Prev-IndexNL-Next

Nederlog

October 16, 2012

Meerkerk's MultatuliE

Sections
Introduction
1. Meerkerk's Multatuli

PS.
My eye problems


Introduction:

'
O frabjous day! Callooh! Callay!': what follows is pure Dutch - a fact that should please some of my Dutch readers.

It is mostly about the Dutch writer Multatuli, of whom there is much on my site, that also is quite popular: See Multatuli-section, if you read Dutch, for apart from the introduction, it is almost all in Dutch, although some Multatuli's finest work has been translated into English: Walter Pieterse.

If you don't read Dutch I can only refer you to the last link - since what follows is in Dutch, and also presumes some knowledge
about Multatuli in my readers.


1. Meerkerk's Multatuli
"Geen juister beeld is van hem te geven dan bij monde van Mefistofeles geschiedt: hij was - de wijziging vinde geen ergernis -:
    Ein Theil von jener Krafft,
    Die stets das Gute will un stets das Bse schafft"
(Meerkerk p. 180 - zie ook Das Bse, in de Duitse Wikipedia)
1. Ik ben bezig met het lezen van Meerkerk's "Multatuli", 2e herziene versie uit 1912, nu dus 100 jaar oud.

Het is - vind ikzelf - een aardig boek, waarvan ik tot nu toe ca. twee derde las, maar ik geloof ook dat het indertijd enig schandaal maakte, en de lezer die mij voorging in het boek - blijkens potlood-aantekeningen, die ik citeer, uit "bijna 1940" - was er ook behoorlijk boos over, getuige zijn potlood-aantekeningen, met een boosheid die ik ook kan begrijpen, want ik weet ondertussen veel van en over
Multatuli en zijn volgelingen of bewonderaars.

2. Trouwens... "
habent sua fata libelli", mocht Eduard Douwes Dekker (hieronder verder DD) graag zelf schrijven, en ik herhaal het omdat het ook hier geldt:

Ik vermoed dat het exemplaar waarin ik lees slechts n  keer eerder gelezen is, nl.
"nu, in bijna 1940", zoals op p. 220 in de marge in potlood staat, met de potlood-toevoeging dat "de Javaan werkt voor twee en een halve cent p. dag" - wat ik niet kan verifiren, maar best wil geloven: Nederland is lang rijk gebleven door koloniale exploitatie.

Het exemplaar waarin ik lees kreeg ik ondertussen alweer een jaar of 7 geleden, namelijk van een Nederlandse lezer woonachtig in Finland, die het Multatuli-deel van mijn site op prijs stelde, en mij daarom een flinke stapel Multatuli-boeken deed toekomen. (*)

3. Aangezien ik mijn kopieen van "De raadselachtige Multatuli" van WFH - Willem Frederik Hermans - niet zo snel kan vinden heb ik het even op het internet nagekeken, en vond bij de dbnl - tussen haakjes - dat Hermans dit vond:
(Meerkerk's boek is overigens, ook in tweede versie, verouderd en rijk aan fouten.)
4. Hoe het zij, sprekend voor mijzelf en schrijvend in 2012:

Meerkerk is geheel niet onder de indruk van DD's (Douwes Dekker's alias Multatuli's) motieven en heeft waarschijnlijk meer gelijk dan niet. Hij is kennelijk ook een voormalig bewonderaar die tegenstander was geworden.

Ik vermoed dat zijn eindoordeel over DD uiteindelijk iets was als: zenuwzieke aansteller en mooischrijver, die veel zaken en zichzelf anders voorstelde dan ze waren, maar gewoonlijk wel in zijn eigen illusies geloofde.

Dit komt wel ongeveer overeen met Marie Anderson's oordeel in later tijd, en ikzelf, die anders dan Meerkerk de VW (Volledige Werken in 25 delen, Uitgever Van Oorschot) kon doorlezen, denk dat het meer richting waarheid tendeert dan DD zelf schreef, al is Meerkerk ook duidelijk iemand die kwaad is over een eertijds idool dat voor hem van z'n voetstuk viel.

5. Waar Meerkerk tot nu - voor mij en na ca. driekwart van het boek te hebben gelezen - te weinig oog voor had is DD's rol als maatschappelijk hervormer.

Dat is op diverse manieren belangrijk voor wie DD wil begrijpen. Reden: Uiteindelijk is het DD daarom te doen geweest - de maatschappij inzonder Nederland en Nederlands Oost-Indie, radikaal te hervormen - en zelf een "Napoleon van de zedelijkheid" te zijn. Daarom schreef hij ook.

W.F. Hermans onderkende dat ook:
(..) zijn oeuvre was voor hem een pis-aller, een noodgedwongen iets. Hij wou eigenlijk niet schrijven. Hij meldt in een brief aan een vriend dat zijn ideen van maatschappelijk hervormer, van moralist en Gezondene, al in zijn jeugd in hem wortel geschoten hebben en zijn hele leven in zijn achterhoofd zijn blijven leven.
(Bron)

Een "Napoleon van de zedelijkheid" - DD's eigen uitdrukking - te zijn of willen zijn, of alleen maar een soort Napoleon, was inderdaad een illusie, maar n die overigens nogal wijd verbreid was, getuige de vele fotoos van 19e eeuwse mannen, inclusief Karl Marx, allen met de hand Napoleontisch in het vest, al was dat ideaal verre van realistisch, niet alleen van DD, maar van zeer vele van zijn mannelijke tijdgenoten.

6. Maar juist omdat DD zo goed schreef had hij toch veel - overwegend indirekte - invloed, die bovendien het sterkst was in de vier dekaden na zijn dood.

Deze invloed liet zich vooral gelden via socialisten / sociaal democraten als Wibaut en Ter Laan: volkswoningen, badhuizen, onderwijs, verbetering van de positie van de werkende stand, en beter koloniaal bestuur.

Het was allemaal nogal veel voor "een mooi-schrijver", en het was veel meer dan  alle andere Nederlandse schrijvers maatschappelijk tot stand brachten - maar het was niet of nauwelijks wat DD wilde, want het bezorgde hem geen geld of eerherstel, en bovendien merkte hij er zelf ook heel weinig van voor zijn dood: het gebeurde voornamelijk er na.

7. Over het geheel genomen denk ik dat mensen als Funke, Domela Nieuwenhuis, en Mansholt, die hem persoonlijk kenden, hem beter zagen en begrepen dan Meerkerk, maar inderdaad was DD niet waarvoor hij zichzelf hield en was trouwens  ook niet waar zijn tegenstanders hem voor uitmaakten.

Het beste beeld geeft W.F. Hermans in zijn biografie en essays over
Multatuli, en de toestanden om hem heen, dat volgens mij ook WFH's beste werk als schrijver is, en die ook veel moeite heeft gedaan zichzelf te informeren.

8. Meerkerk is duidelijk een teleurgestelde ex-bewonderaar die - kennelijk oorspronkelijk door Mimi's uitgave van DD's brieven - zeer teleurgesteld was in DD's karakter en waarachtigheid. (Mimi was DD's 2e vrouw en zijn weduwe: zie hieronder).

Dat is begrijpelijk en er is redelijk veel voor te zeggen, want het beeld dat DD van DD geeft is strijdig met de werkelijkheid, en moet dat voor een deel ook geweest zijn met opzet: DD zal in de eerste plaats zichzelf misleid hebben, maar hij misleidde ook anderen, met opzet, vooral over geldkwesties.

Aan de andere kant: Dit geldt voor iedereen, in meerdere of mindere mate, afhankelijk van wie het betreft, en zeker en vooral voor schrijvers: Men stelt zich fraaier voor dan men is, en men is niet geheel eerlijk over zichzelf, en alweer vooral in geldkwesties.

9. DD predikte eerlijkheid, waarachtigheid en het bestaan en belang van waarheid, en was in die zin heel wel mogelijk inconsistenter dan zijn tijdgenoot-schrijvers, die dat allemaal nalieten, en allemaal ook nalieten eerlijk en waarachtig te zijn.

Maar aan de andere kant: hij was een maatschappelijk hervormer en wilde dat zijn, en de enige die enigermate vergelijkbaar is en een goed lang essay over hem schreef - "Multatuli als ketter bij uitnemendheid" - was
Domela Nieuwenhuis, wiens maatschappelijke plaats en doen en laten enigszins vergelijkbaar waren, en zoals er verder heel weinig waren.

Ik kan me geen studie of boek heugen met als onderwerp "Multatuli als maatschappelijk hervormer" - dat jammer is omdat dit hem recht zou doen. De studies die ik wel ken zijn vrijwel allemaal literair, en meestal door neerlandici, en daarom en daardoor vooral misleidend.

Het is niet dat DD niet ook schrijver wilde zijn, want dat wilde, kon en deed hij ook, maar hij schreef om zichzelf te verdedigen en verfraaien in het publiek, en om maatschappelijk opgang te maken om de maatschappij radikaal te hervormen - met een hoofdrol voor  DD. (Welbeschouwd is dat weinig anders dan Julius Caesar deed: Ook hij schreef daarom - alleen had hij zeer veel meer succes en zeer waarschijnlijk ook zowel meer genie als meer talent voor maatschappelijk hervormer.)

10. Een ander interessant punt over DD, vooral vanwege de vele publikaties over hem, en dan bedoel ik vooral die in de 100 jaar na zijn dood, dus tussen 1887 en 1987, is dat e.e.a. vooral illustreert hoe vertekend en onjuist zo ongeveer iedereen over hem oordeelde.

Dat geldt hemzelf, dat geldt zijn bewonderaars, dat geldt zijn tegenstanders: Iedereen heeft het fundamenteel mis in hoofdkwesties, met als vrijwel enige uitzonderingen die mij opgevallen en bijgebleven zijn
Funke, Sietske Abrahamsz, Marie Anderson, Domela Nieuwenhuis en W.F. Hermans - en dat in alle gevallen vooral omdat (1) deze zich niet of overwegend niet lieten misleiden door DD's zelfbeeld (2) veel van hem wisten en (3) hem redelijk serieus namen als maatschappelijk hervormer, dat trouwens voor DD zelf op een mislukking uitgedraaid was.

11. Tenslotte nog iets dat zelden gezien of geschreven is en maar weinigen kunnen zien, uit gebrek aan kennis:

In feite zijn de brievendelen uit het VW, dus delen VIII-XXV, overigens al zo'n 10 of 12 jaar geleden verramsjt door uitgever Van Oorschot, minstens zo interessant als het gedurende DD's leven gepubliceerd literair werk, en dat omdat het een buitengewoon interessant tijdsbeeld oplevert, ook weer geschreven in bijzonder goed levend Nederlands, en overwegend in de vorm van brieven van tijdgenoten. Er is - weer, als zo vaak bij Multatuli - niets vergelijkbaars in het Nederlands.

En ik heb heel wat jaren geleden gezegd - in een brief of mail aan het Multatuli-genootschap - wat daarmee zou moeten gebeuren:

Je kunt er op internet of voor computers bijzonder interessante geschiedenis mee maken - zeg:
"Nederland in de 2e helft van de 19e eeuw
    zoals gezien en beschreven door
      Multatuli en zijn tijdsgenoten"

- door de brievendelen van de VW (of selecties daaruit, al is het geheel beter, vanwege het overzicht dat dit biedt) in te bedden in commentaar en beeldmateriaal, als de fotoos van Jacob Olie en anderen, materiaal over Nederlands Oost-Indie, statistieken, bijvoorbeeld over inkomens, en veel meer.

Maar het is nooit gebeurd en het is te vrezen dat de brievendelen alleen op papier bestaan en nooit in computervorm bestaan hebben.

Nawoord: Uiteraard kunnen ze gescand en dan eventueel mechanisch gealphabetiseerd worden - en indien Van Oorschot dat niet toestaat is er altijd nog
"Multatuli

BRIEVEN

Bydragen tot de Kennis van zyn Leven
gerangschikt en toegelicht door

M. DOUWES DEKKER - HAMMINCK SCHEPEL"

waarvan ik de "Tweede, herziene Uitgaaf" bezit, ook al uit 1912, in een uitgave van de "Maatschappij voor goede en goedkope lectuur - Amsterdam".

Deze bevat weliswaar maar een deel van de brieven van de VW, maar wel de meeste belangrijke, en heeft het grote voordeel dat het, althans op papier, zeer vele keren beter is uitgegeven dan de VW.
(*) Ik weet niet meer wie het is of was, en kan het niet meer nakijken omdat de computer waarop dat en veel meer stond in 2009 gehackt is.  Het was heel vriendelijk, en ik kom er eerst nu over te schrijven omdat mijn gezondheid niet over heeft gehouden sinds 2007.

Indertijd heb ik er wel met de vriendelijke zender over gemaild, maar die mails ben ik dus kwijt. En terwijl het Multatuli-deel van mijn site nu al sinds 2007 veel gelezen wordt - ik mag met recht zeggen dat ondertussen
zijn teksten op mijn site meer gelezen zijn, zowel in tijdsduur als in opgevraagde teksten, dan Multatuli zelf gedurende zijn hele leven - is het misschien ook vermeldenswaardig dat de Neerlandistieke academische uitbaters van Multatuil's werk nog steeds doen alsof mijn site en ikzelf eenvoudig niet bestaan.

P.S. My eye problems

I'll leave the the text on my eye problems for the moment as a P.S., to clarify why I use such colors as I do, and why I have, for the time being, mostly stopped editing my site.
Version October 15, 2012: My eye problems are the reason this page has the colors it does have: It is very difficult to look at white and light backgrounds with such eyes as I presently have. See also: Why are the colors as they are?

The diagnosis is keratoconjunctivitis sicca (possibly as a part of Sjoegren's syndrome). It is less than it was, for months, but not as I should like it to be.

The present settings of NOTEBOOK aka NB seem the best compromise between what my eyes can handle, and what most readers like to see.

And they have been changed repeatedly, as have the links below to change the background (but not the color of the text box).

As of October 13, 2012, the standard setting for the text box is white text on a darkslategrey background while the standard background is maroon.



---

Maarten Maartensz


P.S. My eye problems


                  PS: Any necessary corrections have to be made later.