsen maar.
Dat maakte mij
sympathiek in zijn ogen, en verbaasde
hem in het begin echt. En ook ik ken
niemand als ik met mijn soort
achtergrond, inderdaad. Trouwens... het
soort analyse dat Theo in het
vraaggesprek geeft was ook die van John
von Neumann, die veel dingen was,
zoals een wiskundig genie van de eerste
orde. E.e.a. hangt ook samen met
speltheorie, ook al een wiskundige
uitvinding of formalisering van Von
Neumann, en er is later véél over
nagedacht en gepubliceerd in verband met
atoomwapens, dat in ieder geval in die
tijd en de vorige eeuw niet te volgen
was - moreel niet, intellectueel niet,
en wiskundig niet - voor een Wim Kok of
Mient Jan Faber.
Hoeveel Theo daarvan
wist weet ik niet, maar hij verkeerde
natuurlijk levenslang in Wassenaarse
kringen en had drs.
Henk Vonhoff - De Bekende Liberale
Politicus - als oom, meen ik, en
kennelijk ook als deelgenoot in zekere
overdraagbare genetische
karakteristieken.
[25]
Dit gaat zoals bekend terug op
Churchill, behalve dat Multatuli ook
hier een stuk eerder was: Idee
9:
Daarom
zou ik stemmen tegen parlementaire
regeeringsvormen, als ik iets beters
kon vinden.
[26]
Ikzelf ben het daar niet mee
eens, en
ben niet voor niets een telg uit een
verzetsfamilie. En meeste
stemmen gelden niet,
bijvoorbeeld als ze ongelijk hebben, als
ze terzake niet geïnformeerd zijn, als
ze misleid, bedrogen of onderdrukt zijn,
and
in any case: Do not follow the
multitude into evil! Daarbij:
Wat een meerderheid rationeel en
redelijkerwijs kan besluiten - dus met
enige zinnige gronden voor een besluit
dat waarschijnlijker wel dan niet waar
of werkzaam is - moet gebaseerd zijn op
gedeelde relevante informatie en kennis,
de vermogens deze zinnig te gebruiken,
en de gelegenheid en wil dat in
vrijheid, zonder pressie, en in goed
overleg of debat te doen. Zie mijn Democracy
Plan voor een praktische,
uitvoerbare en rechtvaardige flinke stap
in die richting (en overdenk ook mijn
noten bij Multatuli's idee
118, inzonder Guiccardini's
tekst - dus van Machiavelli's
vriend, ook een hoge bestuurder, van
grote intelligentie, kennis en politieke
en diplomatieke ervaring - die teruggaat
tot 1495).
En wat de tekst
van het vraaggesprek betreft:
Het is gevoerd in het
bijzijn van twee of drie anderen - "(Groot
gelach)" - en is opgenomen
op de band, en ik heb Theo's tekst gewoon
braafjes overgetiept, behalve wat het
citaat betreft, waarvan ik een gedrukte
versie overschreef. Ook heb ik mijzelf
overwegend weggeschreven uit het
interview, omdat het niet om mijn meningen
ging, maar om de zijne.
Trouwens wat betreft democratie
en bureaucratie:
Mijn eigen voorstellen staan - heel
beknopt - in het Democracy
Plan en het
Bureaucracy Plan
en beogen de gevaren en mogelijke
misbruiken van deze instituties zo goed,
zinnig, eerlijk en rechtvaardig mogelijk
te beperken of onmogelijk te maken.
En het
algemene onderliggende
fundamentele probleem voor ethiek en
democratie (zegge: de
grote meerderheid is niet ethisch
maar wel moreel;
niet rationeel
en wel wensdenkend
en totalitair
van geest en gewoonlijk van opvoeding;
niet rechtvaardig
noch waarachtig
(tegen niet-eigen-groepsleden/volksgenoten/partijgenoten/geloofsgenoten)
maar wel
egoïstisch en hypocriet, en
overigens dom
en zonder
kennis van enige hoge beschaving of
echte wetenschap) staat behandeld
in de links in deze alinea, naar
bestanden op mijn site.
Wie het
wil bestrijden of ontkennen mag dat,
maar ik ga niet in serieuze discussie
met pretentie van wederszijdse
redelijkheid en behoorlijkheid met
Neerlanders die niet een vergelijkbare
kennis en intelligentie bezitten, die
bijvoorbeeld elementair bewezen kan
worden door - zoals dat heet -
gelijkwaardige diploma's (bijvoorbeeld).
Ik zeg
dit vooral omdat de - bij
directe logische implicatie - al dekaden
lange zelfverklaarde
gelijkwaardigen van Eichmann en
Einstein die Amsterdam sinds dekaden
beheren ten behoeve van zichzelf,
zichzelf, zichzelf, nogmaals zichzelf,
maar ook de eigen familie, en in
opperste
Socialistiese Solidariteit met de
eigen partijkaderleden
- weigeren met mij in discussie
te gaan over hun minderwaardige
pretenties, grote misdadigheid, en
gigantische lafheid, maar de discussie
al 25 jaar zeer
welbewust, zeer fascisties, zeer
terroristies, overlaten aan hun moordzuchtige
harddrugshandelaren en
gemeentelijke portiers.
[27] Dit is
gepubliceerd in september 1989,
dus het interview is deze maand 20 jaar
oud.
[28] Ikzelf, een zwaar
lijder aan een logische geest, begrijp
o.a. niet hoe landen beledigd
kunnen worden, aangezien dit dingen zijn,
hoe fraai en wenselijk ook, eventueel, die
niet kunnen denken of voelen en geen
normen en waarden bezitten. En als Theo en
een van z'n Troetelturkerinnertjes
semi-naakt, of wie weet geheel, aan een
mooi strand in een duur Marokkaans
touristenhotel zouden hebben willen
dartelen, dan kon dat ongetwijfeld,
eventueel voor wat bakshis, achter een
keurig net modern hotelscherm
bijvoorbeeld, net als bij Ons, behalve dat
Wij er ook nog speciale strandjes (met
subsidies) voor hebben.
[29] Het "dus"
kan alleen gemotiveerd worden door een totalitaire
gedachtegang als: Gij zult mijn
morele normen volgen omdat ik dat
zeg. Met gelijk recht zou een Marokkaan in
Marokko tegen Westerse vrouwen kunnen
roepen: "Hé,
heldhaftig dappere voorbeeldig deugende
Neerlandse conformisten!
If
in Rome do as the Romans do,
dus hier willen we jullie heupwiegende
hollandse sexy snollen wel onder een
hoofddoek zien - en als het je niet
bevalt, dan sodemieter je maar op: Meeste
stemmen gelden, lekker puh!
[30] Voor mij
zijn sluiers e.d. overwegend
aanpassingsproblematiek, of anders
folkloristische domheid van Urker of
Volendammer formaat (hoewel oude of dikke
vrouwen met oorijzers aanzienlijk slechter
voor mijn libido zijn dan jonge slanke
vrouwen met een flitsend hoofddoekje, geef
ik toe). En - beweerde, gehuichelde,
opgelegde, alleen verbaal beleefde - "gelijkwaardigheid"
is voor mij vrijwel nooit een goed
argument, terwijl Theo zelf (net als ik)
lak had aan alle "beschaafde
kledingsvoorschriften", voor zijn eigen
persoontje dan.
[31] Met de
rest van het in deze alinea gestelde ben
ik het wel eens. (Erg controversieel is
het ook niet, tussen moderne deugdzame
Neerlanders-van-deze-tijd.)
[32] Merk op
hoe moreel Theo hier spreekt, iets
wat mij toen enigszins verbaasde omdat ik
hem kende als nogal een relativist en
flierefluiter, met weinig respect voor Het
Gewone Volk, ook als zoon van Wassenaarse
welgestelden, met vooral een fikse
afkeer van de hypocrisie
van wat hij "de
Linkse Kerk" en "de 5 mei industrie"
noemde, die ik goed kon begrijpen en
gedeeltelijk deelde, al begreep ik niet zo
goed waarom hij zich er bij
gelegenheid zo over op kon winden, relatief
en postmodern
gesproken dan, in onze fijne tijd, waarin
tot voor kort alles moest mogen en kunnen.
(En Theo was natuurlijk ook bezig geweest
te proberen zijn eigen naam
literair
te vestigen, begreep ik, een wens die
ikzelf altijd met grote ironie heb
beschouwd, van iedere Nederlander, en
altijd op de tonen van het lied "serieuze
mensen nemen Nederlandse
literatuur niet serieus, behalve Multatuli" - en
zie mijn Het
raadsel van de Nederlandse literatuur).
[33]
Realistischer: Zo
maken handeldrijvers winst in Holland,
al sinds eeuwen, en proberen de rust
rond de marktkraam te bewaren.
[34] Waar ik
het mee eens ben, al klinkt dat nu wat
navrant.
En trouwens... stel dat Theo van
Gogh kickte op het beledigen van mensen.
Is hij daarin de enige? Zijn er niet ook
mensen die kicken op beledigd worden, of
doen alsof ze dat zijn? Er is altijd de
strafwet voor smaad en laster - dus het
publiek ventileren van schadelijke
onwaarheden, dat ook verdient
verboden te blijven, omdat het anders veel
te makkelijk wordt mensen zwart te maken
met leugens - maar vrijwel alles dat ik
las dat tegen Theo's taalgebruik gericht
was, was oneerlijk, hypocriet, vals of
dom.
Mijn eigen bezwaar - afgezien van
het steunen van politieke populistische
avonturiers als Fortuyn, Verdonk, Wilders
etc. in welk geval de zaak anders wordt,
want verandert
van persoonlijke meningsuiting
in politieke propaganda voor
een bestaand of ambierend machtsapparaat,
waarvan de macht niet die van het
woord of de rede is, maar van het
fysiek geweld - is vooral dat Theo
van Gogh feitelijk argumenteerde op het
niveau van de populistische
achterbuurtstraat of van zijn meest domme
en fanate
religieus verblinde tegenstanders.
"Most
men are as fit to think as they are
fit to fly"
[35] In Theo's
optiek en taalgebruik. Van mij mag het,
maar ik ben er geen liefhebber van (en ken
veel van z'n gepubliceerd werk tot 1990,
omdat hij me dat cadeau deed). Hij was
zomin een groot schrijver, als een groot
filmer, als een groot denker, en hij wist
dat allemaal ongetwijfeld van zichzelf,
niet tot z'n vreugde, maar hij was wel
origineel, had moed en humor, was
intelligent en snel van begrip, en
formuleerde bij gelegenheid heel goed,
zowel woordelijk als schriftelijk. He
was an original, zeggen de Engelsen
van zo iemand; en original de
Noren.
[36]
Dit is dan ook vintage Theo van
Gogh: Beter kon hij niet, maar dit is
dan toch wel heel geestig en treffend,
onder andere omdat hij dit soort
hondsbrutale kermisklanten op hun eigen
soort popi-niveautje treft, maar dan in
taalgebruik dat althans zij geheel niet
bij machte zijn. Er zijn meer aardige
scherpe dingen van hem, zoals het fraaie
lied "Babbelonië", waarin Jos
Brink in zijn volle menselijkheid
getroffen wordt, ook al door een royale
golf stront.
[37]
Hier spreekt mijn logische geest weer,
en inderdaad meen ikzelf iets dergelijks
ook.
[38]
Theo van Gogh is hiervoor
gestorven: "Ik ben het niet met u eens
maar ik zou willen sterven voor
het recht om het met mij oneens te
zijn.", en wel omdat hij de moed had
zijn onpopulaire meningen uit te spreken
en omdat een ander daarop met dodelijk
geweld en domme terreur op beliefde te
reageren.
Maar Voltaire zei het
niet, doch een Amerikaanse die hem
trachtte samen te vatten, in de eerste
helft van de 20ste eeuw.
[39]
Gewetensvraag voor deze aan de UvA
Wetenschappelijk Bekwaamde Psycholoog:
Hoe gestoord was Theo van Gogh?
Wel... hij is al bijna
vijf jaar dood en kan zich niet
verweren, maar het is waar dat ikzelf
mij zeer snel bewust was van zijn
verlangen mensen te kwetsen, zijn talent
daarvoor, zijn S.M.-erigheid, en
gerontofiele en necrofiele enthousiasme
(want niemand die hem enigszins kende
kon de kennis daarvan vermijden), al nam
ikzelf aan (al wéét ik dat niet) dat
althans de laatste twee meer dienden pour
épater les bourgeois dan wat
anders.
En het is ook waar dat
ik hem na 1990 nooit meer gezien
heb, gedeeltelijk omdat ik hem een
veel te vaak stomdronken ongeleid
projectiel vond met veel te weinig zelfcontrole;
gedeeltelijk omdat zijn meningen mij
voor een deel tegenstonden als plat
populisme; en gedeeltelijk omdat ik zijn
obsessies en voorkeuren geheel niet deel
(geen S.M., geen film, geen TV, geen
journalistiek, geen Nederliteratuur,
geen drank, geen heroïnesigaretjes, geen
snuifwaar, geen Troetelturkerinnetjes
.... de lijst is lang, en daarnaast was
ik ziek, had pijn, en geen zin in ruzie
of veel Van Gogh aan de lijn).
Hij had echter geest,
humor en taalgevoel, en hij was - voor
wie in zijn gespreksonderwerpen
geïnteresseerd was en wie hij geen kwaad
hart toedroeg - interessant en amusant
in de persoonlijke omgang, en bij mijn
weten inderdaad geen anti-semiet en geen
xenofoob, maar
vooral een tegenstander van hypocriete
praatjesmakers en politieke
opgangmakers, wat ikzelf ook ben,
om welke reden ik het jammer vond dat
hij voor Fortuin viel, die ikzelf laag
aansla behalve als quizz-master-talent,
en waarover het hier gepubliceerde
vraaggesprek suggereert dat Fortuyn zijn
publieke punten eerder van Theo dan Theo
ze van Fortuyn had.
Tenslotte kan ik u
inzake Theo's
Ik heb mij hele
leven gezworen dat ik nooit, nooit,
nooit bij een psychiater, een
psycholoog, of een sexuoloog terecht
wil komen, hoewel ik ongetwijfeld
volledig gestoord ben
melden dat hij dat
laatste ongetwijfeld zelden was, zo
ooit, maar dat hij niet normaal
was, en dat hij volgens mij behoorlijke
problemen had, al weet ikzelf niet waar
die op terug zouden gaan, maar dat aan
de andere kant iedereen die wat
voorstelt "niet normaal" is, en dat
iedereen wel eens problemen heeft, en
dat Theo - volgens een zeer goede
vriendin van hem, die ik al dekaden ken
- tegen het eind van zijn leven wel
degelijk bij een psychiater liep.
Maar ja - en of dat
laatste waar was weet ik ook niet, maar
ik weet wel dat ik toen ze mij dat zei
antwoordde dat ik dat verstandig van hem
vond.
