\ 

Nederlog

 

4 oktober 2009

 

Over rollenspel - A.  Menselijke achtergronden

 
   
    Were I, who to my cost already am
  One of those strange, prodigious creatures, Man
  A spirit free to choose, for my own share,
  What case of flesh and blood I pleas'd to wear,
  I'd be a dog, a monkey or a bear,
  Or anything but that vain animal
  Who is so proud of being rational.

   -- John Wilmot, 2nd Earl of Rochester
   (from "A Satire Against Reason and Mankind") (*)
 

  
   Gij hebt de fout van de meeste keurnaturen.
   Gij wilt, dat zij denken en gevoelen gelijk Gij.

   -- Sicco Roorda van Eysinga over en aan
       Multatuli (31.xii.1870) (**)

Inleiding:

Dit stukje gaat niet over computer-beveiliging, zoals de vorige drie wel, omdat ik het niet voortdurend over hetzelfde wil hebben in Nederlog, en omdat ik binnenkort wat meer over computer-beveiliging zal schrijven in het Engels, in mijn reeks BitsAndPieces, dat over computers en programmeren gaat.

In plaats daarvan heb ik het over rollenspel, dat weer samenhangt met groepen en groepsdenken, waar ik het eerder over gehad heb in Nederlog, omdat ik meen daar wat zinnigs over te zeggen te hebben dat in beginsel veel verklaart over mensen, en dat in feite mijn noot 2 bij idee 1211 van Multatuli is, die ik hier afdruk omdat ik het eerder in Nederlog over het thema had:

Goffman reveals all (nearly) - Groups & Groupthinking

dat met een reeks links komt naar eerdere stukjes, en overigens omdat ik het belangrijk en interessant vind en het op deze plaats will hebben, dus als deel van Nederlog.

Als gisteren is er een stukje Rochester als boven, met een verklarende voetnoot met een interessant intiem persoonlijk detail over koning Charles II van Engeland, voor wie mijn verhandeling over rollenspel al kan dromen of niet interesseert.


Over rollenspel - A.  Menselijke achtergronden

Het onderwerp is de vermogens, intellectueel en moreel, van gewone doorsnee mensen, die de grote meerderheid vormen onder mensen, en de vraag die ik kort wil pogen te beantwoorden kan begrepen worden als: waarom Gibbon's samenvatting van de menselijke geschiedenis, namelijk

"History is little else but the register of the crimes, follies and misfortunes of mankind"

feitelijk adequaat is?

A. Laat ik de lezer eerst herinneren aan een zeer relevante samenvatting van een theorie van de psycholoog Kohlberg over de verschillen tussen mensen in morele niveaus, die hoog correleren met verschillen in intellectuele niveaus, en helder uiteen gezet zijn in de "Introduction to Psychology" van Hilgard & Atkinson. Dit is te vinden in 1171, en ik herhaal hier alleen de heldere tafel:

Stages in the development of moral values

LEVELS AND STAGES

ILLUSTRATIVE BEHAVIOR

Level I. Premoral

1. Punishment and obedience orientation

Obeys rules in order to avoid punishment.

2. Naive instrumental hedonism

Conforms to obtain rewards, to have favors returned.

Level II. Morality of conventional role-conformity

3. "Good-boy" morality of maintaining good relations, approval of others.

Conforms to avoid disapproval, maintaining good relations, dislike by others.

4. Authority maintaining morality.

Conforms to avoid censure by legitimate authorities, with resultant guilt.

Level III. Morality of self-accepted moral principles

5. Morality of contract, of individual rights, and of democratically accepted law.

Conforms to maintain the respect of the impartial spectator judging in terms of community welfare.

6. Morality of individual principles and conscience.

Conforms to avoid self-condemnation.

Ook wijs ik de lezer er op dat in 1171 uiteengezet wordt dat slechts een klein percentage mensen wat hier Level III (= Stages 5 and 6) halen: De meerderheid hťťft geen eigen "self-accepted moral principles" (al denken ze dat regelmatig wel graag) maar opereren feitelijk op een niveau van - veel veiliger, maatschappelijk gewoonlijk veel populairder en makkelijker - "conventional role-conformity".

B. Hier is een citaat uit een brief van M.'s vriend Roorda van Eysinga aan M. van 31 december 1870:

Gij hebt de fout van de meeste keurnaturen. Gij wilt, dat zij denken en gevoelen gelijk Gij. (VW XIV p. 295)

Dit lijkt mij een in beginsel juiste inschatting van een verschil tussen Multatuli en vrijwel al zijn medemensen: Dat zijn geen "keurnaturen", en ze hebben niet het karakter - de zelfstandigheid, de individualiteit, het zelf oordelende, het op eigen kompas varen - om hun ideeŽn en idealen als maat- en richting-gevend te beschouwen en behandelen voor hun eigen doen en laten en hun eigen oordelen. De voornaamste reden daarvoor zijn een gecombineerd gemis aan intelligentie, onafhankelijkheid en moed - wat in zoverre troostvol is dat deze gebreken niet gewenst of verworven maar aangeboren zijn, en dus mensen niet persoonlijk kwalijk kunnen worden genomen.

Bovendien is het in beginsel ook verstandig voor mensen die geen bijzondere talenten bezitten om zich te richten naar de oordelen van anderen, die kennelijk intelligenter en geÔnformeerder zijn dan zij zelf, althans indien deze voorgangers eerlijk schijnen. (Feitelijk richt het grootste deel van de grote massa van onbegaafden zich voor een aanzienlijk deel naar reclame en evidente propaganda.)

C. I.v.m. Multatuli, maar ook met meer gewone mensen en hun onvermogen iets anders dan gewoon, conformistisch en volgeling te zijn verwijs ik de lezer naar 1185, waar o.a. een fraai en relevant citaat van Confucius wordt gegeven, dat aantoont dat Multatuli met zijn aandringen op waarachtigheid weliswaar een thema aansneed dat Nederlanders van het niveau Verhoeven en 't Hart (zie 522) niet in staat zijn te begrijpen, maar dat wel behoorlijk klassiek is.

D. Vervolgens een citaat van T.H. White, uit een boek dat, als Swift's "Gulliver's Travels" als kinderboek werd gepresenteerd, maar feitelijk satire bedoeld voor volwassenen was, en nogal wat behoorlijk scherpe maar daarom niet onware passages bevat als de volgende:

"What are we, then, at present?"
"We find that at present the human race is divided politically into one wise man, nine knaves and ninety fools out of every hundred. That is, by an optimistic observer. The nine knaves assemble themselves under the banner of the most knavish among them, and become 'politicians': the wise man stands out, because he knows himself to be hopelessly outnumbered, and devotes himself to poetry, mathematics or philosophy; while the ninety fools plod off behind the banners of the nine villains, according to fancy, into the labyrinths of chicanery, malice and warfare. It is pleasant to have command, observed Sancho Panza, even over a flock of sheep, and that is why politicians raise their banners. It is, moreover, the same thing for the sheep, whatever the banner. If it is democracy, then the nine knaves will become members of parliament; if fascism will become party leaders; if communism, commissars. Nothing will be different, except the name. The fools will still be fools, the knaves still leaders, the result still exploitation. As for the wise man, his lot will be much the same under any ideology. Under democracy he will be encouraged to starve to death in a garret, under fascism he will be put in a concentration camp, under communism he will be liquidated. This is an optimistic but on the whole scientific statement (...)"

(
T.H. White's "The Book of Merlyn", p. 51-2)

E. Uit hetzelfde boek is hier een samenvatting van een resultaat van de zojuist geschetste verhoudingen van "one wise man, nine knaves and ninety fools out of every hundred":

"Do you know that it has been calculated that, during the years between 1100 and 1900, the English were at war for four hundred and nineteen years and the French for three hundred and seventy-three? Do you know that Lapouge has reckoned that nineteen million men are killed in Europe in every century, so that the amount of blood spilled would feed a fountain of blood running seven hundred litres an hour since the beginning of history? And let me tell you this, dear sir. War, in Nature herself outside of man, is such a rarity that it scarcely exists. In all those two hundred and fifty thousand species, there are only a dozen or so which go to war." (T.H. White's "The Book of Merlyn", p. 40)

F. T.H. White schreef zijn boek in de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog. Als de schatting die hij geeft - "a fountain of blood running seven hundred litres an hour since the beginning of history" - dan was de twintigste eeuw verreweg de gruwelijkse eeuw in de menselijke geschiedenis.

Ter illustratie citeer ik hier mijzelf uit het lemma "Ordinary men" in mijn "Philosophical Dictionary":

Mr. Randolph J. Rummel has taken the trouble of finding out how many civilian persons have been murdered in the 20th Century apart from the many soldiers that were killed on battle-fields. He wrote a book about it called Death by Government, in which one can find, among other things, the following table - that lists only civilian deaths and no military deaths in wartime:

Dictator Ideology Country Years Deaths
Joseph Stalin Communist Soviet Union 1929-1953 42,672,000
Mao Tse-tung Communist China 1923-1976 37,828,000
Adolf Hitler Fascist Germany 1933-1945 20,946,000
Chiang Kai-shek Militarist/Fascist China 1921-1948 10,214,000
Vladimir Lenin Communist Soviet Union 1917-1924 4,017,000
Tojo Hideki Militarist/Fascist Japan 1941-1945 3,990,000
Pol Pot Communist Cambodia 1968-1987 2,397,000
Yahya Khan Militarist Pakistan 1971 1,500,000
Josip Broz Tito Communist Yugoslavia 1941-1987 1,172,000

 

 

 

 

 

 

When summed, this comes to over 200 million murders - nearly all committed by perfectly ordinary men, for what they considered to be the best of moral reasons, from love for Our Fatherland or Our Party or Our Race, and because those they murdered stood in the way of a better society, or so their leaders claimed and they mostly believed.

What the above table also makes somewhat credible is that a considerable part of the murdering that ordinary men do happens especially when they are caught up in totalitarian states, political ideologies, or religious faiths.

And what the above table is misleading about is the role of politics: In the 20th Century most murdering on a social scale happened in the name of totalitarian political ideologies like fascism and communism, but in early ages most murdering on a social scale happened in the name of totalitarian faiths like Catholicism, Protestantism or Mohammedanism.

These facts show that the abilities and inclinations of ordinary men are of fundamental importance to the state and shape of human societies, and of what is possible and impossible in it, and suggest a number of questions.

Also, it so happens that next to Rummel's statistics, there are some interesting studies about ordinary men and totalitarianism: Browning's "Ordinary Men", Conquest's "The Great Terror", and Laqueur Ed.'s "The Holocaust Encyclopedia".

Ik gaf de zes citaten om enig antwoord te geven op waarom Gibbon's samenvatting van de menselijke geschiedenis als weinig anders dan een overzicht van de misdaden, stompzinnigheden, en ongelukken van de mens, adequaat is, en wat het verband is tussen die diagnose en de vermogens, intellectueel en moreel, van gewone doorsnee mensen, die de grote meerderheid vormen onder mensen.

Er zijn, lijkt me, een drietal hoofdkonklusies, gevolgd door een citaat uit een brief van Multatuli

  • De grote meerderheid van de mensen - vrijwel iedereen die niet zowel zus of zo hoogbegaafd is als een zelfstandig karakter heeft - is primair conformist, en komt zelden of nooit verder dan het morele niveau van ""Good-boy" morality of maintaining good relations, approval of others" of "Authority maintaining morality", overigens beide uitstekend geschikt om in tijden van oorlog of burgertwisten een patriottisch held te worden, en voldoende om mensen tot minimaal adequaat maatschappelijk functioneren te motiveren, en tot redelijk voorkomende vriendelijke mensen in tijden van vrede, althans buiten politieke of religieuze dictaturen.
  • De grote meerderheid van het kwaad dat mensen andere mensen aandoen - waar "kwaad" zo objectief en onpartijdig mogelijk gedefinieerd is in termen van geweld, vernieling, moord etc. - wordt gedaan uit naam van wat plaatselijk gelden als de allerhoogste meest nobele motieven, die gezien en benoemd worden door de aanstichters van dat kwaad als goed, nobel, wenselijk, en moreel, en bedoeld om vaderland, kerk, partij of eigen groep te dienen.
  • De mens is in meerderheid een totalitaire, rationaliserende ideologische aap, en is gemiddeld naar aard en aanleg niet in staat tot veel beter, en alleen tot beter dan normaal in de zeldzame tijden dat ze geleid worden door werkelijk begaafde en integere personen, die zich overwegend laten leiden door rationele theorieŽn en empirische feiten, en niet door irrationeel bijgeloof, fanatisme, illusies of wensdenkerij.

Hier is een citaat uit een brief van Multatuli van 29 december 1881, bijvoorbeeld voor wie meent dat mijn realistische meningen wat misantropisch kunnen klinken:

Liefhebben is juist: geven, gedachten geven, ziel geven. Ziedaar dan ook de oorzaak (en de reden!) van m'n tegenzin in 't schrijven voor 'n publiek dat ik niet liefheb! Ik veracht het vulgus! En meen niet dat ik met dit woord hen bedoel die (konventioneel meestal) voor abject doorgaan. Ook niet de zoog.d onbeschaafden of ongeletterden. Ook zelfs niet de bedryvers van kwade daden. (iets anders dan misdadigers van professie.) Neen, ik bedoel de ordinaire wezens die nooit uit den koers raakten omdat ze ... nooit in zee staken, laat staan stormen braveerden. Daaruit bestaat de meerderheid. Die meerderheid heeft een boventoon in Regeering, in Volksvertegenwoordiging, in rechtszalen, in polemiek, in wysbegeerte (god betert!) in letterkunde, in wat ze poŽzie believen te noemen, (meestal niets dan kinderachtige versjes makery.) Die meerderheid heerscht overal! Dat walgt me. Vandaar ook de sarkasmen (...)
(VW XXI p. 557)

Tenslotte, om deze lange noot af te sluiten met een korte opmerking over waar het allemaal mee begon, namelijk de door Multatuli beweerde misdadigheid van de Kopperliths, die kennelijk in het echte leven Van de Velde heten, trouwens, omdat Multatuli daarvoor een paar jaar werkte, ongeveer op de leeftijd dat Wouter dat deed:

Mij dunkt van niet. Ze waren dom, dom, oliedom, en overigens - kennelijk - braaf aangepaste, fatsoenlijke, oppassende, wetsgetrouwe conformisten, die vooral zichzelf bedrogen over zichzelf en hun klanten over de kwaliteiten van de koopwaar, maar beide tekortkomingen zijn geheel normaal.

Wat wŤl waar is in dit verband is dat de meeste misdaden die maatschappelijk georganiseerd zijn gebeuren uit naam van de hoogste idealen en uitgevoerd worden door conformisten, in opdracht van politieke of religieuze leiders. Maar dat is een ander verhaal: Zoals mensen in doorsnee zijn, zijn ze goed noch slecht als dat moeite kost of risico oplevert, en vrijwel altijd conformistisch, uit welbegrepen eigenbelang. En dat is ze gewoonlijk niet echt kwalijk te nemen, want het gebeurt gewoonlijk niet alleen uit welbegrepen eigenbelang, maar ook uit onvermogen tot iets anders, origineels en individueels.

Er staat meer over rollen in de lange reeks verwijzingen boven, die ik hier herhaal voor het gemak:  1210a, 1210, 1185, 1171, 1112, 817, 618, 616, 276, 136, 74  en 73, en er zijn wat meer details en preciseringen te vinden in 1112. 
 


P.S. Later vandaag of anders morgen deel B. Ondertussen kan ik u meedelen dat de stukjes van gisteren en eerder over computerbeveiliging veel aftrek vonden, en dat ikzelf denk dat ze zowel leerzaam als bruikbaar moeten zijn voor vrijwel iedereen die Windows draait. En ikzelf vind het heel jammer dat ik Safer Software niet veel eerder wist, want het had me veel computerellende kunnen helpen besparen of verminderen.

Noten

(*) Ik citeerde Rochester - zoals ik hem maar zal noemen, naar Engels gebruik - ook gisteren, en zal binnenkort op hem terugkomen in Nederlog.

De link die ik hierboven geef is naar Ealaside A. Haas's site over hem, die zeer de moeite waard is, maar ik geef niet haar versie, maar de versie in Graham Greene's "Lord Rochester's Monkey - being the Life of John Wilmot, Second Earl of Rochester", geschreven tussen 1931 en 1934, pas uitgegeven in 1974 omdat Rochester een stiefkindje van de Engelse literatuur is vanwege enerzijds het zogeheten pornografisch karakter van zijn zeer fraaie en scherpzinnige gedichten, en anderszins vanwege zijn zeer libertijnse manier van leven, en zijn atheisme.

Ik bezit een fraaie paperback editie van het zojuist genoemde werk van Greene, met veel illustraties en met ISBN: 0 8600  7740 3, die ik u van harte aan kan raden als Rochester, Charles II of Engeland gedurende diens koningschap u interesseren.

En om deze poetische voetnoot passend poetisch af te sluiten, en trouwens ook omdat ik tot die kleine groep Nederlanders (en mensen) behoor die redenen plegen te geven voor ideeen is hier het begin van "A Satire on Charles II" - waarbij u moet weten dat dit de toenmalige koning van Engeland betreft, die zeer verplicht was aan de vader van Rochester, en zeer gecharmeerd was van Rochesters, moed, conversatie, en talent, maar hem af en toe in de Tower opsloot, waarschijnlijk vooral om hem te beschermen tegen zichzelf en anderen, want Rochester schijnt iedereen verbaal aangekund te hebben

I' th' isle of Britain, long since famous grown
For breeding the best cunts in Christendom,
There reigns, and oh! long may he reign and thrive,
The easiest King and best-bred man alive.
Him no ambition moves to get renown
Like the French fool, that wanders up and down
Starving his people, hazarding his crown.
Peace is his aim, his gentleness is such,
And love he loves, for he loves fucking much.
---Nor are his high desires above his strength:
His scepter and his prick are of a length;
And she may sway the one who plays with th' other,
And make him little wiser than his brother.
Poor prince! thy prick, like thy buffoons at Court,
Will govern thee because it makes thee sport.
'Tis sure the sauciest prick that e'er did swive,
The proudest, peremptoriest prick alive.
Though safety, law, religion, life lay on 't,
'Twould break through all to make its way to cunt.
Restless he rolls about from whore to whore,
A merry monarch, scandalous and poor.

Rochester was jarenlang "Gentleman of the Bed Chamber" en intimus van Charles II (overigens ook een van de zeer weinige intellectueel zeer begaafde koningen en veel waarschijnlijker dan niet ook een atheist), die hem bijzonder op prijs stelde. Het meeste dat Rochester over Charles II zegt is letterlijk waar, maar of "His scepter and his prick are of a length" letterlijk waar is is onbekend. Greene levert een afbeelding van Charles bij zijn inauguratie, met scepter en al, waaruit blijkt dat deze koning, indien waar, a true prodigy of mankind geweest moet zijn. Hesketh Pearson schreef een aardige biografie over hem, Charles II geheten, die helaas uit 1960 dateert en niet echt ingaat op zijn vele maitresses, sexueel vertier, intellectuele scherpzinnigheid, en de wits aan zijn hof, waaronder alweer een buitengewoon intelligente zeer welschrijvende atheist, die hem ook gedeeltelijk onderwees, Thomas Hobbes.

Trouwens... ook deze noot staat in de traditie van stukjes van mij die mede over de vraag handelen waarom ik zoveel meer van Engelse dan van Nederlandse literatuur houd: Veel spitser, veel beter geschreven, veel interessanter, zeer veel meer van hoge kwaliteit.

(**) Ik heb ongetwijfeld dezelfde fout - en kan u ook vertellen dat iedereen waarvan ik weet die werkelijk denken kan iets naiefs heeft, om welke reden ik Roorda, waarvoor iets soortgelijks geldt, iets zal verbeteren, met de verbetering vet gezet:

Gij hebt de fout van de meeste keurnaturen.
Gij meent, dat zij denken en gevoelen gelijk Gij.

Daar zit 'm namelijk de kneep: Ieder mens moet zichzelf en het hele universum beoordelen vanuit zichzelf, en kan niet anders oordelen, denken, voelen, zien dan met zijn of haar eigen hersens en zintuigen.

Wie dus niet kleurenblind is tussen een meerderheid van kleurenblinden (die hun grijs-1 "rood" en grijs-2 "groen" noemen, en ook al geheel vanzelfsprekend alsof het zo hoort en zo is, omdat ook zij het zo zien als hun gegeven is), die heeft het wat moeilijk om zich bij gelegenheid begrijpelijk te maken.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail