\ 

Nederlog

 

28 December 2009

 

Meer over groepsdenken, Zimbardo en Milgram

 

Ik heb zowel Milgram en Zimbardo eerder behandeld - zie de links - en als u ook maar enigermate geinteresseerd bent in het - werkelijk, dus niet zoals dat zou zijn volgens de groepsideologie - functioneren van menselijke groepen dan raad ik u aan in ieder geval de Engelse Wikipedia lemmata daarover (Milgram, Zimbardo) door te nemen. Leerzaam, hoewel niet vrolijk stemmend! (*)

Ik veronderstel wat bekend van de boven gegeven links, maar vat maar even samen voor uw en mijn gemak dat Milgram een experiment deed over het volgen van autoriteiten waarin bij bevond dat de meeste mensen verbazend makkelijk in staat zijn andere mensen gruwelijke elektrische schokken toe te dienen, alleen maar omdat een witgejaste man die zich voordoet als wetenschapper dat van ze verlangt vanwege een experiment, en dat Zimbardo een vervolg-experiment deed over hetzelfde onderwerp, met een gevangenis-spel, met psychisch gezonde en normale deelnemers, dat hij na vijf dagen af moest blazen omdat bleek dat de - at random gekozen - bewakers een soort Abu Ghraib situatie hadden opgezet.

Als de term "Abu Ghraib" u hier verbaast heeft u in beginsel gelijk, want het zogeheten Stanford Prisoner Experiment (Wikipedia link) vond plaats in 1971, en Abu Ghraib meer dan dertig jaar later - maar Zimbardo trekt de vergelijking  achteraf zelf, en ik vond een interessant interview met hem over een en ander onder de laatste link, dat mijn tekst voor dit stukje is.

De tekst in die laatste link veronderstel ik ook, en begint met een goede samenvatting van Milgram, en vervolgt met een recent interview met Zimbardo, ondertussen professor emeritus psychologie, die ook opgetreden is als deskundige a décharge tegen de Abu Ghraib bewakers, en een boek over een en ander geschreven heeft "The Lucifer Effect", dat ik niet las, maar de nominale aanleiding was voor het interview met hem dat ik linkte en hieronder zal behandelen.

Zimbardo begint met uit te leggen dat zijn bedoeling met zijn experiment was Milgram's bevindingen te testen, en uit te breiden of kwalificeren, onder andere door de volgende voorziening (en waar "PZ:" voor staat citeer ik Zimbardo uit het interview):

PZ: So the question was: Suppose you had only kids who were normally healthy, psychologically and physically, and they knew they would be going into a prison-like environment and that some of their civil rights would be sacrificed. Would those good people, put in that bad, evil place—would their goodness triumph?

BLVR: But as it turned out…

PZ: Even when we preselect for intelligent, normal, healthy young men, that doesn’t minimize the power of the situation.

"BLVR" is de interviewer - als ik het wel heb een religieus gelovig academisch filosoof - en de theorie geldt "the power of the situation", die ik ook wel eens kort besproken heb in Nederlog, en erop neerkomt dat een menselijke sociaal gebeuren sterk afhangt van het soort definities van de situaties die de deelnemers volgen.

Vandaar dus dat Gevangenis Experiment (Wikipedia): "Laten we eens kijken als we een stel gezonde jongens gevangenisje laten spelen, wat er dan gebeurt".

De eerste dag van het experiment gebeurde er niets - "het is allemaal maar een flauw spelletje, en we doen dit om er wat geld of studiepunten mee te verdienen", vermoed ik - maar de tweede dag sloeg de vlam in de pan:

PZ: The key was the morning of the second day, the prisoners rebelled. They’re saying, “Fuck you,” they’re cursing at the guards, they’re ripping off their numbers, you know, “We’re people!” It’s like all those protest marches. “I’m a man,” that kind of thing. I was really happy. The guards came to me and said, “What are we gonna do?” I said, “It’s your prison; make the decision.” They said, “Well, we need support.” So they called in the other shifts. But now the guards on the morning shift started dumping on the other shift, “How did you let this happen?” So suddenly there’s egos involved, and the whole shift now is embarrassed. So now that they have twelve guards, they broke down the doors, they stripped the prisoners naked, there was some physical struggle, and they got the ringleaders of the rebellion and put them in solitary.

BLVR: And that was when all the degradation started?

PZ: Normally, there’s only three guards and nine prisoners. And each shift now realized that [the rebellion] could happen again on their shift. First thing, they said, “I realize now these are dangerous prisoners.” So they’re going to have to use tactics. There’s a good cell and a bad cell. The prisoners in the good cell are going to get privileges. Then they said, “Everything is a privilege” short of breathing air. Food is a privilege.

NB dat het nog steeds een spelletje was - behalve dat de deelnemers de definitie van de situatie - "hij is een gevangene; ik ben een bewaker", of omgekeerd - hadden geaccepteerd als rolmodel, en daarnaar handelden.

Ik heb het eerder over het definiëren van de situatie gehad in Nederlog, gewoonlijk in het verband dat politici of voorliegers precies daarop uit zijn: Het omschrijven van een situatie in termen die voor hun interpretatie en wat zij vinden dat hun publiek behoort te vinden en zeggen hierover goed uitkomen.

Het komt me daarom beter voor het door Zimbardo bedoelde aan te duiden als het spelen van rollen, met het bijkomend voordeel dat je dan makkelijk en begrijpelijk kunt spreken in termen als "met het spelen van de rol verwierven ze de daarbij behorende identiteit in de zin van een wijder geheel van opvattingen, gebruiken, propriteiten, en manieren van denken, waarderen en spreken dat geacht wordt spelers van zo'n rol te kenmerken". (Zie mijn noten bij Multatuli's Ideen 1112 en 1211 voor aanzienlijk meer over rollen.)

En zodra "de bewakers" hun gespeelde rollen als (een soort van) realiteit aanvaardden ging het heel snel bergafwaards, zoals Zimbardo even verder zegt:

I think the sense of power came after they began to ratchet up the control. To say, OK, now we’re going to have these counts go on for hours on end. We’re going to arbitrarily show that we’re in control. I tell a joke, you laugh, I punish you. I tell a joke, you don’t laugh, I punish you. I think the sense of power came after the display of domination and control, in that you began to feel that, yeah, I can do this, I can get away with it. And then once the prisoners gave in even slightly, then they just kept amping it up.

Dit komt mij dus heel bekend voor van de Amsterdamse SD/DWI, waar met uitkeringsgerechtigden feitelijk concentratie-kampje gespeeld werd, en wellicht nog steeds wordt (al zijn mijn stukken daarover ongetwijfeld gelezen door gemeentelijke ambtenaren en wethouders). (**)

U vindt meer interessants over "de gevangenen" en "de bewakers" in dat experiment dat ik oversla in het interview, en ik kom nu bij iets anders interessants, namelijk Zimbardo's eigen rol in het geheel.

Feitelijk was hij dus de professor psychologie van de zeer prestigieuze Stanford Universiteit die een zogeheten sociaal-wetenschappelijk experiment opgezet had om de invloed van "de definitie van de situatie" op "het groepsgedrag" te onderzoeken, maar hij was ook direct betrokken bij een en ander in de rol van "prison superintendent" - en hij is eerlijk genoeg om toe te geven dat hijzelf na enkele dagen zich vrijwel geheel met die rol identificeerde, al was hij tegelijk wereld-specialist op het terrein van de invloed van "de definitie van de situatie" op "het groepsgedrag". Of zoals hij dat zelf zegt:

"I had become the prison superintendent, and the only interest you have is your institution. The administrator cares about the institution, the integrity of the institution and its staff, and that’s where, you know, I really switched over to being focused more on the institution, the agenda, the itinerary, and the guards."

En zoals hij verder uitlegt gold hetzelfde voor andere min of meer zijdelings betrokkenen bij het experiment - die dus allemaal deden alsof de rollen die ze speelden in iets waarvan ze moesten weten dat het alleen een experiment was een feitelijk bestaande werkelijkheid constitueerden, die ze het recht of de plicht gaf zich zo te gedragen als mensen met dat soort rollen doen.

Dit bleek ook - binnen een paar dagen - héél ver te gaan, inclusief conversaties tussen een moeder die bevonden dat haar zoon, die de rol van gevangene speelde, er slechter uitzag dan hij ooit gedaan had in haar ervaring, en Zimbardo zelf, halfbewust de "prison superintendent" en halfbewust de "professor psychologie", als volgt - en ikzelf heb vele tientallen van dit soort conversaties met ambtenaren en medici moeten voeren. De "she" in het volgende is de moeder van de student, die zich zeer ongerust maakte:

PZ: She’s going make trouble. So she’s trouble—not to the experiment, to the prison. And so I say, “What seems to be your son’s problem?”

BLVR: Your son’s problem.

PZ: Yes, right, so here the whole experiment is about the power of the situation over the dispositional personal attributions. She’s saying, “There’s something bad about this situation.” As an administrator, I’m saying: “What’s wrong with your kid?” She says, “Well, he doesn’t sleep.” I said, “Does he have insomnia?” So I’m putting the problem onto him, not the situation. And she says, “No, no, they wake them up every few hours.” And I said, “Oh, that, that’s called the counts.” I run through this whole thing, and I tell her why it’s essential, and the husband’s just sitting there, real quiet and really upset because his wife is challenging authority. She says again, “I don’t mean to make trouble.” And so I think… she’s going to blow the whistle. And automatically, I did something which is so horrific, against all my values, I just turn to the father and say, “Don’t you think your boy can handle a little stress?”

BLVR: Wow, so that he’ll…

PZ: What’s he going to say? “My boy’s a sissy?” He’s gotta say, “Of course. He’s a tough guy, he’s a leader.”

Zo is het mijn probleem dat ik ziek ben; mijn probleem dat ik pijn lijd; mijn probleem dat ik daar volgens de ambtenaren waarschijnlijk over lieg; mijn probleem dat ik niet geintegreerd ben in Onze Nederlandse Samenleving; en is het de taak van de feitelijke sadisten die gemeente-ambtenaren zijn mij, ook met rheuma in mijn handen, aan het glassnijden te zetten omdat ik eigenlijk te lui zou zijn om te werken, een uitkeringsfraudeur zou zijn, en zou profiteren van miljoenen gezonde hardwerkende Tokkies, die allemaal niet te beroerd zijn om te werken, en tevens groot voorstander van kampementen voor baardmannen en zo. Maar dit is een terzijde, met nogmaals een verwijzing naar (**).

Terug naar wat mensen in meerderheid zo vaak zo weinig menselijk` maakt. Hier is een eerlijk en tamelijk moedig citaat van Zimbardo die achteraf over zijn eigen rol schreef

“Only a few people were able to resist the situational temptations to yield to power and dominance while maintaining some semblance of morality and decency; obviously I was not among that noble class.”

De interviewer vraagt: "Why so hard on yourself?":

PZ: Well, yeah, because I deserve it! I was the adult, they were kids. I had done lots of research. I should not have allowed myself to get so trapped in that role. The whole study is about the power of the situation; I mean, that abstract concept should have been there to say, “Hey, look, here’s that thing you’re studying, and here you are caught up in it.” (..) When one of the prisoners broke down, I should have said, “Look, that’s enough.” The mother was right. And I humiliated her rather than realize that.

En dit wordt onmiddellijk gevolgd door Zimbardo's uiteindelijke aanleiding het experiment na vijf dagen te beëindigen:

One day Christina Maslach came down (***) and saw the guards line up the prisoners for the toilet run at ten o’clock. The guards chain their legs together, they have their bags over their heads, their arms on each other, the guards are cursing, yelling at them, the prisoners are shuffling along. I look up and I have the day’s agenda—and I check off “ten o’clock toilet run.” That’s all it is. She looks at it and says, “This is horrendous! This is dehumanization. This is a violation of everything that humanity stands for. And this is you allowing this to happen, essentially.” So that’s a really critical thing. I’m not being cruel, I’m just being totally indifferent to suffering. And indifferent to suffering, because what’s happening is what usually happens at ten o’clock. If it didn’t happen, then I would be concerned: “Where’s the ten o’clock toilet run?” Now the toilet run didn’t have to be with chains, it didn’t have to be with bags, it didn’t have to be with all this other stuff. But that got to be the routine. So we’re following a routine, it’s nothing more than a checking it off, for me. For her, it’s nothing more than a violation of humanity.

Tot nu toe citeerde ik uit de eerste twee delen van het interview, en ik sla nu een flink stuk over en kom bij Zimbardo's diagnose van de beweegredenen van Bush, Cheney en andere m.b.t. "de oorlog tegen het terrorisme", die ook hier in Neerland afgekondigd is, door minister Zalm en de verrader van mijn generatie Max van Weezel, ook zeer grage autoriteiten-medewerker, zoals u onder de link naar 2004 kunt uitvinden, en overigens in mijn eigen grondige diagnose van deze zeer welbewuste oplichterij uit 2005:

PZ: (..) Cheney primarily, and Bush and Rumsfeld and George Tenet. For very consciously aware reasons, they decided to label the global challenge of terrorism—which it should have been—a war on terrorism, so that Bush could be the active commander in chief, so you have martial law, so you could suspend lots of rights. That’s why it’s called the “war on terror.”

En even verder zegt Zimbardo geheel terecht:

So they set up all these mechanisms to say, you know, you’re feeding the enemy, you’re killing the soldiers by protesting against it. And then essentially instituted… because of this unique power base, the NSA secret thing, they’re spying on us, they have these renditions, torture things, a whole set of things that are alien to everything, all basic American values. The Military Commissions Act, which they pushed through, overturns two hundred years of Anglo-American law. I mean, give up habeas corpus. Simply redefine someone as an [unlawful] enemy combatant; that means they have no rights. And essentially anyone in the world suspected of terrorism can be arrested anyplace in the world, brought to an undisclosed place without a charge, and kept there indefinitely. There’re people in Guantánamo that have been there for seven years with no charges against them except “suspected of terrorism.”

Wel, lezer... de meeste mensen zijn zo, ik bedoel zoals Zimbardo de moed had over zichzelf toe te geven. Vandaar Abu Ghraib, vandaar concentratiekampen, en vandaar mijn behandeling in Amsterdam - en wat dat laatste betreft: Ik deug niet omdat ik protesteer tegen Onze Eigen Officiële Autoriteiten; "dus" ben ik gek; en "dus" mag ik mishandeld worden, gepijnigd, beledigd, uitgescholden, met moord bedreigd, ja zelfs vergast worden. In Amsterdam - en als ik daar dan over klaag dan krijg ik - "dus" - meer dan 2 dekaden lang geen antwoord behalve dit honds schofterige van B&W van Amsterdam:

"Omdat u zich beledigend en/of grievend heeft uitgelaten gaan wij niet op u in."

en van dekaden lang tot de toppen van hun sadistische vingers getrainde ambtelijke sadisten, volgens hun eigen burgemeesterlijke mafia-Fuehrers bovendien gelijkwaardig aan alles en iedereen, dus bij logische implicatie aan concentatiekamp-beulen:

"U hebt helemaal geen recht over het verleden te klagen"

Zie verder De Aabb-mensen 1: De SD/DWI-methode sinds eeuwen.

Het is ook hierom, daartoe mede gemotiveerd door de beestachtige drugsmafia-sadisten die in Amsterdam Ombudsman zijn, dat ikzelf pessimistisch ben over de voortgang van de menselijke samenleving zolang de doorsnee niet minstens 50 IQ-punten meer heeft en een aantal tot sadisme, totalitairisme en conformisme disponerende genen minder.

En het verklaart het een en ander over zowel de menselijke geschiedenis in het algemeen als mijn wedervaren in Amsterdam in het bijzonder.

Er is trouwens ook een reeks zeer instruktieve beelden van een en ander samengesteld door Zimbardo: Zie de eraan gewijde site Stanford Prison Experiment (Link naar aan dit experiment gewijde site) waaruit ik nu citeer, zodat u maar weet wat gewone gezonde mensen bij gelegenheid heel makkelijk motiveert

Indeed, it should be noted that no guard ever came late for his shift, called in sick, left early, or demanded extra pay for overtime work.

In feite vonden ze het heel jammer dat het experiment beëindigd werd.


P.S. Ik had dit nog liggen van 5 dagen geleden, zag ik zojuist - dus bij deze, al lijken mijn Nederlog-lezers niet bijzonder geinteresseerd in het onderwerp Groepsdenken. Als dat zo is dan is dat jammer, en de links naar het gehele  interessante interview met Zimbardo, naar de uitgebreide site met veel beeldmateriaal over het Stanford Prison Experiment en het Engelse Wikipedia-artikel Stanford Prisoner Experiment zijn echt leerzaam over de mens.

Notes

(*) De redenen dat ik gewoonlijk naar de Engelse Wikipedia refereer, en zelden naar de Nederlandse, zijn dat ikzelf vaker in het Engels dan het Nederlands denk; veel vaker Engels dan Nederlands lees; de Nederlandse Wikipedia een stuk slechter (partijdiger, oneerlijker, provincialer, kleinsteedser, benepener) vind dan de Engelse, voor wat ik er dan van las; en dat ik dingen die samen hangen met computers het liefst in het Engels lees, omdat de Nederlandse terminologie ervoor zowel gruwelijk als mij voor een flink deel onbekend is.

(**) Laat ik ook nog eens herhalen wat ik eerder gezegd heb: Ik zit anders in elkaar dan de zeer grote meerderheid, net als mijn ouders en grootouders, en wie zo gek is dit soort spelletjes met mij te pogen te spelen speelt zowel met zijn of haar leven als dat van zijn of haar lieve collega's.

(***) Ik citeer uit deserie beelden van: Stanford Prison Experiment

Out of 50 or more outsiders who had seen our prison, she was the only one who ever questioned its morality.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail