Nederlog        

 

   23 maart 2009

 

Iets over managers-typen

crisis-economie

Het lijkt erop alsof ik nog aan het bijkomen ben van mijn gisteren beschreven tocht, en ik beperk me vandaag tot enkele verhelderende opmerkingen over managers, waar ik het eergisteren over had, en waarover ik de volgende twee hypotheses formuleerde:

  • H1: De afgelopen circa twintig jaar hebben de managers, zowel in het bedrijfsleven als het bestuur als het onderwijs, een groot deel van de feitelijke macht inclusief bestedingen van de instellingen die ze besturen overgenomen en losgekoppeld van effectieve controle of persoonlijke  verantwoordelijkheid (afgezien pro forma, door hun collega's en standgenoten) en daarbij de hele belonings-structuren aangepast aan hun verlangens en hebzucht.  

  • H2: Deze overlevering van de macht, inkomens en controle aan de feitelijke topbureaucraten, hetzij in de vorm van NGO's, hetzij in de vorm van ambtenaren, hetzij in de vorm van bestuurders, hetzij in de vorm van commissarissen was, na een enigszins aarzelend begin, een weloverwogen project, dat weloverwogen bestendigd werd door de betrokkenen (bestuurders, topbureaucraten, NGO's, commissarissen, politici), eenvoudig omdat ze zagen
    (1) dat de meerderheid der democratische kiezers tegenwoordig overwegend ondertussen dusdanig gedebiliseerd is door de combinatie van media en slecht onderwijs dat je ze met willekeurige leugens (in dit geval heette het, met veel enthousiasme over de zegeningen ervan: "marktwerking") alles kunt wijsmaken zolang je ze maar financieel voordeel voorspiegelt;
    (2) dat hun stand (dus: die van bestuurders, topbureaucraten, NGO's, commissarissen, politici) hier buitengewone grote voordelen van kon verwachten voor zichzelf en familie, mogelijk generaties lang, als een soort nieuwe zelfgeschapen bestuursadel;
    (3) dat deze stand (dus: die van bestuurders, topbureaucraten, NGO's, commissarissen, politici) in dezelfde periode de macht dusdanig herverdeeld heeft dat de groep van bestuurders, topbureaucraten, NGO's, commissarissen en politici één grote inwisselbare bende is geworden en zichzelf controleert, salarieert, benoemt of (demokraties lezer!) doet (her-)verkiezen (*)

Eerder citeerde ik in dit verband Orwell, Burnham en de managers, maar zoals ik u toen vertelde ben ik mijn copie van Burnham's "The Managerial Revolution" kwijt, en kan ik mijn kopie van zijn "The Machiavellians" niet vinden, en dat is nog steeds zo, en op het internet had ik ook geen succes wat de teksten van deze boeken betreft.

Maar het onderwerp is uitgebreid en ingewikkeld, en ik wil voordat ik hier een heel klein steentje bijdraag aan de rationele discussie ervan een antwoord op een mogelijke vraag, namelijk of ik met

"een weloverwogen project, dat weloverwogen bestendigd werd door de betrokkenen (bestuurders, topbureaucraten, NGO's, commissarissen, politici)"

iets als een samenzwering, afgesproken werk, wie weet duistere krachten in (neo-conservatieve of markt-deruleringskringen) denk.

Mijn antwoord is: Overwegend niet - ze bevonden alleen gelijktijdig dat ze, vanwege de heersende ideologie over de zegeningen van de vrije marktwerking en van deregulatie hun eigen gang konden gaan, en die eigen gang werd, zoals bij de meeste mensen, overwegend bewogen door persoonlijke hebzucht.

Hier kwam bij dat de bedrijfsculturen overeenkomsting veranderden: Waar vroeger aandeelhouders investeerden en belegden in bekende bedrijven of industriële families, of anders met meer risico in meer onbekend durfkapitaal, wordt de laatste circa 25 jaar vooral belegd met oog op de beurskoerzen van de bedrijven, en de mogelijke winsten die op de beurs gemaakt kunnen worden, in beide speculatie-richtingen, want zo gaat dat op beurzen.

Dit betekende toename van de macht van de managers, die dit ook nog eens wisten te koppelen aan persoonlijke bonussen verbonden aan beurswaardes, en aan vrijwel afwezige controle van terzake kundigen vanwege die zo vaak de hemel in geprezen grote zegeningen van marktwerking en deregulering.

En hier is dan Orwell, in de eerste twee alinea's van zijn "James Burnham and the Managerial Revolution"

James Burnham’s book, The Managerial Revolution, made a considerable stir both in the United States and in this country at the time when it was published, and its main thesis has been so much discussed that a detailed exposition of it is hardly necessary. As shortly as I can summarize it, the thesis is this:

Capitalism is disappearing, but Socialism is not replacing it. What is now arising is a new kind of planned, centralized society which will be neither capitalist nor, in any accepted sense of the word, democratic. The rulers of this new society will be the people who effectively control the means of production: that is, business executives, technicians, bureaucrats and soldiers, lumped together by Burnham under the name of ‘managers’. These people will eliminate the old capitalist class, crush the working class, and so organize society that all power and economic privilege remain in their own hands. Private property rights will be abolished, but common ownership will not be established. The new ‘managerial’ societies will not consist of a patchwork of small, independent states, but of great super-states grouped round the main industrial centres in Europe, Asia, and America. These super-states will fight among themselves for possession of the remaining uncaptured portions of the earth, but will probably be unable to conquer one another completely. Internally, each society will be hierarchical, with an aristocracy of talent at the top and a mass of semi-slaves at the bottom.

U kunt dit trouwens via de laatste link zelf in z'n geheel neerladen en doornemen, desgewenst.

Wat voor types zijn deze

business executives, technicians, bureaucrats and soldiers, lumped together by Burnham under the name of ‘managers’

tegenwoordig eigenlijk?

It so happens, in ons fraaie landje, dat Wim Kok (Nijenrode, FNV, minister, PvdA-leider, premier, commissaris in tal van bedrijven) en Lodewijk de Waal (UvA, CPN, FNV, directeur Humanitas, regerings-commissaris ING) er uitstekende voorbeelden van zijn.

Meer algemeen ook: de beroepsbestuurders, die u tegenwoordig overal vindt, met soortgelijke carrières, meestal vooral gebaseerd op een partij-lidmaatschap - mensen die zowel (afwisselend, opvolgend) ambtenaar, gemeenteraadslid, wethouder, universitair bestuurder, NGO-voorzitter, parlementslid etc. zijn, alsof dat allemaal geheel vanzelf spreekt, hun hele leven lang, en natuurlijk in telkens hogere salarisschalen.

En ze zijn op deze site waarschijnlijk het best beschreven hier Over "De illusie van democratie" en meer recent Het gedegenereerd Nederlands bestuur - 1.

Ondertussen ben ik alleen bezig mijn hypotheses intuitief te verduidelijken, en wat me hier en nu resteert zijn alleen de algemene achtergronden van de volgende passage:

These people will eliminate the old capitalist class, crush the working class, and so organize society that all power and economic privilege remain in their own hands.

Het antwoord is tweeledig:

Enerszijds de gemiddelde menselijke slechtheid - het egoïsme, chauvinisme, groepsdenken en moreel relativisme dat de meeste leden van de meeste groepen meestentijds het meest volledig recht doet, gecombineerd met de gebruikelijke menselijke domheid en onwetendheid (zelden toegegeven of onderkend) en anderszijds het gebrek aan checks and balances, want de enige manier waarop een ingewikkelde samenleving, met veel groepen van groepen (**) overeind te houden zonder in dictatuur of Hobbesiaanse oorlog van allen tegen allen te ontaarden is door de leden van verschillende groepen diverse soorten machten - zoals: wettelijke rechten en plichten - tegen de leden van andere groepen te geven, zodat machtsmisbruik (en machtsgebruik) aan banden wordt gelegd of min of meer objectief gecontroleerd kan worden, in het belang van (het voortbestaat van c.q. de rust in) de hele samenleving, en niet in het belang van één van de (leiders van) concurrerende groepen.

Maar dit laatste mechanisme heeft de afgelopen ca. 25 jaar dus gefaald of is welbewust kapotgemaakt - via "Marktwerking!", "Deregulering!", "Na het zuur het zoet!", "Vrije Markten!" e.d. - al dan niet voor eigen direct voorzienbaar voordeel op korte termijn, of door ideologische verblinding of domheid, want anders was het niet mogelijk geweest dat veel duidelijk moreel en intellectueel incompetenten of zoveelsterangs figuren lang leiding hebben kunnen geven aan allerlei onzinnig beleid of bestuur, of dat veel au fond héél weinig voorstellende management-boekhouders-types zichzelf met tientallen miljoenen per jaar hebben kunnen verrijken, feitelijk voor helemaal niets dat ze zelf deden of in hun macht hadden, maar alleen omdat de beurzen lang bleven stijgen, tot ze diep vielen.

Dit is echter weer een thema voor later, want voor vandaag wilde ik alleen maar uw en mijn managers-(des)illusies wat aanscherpen.

In het moderne en in Neerland heb ik het dan dus over Wim Kok, Lodewijk de Waal, Wouter Bos, JP de HP die MP is, Tilmant de exüberbelg van de ING, Zalm van de ABN, De Grave als opvolger van Zalm (600.000 pegels-plus, jongens!), Van Halderen van de Nuon, Tanke van de Thuiszorg, Jeroen van der Veer van de Shell, Deckers van Van Lanschot (***), enzovoort, enzovoort, enzovoort - want u kent de meeste namen feitelijk uit de pers.

Beroepsbestuurders - kennelijk een mensensoort die niet verenigbaar is met een langdurige vrije of rechtvaardige samenleving.

Want alle macht corrumpeert, en zij krijgen macht zonder effectieve controle nagedragen, en uit aard van hun functie, die ze gewoonlijk ambieerden bij gebrek aan werkelijk talent voor enig iets van werkelijke menselijke waarde, en verkregen hun levenslange aanstellingen in een machtsapparaat door hun eigen bewezen loyaliteit, collegialiteit, en conformisme, dus zeg maar alledaagse allermenselijkste heel gewone maar voor anderen levensgevaarlijke corrumpeerbaarheid.

crisis-economie


P.S. Ik heb dit herhaaldelijk gezegd omdat het zo evident zo is, en herhaal het nog maar eens:

Vergeleken met mensen die werkelijk wat voorstellen, intellectueel, artistiek of zelfs maar bestuurlijk zijn vrijwel alle managers, ook die van 10 tot 30 miljoen, ja zéllfs Onze Eigen Jeroen van der Veer, geen knip voor de neus waard.

En op een schaal van Newton, Von Neumann of Einstein kan je ze niet eens zien, als de eerste drie herkenbaar zichtbaar zijn.

Misschien kunnen sommige managers vaardig leiding geven (ik heb er velen gezien, maar slechts één of twee met hiervoor enig mogelijk talent) - maar dat moet een behoorlijke troepensergeant ook kunnen, en vaak in moeilijker of gevaarlijker omstandigheden.

Dit is dus een managers-hebzucht die mij zeer verontwaardigd kan maken, en dat vooral omdat juist hun menselijke waardigheid au fond zo gering is, en hun menselijk-al-te-menselijke hebzucht, leugenachtigheid en uitvreterij zo onmatig.

(*) Enigszins geherformuleerd - vervriendelijkt - voor alledaagse consumptie

(**) Ik prefereer de term groep vaak boven andere termen, o.a. omdat één van mijn stellingen over maatschappelijke processen is dat deze zich feitelijk vooral afspelen in groepen en face-to-face, waarschijnlijk vanwege zoogdierlijke gronden. (Dit wordt trouwens uitstekend geïllustreerd door de entourages van Stalin: Eén grote incrowd van familie, aangetrouwd of niet, en bestaande of verleden persoonlijke vriendschappen en vriendendiensten. Dit lijkt alleen bijzonder in de mate van - laat ik zeggen - verzwagering, maar niet in het beginsel van kleine klieken van elkaar bekende personen als grondslagen van machtsgroepen.)

(***) Als iemand uiterlijk geknipt is - als ik dat eens mag zeggen, oordelend op basis van mijn herinneringen van krantenfoto's - voor het spelen van Napoleon in een Neerlandse opvoering van "Animal Farm" dan is dat Floris Deckers wel, u weet wel die zo integere sorry-zegger die naar eigen inetegere zeggen niets deed om "sorry" voor te zeggen, van die heel integere bank die Van Lanschot heet!

Postschrift: Op 24 maart gereinigd van typefouten (in mijn ogen). Zie het begin.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail