Nederlog        

 

   28 maart 2009

 

Nogmaals bonussen

crisis-economie

Gisteren schreef ik "Morgen misschien over het dubbeldenken, maar het hangt wel van de dan beschikbare energie af" - maar die is er dus even niet.

In plaats daarvan vandaag nog iets over bonussen, voorafgegaan door een gedeeltelijke herhaling - "kannibalisatie", zeggen Echte Schrijvers hier - van het laatste stukje van gisteren, omdat het uitstekend in mijn reeks over de crisis-economie past, waar het stukje van vandaag inpast, maar de rest van gisteren minder of niet, voorafgegaan door een kleine (zelf-)reflectie.

1. (Zelf-)reflectie
2. Het onverklaarb're verklaard
3. Bonus-gelieg en desinformatie

1. (Zelf-)reflectie

Ondertussen houd ik, zoals u wellicht gezien hebt, de stukjes over de crisis-economie bij in Nederlog -Issue extra de luxe en vormt een en ander ondertussen een fraaie reeks - van 58 ondertussen - die u ook, en onder andere, mag opvatten als impliciete vraag aan al die zo goed betaalde, gepensioneerde en van subsidies of bonussen voorziene Neerlandse topeconomen en topmanagers:

Waarom doen zij iets dergelijks niet?

Ik bedoel niet: Mij overschrijven of naschrijven, maar gewoon zelfstandig zinnige stukken of stukjes over de economische schrijven (waar je ook achteraf met enige trots naar kunt verwijzen) en die publiceren, al is het maar op het internet.

Ze doen het volgens mij niet - of anders zijn de NRC + Met 't oog op morgen zó achterlijk en slecht dat ze het nieuws daarover voortdurend missen of verzwijgen, en dat denk ik toch niet, cynisch of satirisch als ik bij gelegenheid mag zijn.

Het kan niet aan hun tijd liggen, want wie een beetje kan tiepen, formuleren en nadenken, en niet geheel braak ligt aan kennis van wetenschap en cultuur, kan het soort stukjes dat ik schrijf in enkele handomdraaien schrijven of anders (ik zou het moeiteloos kunnen, met hun zogeheten rand-faciliteiten) dicteren aan een secretaresse, want ik schrijf zoals ik spreek.

Het kan ook niet aan hun inkomen of technische mogelijkheden of aan de maatschappelijke of economische randvoorwaarden of aan hun gezondheid of energie liggen, want die zijn altijd zeer veel beter dan de mijne, in het geval van de vele handenvol, ja de minstens honderden nalatige, afwezige of zwijgende Nederlandse topeconomen en topmanagers sinds, laat ik zeggen, 1 september 2008.

Als de bedoelden al iets schreven, dan was het incidenteel, en waar ik er weet van had van droefgeestig niveau.

Een mens moet daar wel uit konkluderen dat zij - waaronder zulke eminente economische lichten als Nout Wellink, Sweder van Wijnbergen en ook Jan Bouwens waar ik het straks over zal hebben - dit niet doen omdat ze het niet kunnen, omdat ze, als ze zo een reeks als ik over economie schreef de afgelopen maanden zouden hebben kunnen schrijven, natuurlijk - mede - op basis van hun dekadenlange zeer welbetaalde speciaal geschoolde talenten en kennis, het wel héél schandalig zou zijn om Nederland, het parlement, en de media voor hogergeschoolden deze kennis en gedachten te onthouden, was het alleen al omdat de gemeenschap daarvoor vele jaren in hun opleidingen geïnvesteerd heeft.

Maar ja....

En nee, lezer: Ik word zelf niet gelukkiger van dit soort gedachten, want ik vind de incompetentie van de leiders en voorgangers geen vrolijk uitzicht en feitelijk een groot maatschappelijk gevaar.

Het is waar dat ik - mocht u een goed geheugen hebben - Lao Tzu citeerde, als volgt

"Het leiden van een groot rijk
 Is als het bakken van een klein visje"

maar ik ben bang dat - bijvoorbeeld - JP de HP die MP is, en zijn vele gelijkwaardige soortgenoten, geheel geen visjes kan bakken, waarbij komt dat één van de verdwenen randglossen bij de tekst van de taoïstische wijze geluid moet hebben

"Het ruïneren van een groot rijk
 ligt binnen iedere machthebber's vermogens"

in welk verband ik nu even op herhalingsoefening ga:

2. Het onverklaarb're verklaard

Het volgende fraais is van gisteren, maar hier herhaald vanwege de algehele diepzinnigheid ervan, en omdat het kennelijk in de behoeften van velen voorziet, om welke reden mijn subtitel dan ook 's vaderlands dichter Bilderdijk's Neerlands volgt. Terzake Die Welträtsel dan, en hun ontsluiering:

In de NRC van 27 maart staat een stuk van een James Carville met de titel

"Deze is niet uit te leggen".

Hij heeft het vooral over Obama, die dat probeert, maar die ook al stuit op het gemiddelde opleidingsniveau in de VS, en op Friedrich Schiller's realistische diagnose ("Gegen Dummheit kämpfen stelbst die Götter vergebens").

Carville legt uit dat eerdere Amerikaans presidenten het veel makkelijker hadden, en bovendien bij voorkeur en alleen het volk in soundbites en reclames voorlichtten over hun democratische plichten en rechten, maar konkludeert dan met enige droefheid

Met de banken ligt dat anders. Het is onmogelijk om de verklaring van deze in één soundbite of beeld te vatten.

U had - intelligent als u bent - vást al door dat ik het vandaag eigenlijk heb over het soort zaken waar mijn logische geest over struikelt in krantenproza, óók van de NRC, toch wel bijna door hoogbegaafden voor hoogbegaafden, als ik het redactie-gevoelen (de redacteuren zijn immers bijna allemaal vrienden van prof.dr. Paul Scheffer, de geniale UvA-geleerde: "Iedereen die er toe doet, is hier") dat daar bij gelegenheid heerst tenminste goed inschat.

Ik wil maar zeggen - ook al niet sprekend van "uitputtend, volledig, rationeel" - dat het héél wel mogelijk is "de verklaring van deze in één soundbite of beeld te vatten", en al héél lang geleden gebeurde:

"Stupidity and egoism are the roots of all vice."
(Buddha)

Want ik denk toch echt dat het hierop neerkomt, uiteindelijk, waar het de menselijke achtergronden van de economische betreft.

3. Bonus-gelieg en desinformatie

In de NRC van vandaag staat in de "Opinie & Debat" bijlage een interview de zogeheten "Prestatieonderzoeker" Jan Bouwens, "hoogleraar accounting aan de" - ooit Katholieke - "Universiteit van Tilburg", schrijft de redactie erbij.

Als getraind sociaal wetenschapper kan ik zien - si vous me permettez - dat zijn onderzoek, naar de wezensvraag der wezensvragen

hoe de carrières van managers zich verhouden tot de beloningscontracten

totaal onzinnig is (dit soort sociale wetenschap werd al heel amusant en perceptief doorstoken door Jan Blokker in de zeventiger jaren (*), alleen was de mode van de Cant die dat toen opleverde diametraal tegenovergesteld), maar dit alleen terzijde.

Het geval wil ook dat hoogleraar Bouwens een gezicht heeft dat geheel bij Nout Wellink past, alleen pafferiger, jonger, nog wat slapper, en met een bril à la mode de Grunberg, dus als gruwelijk lelijke zeer benepen vierkante vensterglaasjes voor een Middeleeuwse gevangenis, maar ook dit is terzijde, al vrees ik - met het Latijnse spreekwoord - dat het geen toeval is.

Terzake de meningen van de hooggeleerde.

Boven het interview en de voor vrouwen zo opwindende foto's staat de titel "De stelling van Jan Bouwens: de aanval op bonussen is een heksenjacht", zodat u begrijpt dat hij niet voor niets hoogleraar accounting is, want dat schept ongetwijfeld verplichtingen, en hij is dan ook o zo bijzonder genuanceerd, zodat ik flink wat oversla, om bij de kern van zijn betoog te belanden:

"In een bedrijf dat alleen werkt op basis van geldelijke beloning, zit geen samenhang."

EEUWEN lang is er in bedrijven gewerkt "op basis van geldelijke beloning", maar nu de bonussen van de top in gevaar komen moet het socialisme ingevoerd worden, voor topmanagers, uit belastinggelden, moet ik begrijpen.

De hooggeleerde gaat verder

Dan werkt iedereen voor zichzelf. In bonussen zit ook een selectiemechanisme. Als je extra beloont worden als je goed presteert wil je graag bij een bepaald bedrijf werken.

Tussenwerping: U moet maar denken dat ook u heel wel mogelijk zaagsel in uw hoofd zou hebben als u hoogleraar te Tilburg was, de eertijdse KUT, maar goed: In bakshis, omkoping, corruptie "zit ook een selectiemechanisme", en ook dat wisten men zo'n 50.000 jaar geleden al, zelfs (of vooral) in de toenmalige managementskringen. En ook ratten begrijpen het gezegde prestatiemechanisme.

De hooggeleerde vervolgt:

En als je het niet goed doet, gaat je variabele beloning omlaag en vertrek je. Bedrijven die variabel belonen en een prestatiemaatstaf hanteren die deugt, spreken mensen aan op hun prestaties.

Waarom is dan alle werk niet georganiseerd via een Staats-Uitzendbureau? Hoe het zij, de hoogleraar accounting vergeet voor het gemak alle cao-onderhandelingen, vakbewegingen, loononderhandelingen, en wat al niet, want waar hij naar toe wil is de stelling dat de managementstop zichzelf naar behoefte moet kunnen verrijken, bij voorkeur volledig ongecontroleerd, behalve door hun eigen vrienden en collega's.

Volgens mij liegt hij dat hij groen ziet - maar hij is bleek en pafferig op zijn foto's - maar misschien is het zo hopeloos ingericht tussen z'n oren dat ie het meent. (Het kan zijn dat u het niet gelooft. Dan kent u de grote meerderheid van mijn professoren niet - en die waar beter opgeleid dan prof. Jan Bouwens, die uit 1962 dateert, en er toch minstens 12 jaar ouder uitziet dan ik, maar dan ook véél meer verdient.

Zijn interviewer interpoleert, geheel terecht, maar wel wat erg beleefd

Precies. En in de financiële sector is de prestatie negatief. Er is een bedrijfstak om zeep geholpen.

"Niet alle variabele beloningen zijn fout."

Voor de goede orde: Geen weglatingen - dit is de redeneerfout die Het Verplaatsen Van De Kwestie heet, ook heel populair onder poltici.

"De aanvallen op àlle bonussen is een heksenjacht."

Geen weglatingen: dit is de redeneerfout die Selectieve Overdrijving heet. Ik zal zometeen uitleggen waar het feitelijk om gaat, maar ik vervolg eerst de overwegingen van de hoogleraar accounting en zijn interviewer:

"Het kan ook verstandig zijn een hoge ontslagvergoeding te geven als je daarmee een groot verlies kunt beperken."

Hij is niet voor niets een rekenaar! Eigenlijk zit het zo: U bent - voor het gemak, om de empathie te oefenen, en even te dagdromen - een Nederlandse topmanager, die als gebruikelijk volkomen incompetent is (wat blijkt zodra het wordt), en u spreekt met uw vriendjes af, per handgeschreven notarieel contract, tussen u en uw vrienden onder de commissarissen, dat u Kontraktueel Recht hebt op een miljoen of 18, als het tijd is voor uw Zwitserleven-gevoel.

Als de tent dan failliet is, dan krijgt u dat gewoon, en dan zeggen al uw vrienden, en een cohort hoogleraren accounting, dat dit is omdat "je daarmee een groot verlies kunt beperken", ongelogen ook, want ze weten toch allang dat u er, net als zij, eigenlijk niets van kunt behalve voor uw zelf zorgen.

Doe ik u hiermee onrecht? Ik hoop het, maar niet Jan Peter Schnittmann of Rijkman Groenink, allebei rijke mannen van het geld van anderen.

Terug naar de hoogleraar en zijn interviewer, in wat feitelijk nog steeds een continue passage in de NRC is (met daarboven die foto van die man, die ... maar goed: Mul-ta-tu-li!), en wel met een vraag van de interviewer, die de effusies van de hooggeleerde terecht onderbreekt met

Dan beloon je toch topmanagers voor hun falen?

"Het probleem is niet dat ze gefaald hebben, maar dat je ervoor moet zorgen dat ze niet nog tien jaar blijven zitten, want dat kost een bedrijf veel meer geld."

Ja, 't staat er echt. Topmanagers zijn namelijk zo´übermenselijk of halfgoddelijk dat ze niet ontslagen kunnen worden, en alleen maar weggekocht - wordt onderwezen aan de (eertijd K) UT, lezers! - en zo gaat het ook met badmeesters: "Theo, nou heb je deze week je vierde kleuter laten verzuipen! Om te voorkomen dat je nog tien jaar blijft zitten heb je hier 18 miljoen, omdat je werk toch wel minstens gelijkwaardig is aan dat van Jan Peter Schnittmann. Zou je ons nu alsjeblieft willen verlaten, of moeten er echt een Rolls en een landhuis bij?"

Tenslotte nog een kwestie, die mij dan meteen bij een wat algemener onderliggend thema brengt, even verderop in het interview, waarin de hooggeleerde zich zo uit op een vraag die velen beweegt, waaronder Nout Wellink en de geïnterviewde:

Men zegt: bonussen zijn de oorzaak van de financiële ontsporing.

"Dat is niet zo. De onderliggende producten zijn pervers. Beloningen werden inderdaad vaak gekoppeld aan die producten. De vraag is: zijn die producten verkeerd of speelde de beloning de hoofdrol?"

't Stáát er lezer, nog steeds ook onder het gelaat van de spreker, dat u bespaard blijft, tenzij u de NRC hebt:

Men zegt: In kinderporno wordt veel verdiend.

"Dat is niet zo. De onderliggende producten zijn pervers. Beloningen werden inderdaad vaak gekoppeld aan die producten. De vraag is: zijn die producten verkeerd of speelde de beloning de hoofdrol?"

Snapt u? leert een mens denken aan de - eertijds K - UT!

Maar goed, I rest my case, your honor, en kom op twee veel algemener punten, waarmee ik ook afsluit:

Het grote morele probleem ligt niet zozeer in "bonussen" "an und für sich" (ook ik heb gestudeerd), maar in de krankzinnige onmatigheid ervan, en het feit dat iemand als ik moet lezen in de NRC dat een loopjongen van Nout Wellink zeventig van mijn totale jaarsalarissen uitgekeerd krijgt alleen omdat, in de integere, wijze, geleerde woorden van de hooggeleerde Bouwens: Vanwege

dat je ervoor moet zorgen dat ze niet nog tien jaar blijven zitten, want dat kost een bedrijf veel meer geld.

Of dat een man van Het Kaliber Van Jeroen van der Veer, in een gemiddeld jaar, in ons gelijkwaardige land, slechts 1000 keer meer waard is (vrij precies ook) dan ik.

En het grote feitelijke en maatschappelijke probleem formuleerde ik eerder zo, want dáár gaat het volgens mij uiteindelijk vooral om in deze "Untergang des Abendlandes":

  • H1: De afgelopen circa twintig jaar hebben de managers, zowel in het bedrijfsleven als het bestuur als het onderwijs, een groot deel van de feitelijke macht inclusief bestedingen van de instellingen die ze besturen overgenomen en losgekoppeld van effectieve controle of persoonlijke  verantwoordelijkheid (afgezien pro forma, door hun collega's en standgenoten) en daarbij de hele belonings-structuren aangepast aan hun verlangens en hebzucht.  

Verder zie Iets over managers-typen, dat nog een fraaie hypothese biedt in dit verband en een toelichting.

En wat die bonussen bewijzen, of althans zeer aannemelijk maken, is dat de managersstand zich tot de overwegend vrij gevochten had van effectieve maatschappelijke controle, alsof zij een nieuwe adel of clerus zouden vormen, die boven de wetten staan die voor het gewone volk gelden (**), en die recht hebben op een honderd tot duizendvoudig financieel inkomen - en geld is in Onze Moderne Maatschappij zo ongeveer gelijkwaardig aan menselijke waarde en waardigheid - van het gewone volk.

Dat is schreeuwend evident schreeuwend onrechtvaardig, en managerstypes of hun trouwe universitaire dienaars en dienaressen die dat ontkennen, schreeuwen luid om Diderot's oplossing:

" Que les boyaux du dernier prètre
  Serrent le cou au dernier roi!"
 

hetgeen vrij vertaald - dat moet, in this day and age and proud nation - hierop neerkomt:

"Dat de darmen van de laatste bureaucraat
 Moge dienen tot ophanging van de laatste manager"

Ik hoop niet dat het zover komt, want revoluties maken veel meer kapot dan ze plegen op te bouwen, maar een cultuur met incompetente leiders heeft weinig goeds te verwachten.

crisis-economie


P.S. Nogmaals, ook al omdat ik dit soort problemen zo vaak meegemaakt heb aan de UvA: Hoewel ik denk dat hoogleraar Bouwens gewoon liegt, kan het ook zijn dat hij écht zo dom is. (En ik moet zelf toegeven - enigszins beschaamd ook - dat ik hoogleraren gekend heb waarvan ik oorspronkelijk dacht dat ze brutaal logen, maar die het echt méénden. Dom van me, maar met het ouder worden komt het inzicht, moet u maar denken, als dat een mens tenminste mogelijk is.)

(*) O.a. in "Ben ik (eigenlijk) wel links genoeg", waarvan ik een eerste druk bezit, was het alleen maar om te kunnen bewijzen dat ik weliswaar afwijk van de doorsnee maar niet helemaal alleen stond, in Neerland, al was W.F. Hermans, die het ook al zei, indertijd al gevlucht.

(**) Zoals geheel historisch juist was gedurende eeuwen, in wet en in praktijk, en zoals de afgelopen twintig jaar overwegend feitelijk gepraktiseerd werd in bedrijven, NGO's, politieke organisaties en bureaucratieën: "Zegeningen van de markt", "Marktwerking" - en daarom staan topmanagers boven de wet (en als ze dan, vrijwel bij mirakel, eens moeten voorkomen dan krijgen ze een paar duizend euro boete voor een bewezen oplichterij waar zij zelf miljoenen rijker of anderen miljoenen armer van werden: Albert Heyn).

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail