\ 

Nederlog

 

13 oktober 2009

 

150 jaar Max Havelaar: Multatuli vraagt betrekking als redakteur



Ik ben weinig fris maar wilde u de eerste en laatste paar alineaas van een lange fraaie brief
[1] niet onthouden. Het jaar is 1859. Eduard Douwes Dekker, nog niet posthuum hollands-hypocriet gekastreerd als "Nederland's Grootste Schrijver", zonder dat ooit enig mens - op n na - zijn ideen zelfs maar enigermate zinnig behandelde of besprak, 115 jaar lang niet, schrijft zijn vrouw extatisch:
 

Brussel 13 Oct savonds.

Lieve beste hart!
(..)
Lieve hart mijn boek is af, mijn boek is af! Hoe vind je dat? Ik moet nu copieren maar het boek is af. En ik sta u borg dat het opgang maakt. Het zal als een donderslag in het land vallen dat beloof ik je. Ja, ik weet wel dat het Hollanders[2] zijn, maar ik heb ook geschreven! En lieve Engel, jij komt er in, en Edu, en mijn boek is een antwoord aan de menschen die geld van ons moeten hebben. Je weet niet wat er in dat boek zit. Als het gedrukt is zet ik eene advertentie in de Courant. Multatuli vraagt betrekking als redakteur en ik ben er zeker van dat ik een plaats krijg[3]. Je zult trillen bij het lezen, en anderen ook. Ik weer zeer goed dat er veel is wat Jan[4] bijv.: zeer afkeurt, maar ik mag mij noch daaraan noch aan iets anders storen want bij zoo iets moet vrijheid zijn. Ik geloof dat mijn boek ons aan brood zal helpen, want dat ik daarna dadelijk geld zal krijgen voor een manuscript en dan kom ik in Holland en wij zullen bij elkaar zijn beste engel wat zeg je daarvan.[5]
(.......)
dag engel. Ik heb veel hoop. Ik hoop dat je wat van de geloofsbelijdenis gebruiken kunt. Dat vervl.: copieren. Ik had zoo'n lust dadelijk aan mijn nieuwe boek te beginnen. Ik hoop, ik hoop gaauw bij elkaer te zijn en dan voor altijd. Als mijn boek in Holland opgang heeft gemaakt, gaan wij hier wonen want dan kan ik hier ook een uitgever vinden. dag engel kus pierewiet en Nonnie.[6]

Ja ik moet schrijver zijn ik heb wel honderd boeken in mijn hoofd.[7]


Het liep, gelijk uit mijn noten blijkt, geheel anders, en in zijn eigenste grafrede bezong Multatuli zelf de reden waarom, al had hij ook Mulisch en Etty, of vrijwel welk ander tragikomisch paar lokaal wereldbefaamde Nederschrijvers-om-geld-en-opgang kunnen noemen...

Gy hebt het Volk bedorven! Gy, schriftgeleerden, gy, gy, gy . . .

    Gy, met uw gepraat over dingen die vanzelf spreken. Gy, met uw gepraat over dingen die in 't geheel niet spreken. Gy, met uw rechterzy en uw linkerzy. Gy met uw behoud en met uw liberalisme. Gy, met uw "eerste beginselen" die onmisbare bondgenooten van elke beginselloosheid. Gy, met uw deftigheid en witharige wysheid. Gy, met uw duitenplatery, dat is: gy met uw bedrog . . . GY hebt het Volk bedorven!

   En ge huist, als vuil ongedierte, niet alleen in de plooien van de toga der Volksvertegenwoordigers - ge nestelt overal waar ge kunt plaats vinden tusschen naad of vouw der bedekking van de een-of-andere deftigheid. Gy, sprekers, praters, schrijvers, redenaars, prekers . . .

... uit eigen tijd en eigen eerlijk en rechtvaardig en weldenkend en door en door fatsoenlijk Neerland, maar in plaats daarvan - zo dat mogelijk is: the decent Dutch mind boggles! - nog groter denkers en schrijvers dan Neerlandse denkers en schrijvers:

Wie is Churchill? Wie is Disraeli?[8] Lezer, 't zyn vreemdelingen die wat geschreven hebben, en dus beroemde schryvers. Mochten ze zich in 'n grootmoedige bui vernederen Holland met 'n bezoek te vereeren, ze zullen met gastmalen, feestgejuich en fakkel-optochten, met serenades en drink-oraties ontvangen worden. Het gansche volk van Nederland staat met bewondering, geestdrift en breekyzers gereed, alle zilversmidswinkels... wat zeg ik, alle magazynen van goudwerkers en diamantzetters te plunderen, om de kruinen der doorluchtige gasten van de verschuldigde lauwerblaren te voorzien. De benedenruggen der koncierges van alle mogelyke lustverblyven wedyveren in oefening van hoekscherpte, om de ware houding te vinden waarin aan de heeren 't eerbiedig voorstel zal gedaan worden, ditmaal voor hun meegebrachte honden genoegen te nemen met ledikanten waarop de vorstelyke voorouders van den huize gewoon waren hun laatsten adem uitteblazen. By de onmogelykheid om die edele dieren 'n spys hunner waardig voortezetten, zal men genoodzaakt wezen zich ditmaal tot ribbetjes en zwezerik van nederlandsche jonkvrouwen te bepalen. Mochten de heeren, vr 't hun schikt de onderdanige voetkus in ontvangst te nemen, waarmee gastheer en gastvrouw beschroomdelyk de vryheid hopen te mogen nemen hun beslikte schoenzolen te reinigen, naar den Abtritt vragen, men zal ze wyzen op dozynen nederlandsche schryvers die zich, ad hoc wydgapend, en niet zonder yverzucht op eventueele voorkeur, ruggelings op den grond hebben gelegd. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Etiamsi omnes, ego non![9] Men wordt beleefd verzocht, den opengelaten regel intevullen met de ruwste vloeken die er te bedenken zyn.

Noten

[1] Multatuli, Volledige Werken. X p. 73-78. De spelling en rechtschryving zyn van de editeur en Ideen- en tekst-verminker in de VW Garmt Stuiveling.

[2] Door Multatuli bedoeld in ongeveer deze zin: karakterlozen (behoudens uitzonderingen).

[3] Nee dus: Feitelijk vond Multatuli nooit werk, nergens, en kon hij pas enigszins van zijn schrijverij leven toen hij Funke als uitgever had. Hij heeft veel geleden, net als zijn familie. (U moet maar bedenken: hij was een genie, en dat mag in Holland niet - ik bedoel de waarheid spreken en schrijven over zaken van algemeen belang. Zo iemand zal lijden en gediscrimineerd worden, in Holland, zo nodig tot de dood erop volgt, zo God het wil, natuurlijk.)

[4] Multatuli's jongere broer, die hem en vrouw en kinderen financieel ondersteunde.

[5] Ook hier kwam niets van terecht - en hier is bijna 18 jaren later Multatuli's eigen zeer fraaie maar zeer bittere zwanenzang: 1278 : Lezer, ik ben dood (vervolg in 1279 en daarna).

[6] Zijn kinderen resp. zoon Edu en dochter Nonni. Overigens: De over het geheel genomen beste biografie van Multatuli is die van W.F. Hermans, ook met veel fraaie fotoos, en is op het internet te vinden, ter beschikking gesteld door Hermans' erven (dat heel aardig is, en ikzelf vind het WFH's beste boek, trouwens).

[7] Die er overwegend ook niet kwamen, want Nederlanders houden niet van werkelijk uitstekende mensen.

[8] Niet de Engelse premiers Winston en Benjamin van gezegde familienamen, maar hun voorvaderen.

[9] Vreemd genoeg in deze heerlijke dappere Neerlands heilstaat van gelijkwaardigheid (van allen - inclusief U, lezer, en geef toe dat u niet zo een gigantisch waarachtig dialectisch genie als Hij dacht te zijn, als Hij het u niet eerlijk, integer en ook klip en klar dabei zelf aan u geduid had - ik be"doel": prof.dr. Paul Scheffer) zijn er (vreemd genoeg!) zeer zeldzame enkelingen die dat ook menen - maar ja: ook zij deugden voor weinig anders dan individueel lijden en volks vermaak, want hoogmoed komt voor de val! Eigen schuld dikke bult!

Du skal ikke tenke at du er noen!

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail