Nederlog        

 

   16 maart 2009

 

Een econoom en een ecoloog vieren de

crisis-economie

In de NRC van afgelopen zaterdag staan twee pagina's - inclusief illustraties - over de economische van Wouter van Dieren en Arnold Heertje (*) onder de titel "Het herstel van deze economie leidt tot een ramp" en de inleiding:

Dankzij de maken de consumenten niet meer alles op. Eindelijk sparen ze de wereld. Nu nog investeren in duurzame technieken.Tel uit je winst, zouden wij zeggen. Maar al dit goede nieuws komt niet in de cijfers tot uitdrukking.

Van Dieren en Heertje zijn geheel niet gelukkig met het overleg van regering en Kamer of de , dat volgens hen niet van reeds lang gebaande paden afwijkt (**):

Oude recessies in oude tijden ontstonden inderdaad meestal door te weinig bestedingen en te hoge overheidsuitgaven. Uit die ervaring is de standaardinterventie gegroeid van bezuinigingen en stimulansen, en dat heet ook nu weer de uitweg. Geen woord over het global casino, het flitskapitaal, de luchtbeleconomie, de mislukte vrijemarktideologie en geen enkele referentie aan de klimaatverandering, de energie en om nog maar een paar vastlopende kwesties te noemen de aanstormende voedseltekorten, ontbossing en natuurverliezen. Decennialang golden deze onderwerpen als ofwel niet relevant of als externe effecten, hinderlijke bijzaken van de rele economie.

Dit leest alsof Keynes nooit leefde, terwijl Heertje toch echt beter weet dan dat.

Afgezien daarvan, mijn probleem met deze passage, en trouwens met veel in het artikel - zoals u zult zien - is dat verondersteld wordt dat (i) "de klimaatverandering, de energie" en "de aanstormende voedseltekorten, ontbossing en natuurverliezen" bekende en in beginsel beheersbare grootheden zijn en dat (ii) deze allemaal onderwerp kunnen zijn van realistisch economisch staatsbeleid, zeker in tijden van .

Voor mij leest dat vooral als wensdenkerij, want ik geloof dat dit niet zo was, wellicht om ideologische redenen, en ik geloof dat dit vooralsnog niet zo zal zijn, omdat overwegend dezelfde bestuurders en ambtenaren nog steeds ongeveer hetzelfde beleid maken dat ze al jaren deden - tot zoverre hebben Van Dieren en Heertje gelijk - en die vrijwel zeker niet veel beter kunnen noch weten. (***)

Hier is zo'n voorbeeld van wat wel wensdenken moet zijn, althans tot nu toe (het kn zijn dat Obama hier iets vermag, maar niet de Nederlandse regering of Nederlands beleid, hoe verlicht ook):

Volgens de Verenigde Naties zou een heffing van 10 dollar op ieder vat olie de consument 1 2 cent aan de pomp kosten en 150 miljard dollar per jaar opleveren, voldoende om wereldwijd de armoede uit te bannen en het energie- en klimaatprobleem succesvol aan te pakken.

Vast wel... maar waarom is dat dan niet al vijfendertig jaar geleden ingevoerd? En waarom zouden de krachten die dat al vijfendertig jaar tegenhouden - wat deze ook mogen zijn, van menselijke stompzinnigheid tot kwaadwillig samenzwerende duistere kartels - dat nu plotseling niet meer kunnen tegenhouden?

Dat aan de basis van deze recessie de zwendel van de financile markten staat, behoeft geen verder commentaar.

O? Het is volgens mij niet waar en er was geen "zwendel" in enige rele zin - afgezien wellicht van de toekenningen van krankzinnige salarissen en bonussen aan managers, maar zelfs dat heette "vrije markt principes" en "loon naar prestatie", en was ook al geen echte zwendel, al was het echte en bewust oneerlijke zelfverrijking (****) -  maar was toch vooral een combinatie van vals markideologisch laissez-fair denken en daardoor genspireerde deregulatie van staatstoezicht. Uiteindelijk was dit allemaal veel minder zwendel dan stupiditeit: Er is hoop in een wereld waar veel kwaad geen opzet is - nietwaar?

Van Dieren en Heertje maken uit Sarkozy's plan voor de Franse autoindustrie op dat het geheel niets zal baten dan

Dat leidt tot circa vijf miljoen extra onverkoopbare autos. Er is niet eens voldoende parkeerruimte om ze op te slaan. Meteen door naar de sloop dus? Of moet de basis van deze gekte zelf worden aangepakt? Die ligt in Absurdistan, een land dat overal in Europa voorkomt.

Tsja... Mijn probleem hiermee is vooral dat het kretologie is en geen analyse, en overigens dat ikzelf het gewoon op zou geven en ook niet meer zou schrijven - zelfs geen Nederlog! - als ik zou denken dat alles en iedereen die wat te zeggen heeft in het huidige Europa van het niveau van Maritte Hamer is.

Van Dieren en Heertje geven nog een paar absurde voorbeelden, waaronder dit:

In China wordt gerekend op 1,46 miljard inwoners in 2030, het jaar waarin het land het inkomensniveau per hoofd van Amerika anno 2009 zal bereiken. Dat impliceert dus een equivalent van 1,1 miljard autos. Het land zou daarvoor dan per dag 98 miljoen vaten olie nodig hebben. De huidige wereldproductie bedraagt 85 miljoen vaten. Ook als de helft van deze autos elektrisch zou zijn, zullen die waarschijnlijk niet vaak in beweging komen. Het benodigde asfaltoppervlak plus overschakeling op biodiesel of -ethanol veronderstelt tweemaal het grondareaal van de huidige rijstproductie.

Ja, vast wel... maar ik vrees dat dit toch gewoon op extrapolatie van bestaande cijfers twintig jaar vooruit neerkomt, en het enige wat het voorbeeld aantoont is dat de extrapolatie absurd is. (En dat "elektrische" wondermiddel: Kost dt soms geen energie om op te wekken?)

Maar Van Dieren en Heertje zien het bestaan van de huidige optimistisch:

Nu dit casino op spectaculaire wijze wordt blootgelegd, gaan de consumenten in staking; ze leggen de vraag stil. De positieve effecten daarvan zijn legio. Er wordt weer gespaard. Minder vakanties, minder vliegreizen, dus minder geluidshinder, minder CO2 en energieverspilling. Minder overspannen consumptie en dus minder afval. Minder nieuwe bedrijfsterreinen, dus minder verloren landschap.

Het klinkt trouwens ook als een argument voor meer concentratiekampen, maar u weet wellicht dat ik bij tijd en wijle mijn cynisme-klier moet luchten. ("Jedem das seine", nietwaar lezer).

Hoe het zij of mag worden: Het voornaamste probleem van een echte en grote economische is niet economisch maar politiek - het risico op revolutie en oorlog, en dat is feitelijk niet economisch en ook al niet ecologisch.

Wat wl leuk is is een citaat van een van de Nederlandse chte denkers uit de vorige eeuw:

het Bommelverhaal De bovenbazen tiert de ondernemer Amos W. Steinhacker over dit soort voorstellen: De natuur is de vijand van het kapitaal! De natuur werkt gratis! En gratis is een vloek! Niet de natuur moet produceren! Wij moeten produceren! Wij! Wijzelf!. Toonder schreef dit in 1963, en het verhaal gaat over de krediet.

Wel... en ik neem aan dat Marten Toonder het hier met me eens zou zijn:
Het verhaal gaat over menselijke stompzinnigheid en egosme, om ook met Boeddha te spreken. ("Stupidity and egoism are the roots of all vice.")

Maar de beide schrijvers gaan prompt alweer aan het dromen over later, als het allemaal weer beter zal gaan:

De wereldeconomie voorbij de recessie zal dus niet moeten gaan over de terugkeer naar de steeds snellere doorstroming van grondstoffen naar afval, maar over het herstel en scheppen van kapitaalvoorraden, in de vorm van een permanente energievoorziening, stabilisering van het klimaat, voorkomen van extreme weersomstandigheden, droogte en wateroverlast, herstel van natuur en biodiversiteit en drastische maatregelen om de landbouw veilig te stellen. Na 2025 is het fosfaat op. Zonder fosfaat geen landbouw. Einde verhaal.

Of de Maya's hadden gelijk en in 2012 gaan we met z'n allen gezellig samen in rook op? "Einde verhaal." 

Hoe het zij, ik heb het niet zo op dit soort "analyses", en hier alweer omdat ze de aandacht afleiden van wat nu aan de hand is, en wat nu aan de hand is is feitelijk vooral een politiek probleem, dat in tween komt:

(1) Hoe te voorkomen dat een snel armer wordende burgerij radikaliseeert - en
(2) hoe bekwame en integere bestuurders te krijgen zonder daarvoor een revolutie te hoeven maken.
(*****)

Maar Van Dieren en Heertje gaan nog diverse alinea's verder in vreselijk fraaie wensgedachten. Ik bedoel konstateringen als

Zodra het wagenpark grotendeels hybride of elektrisch is, kan het gezamenlijke accuvermogen met behulp van intelligente schakel- en oplaadsystemen n massale opslag worden voor elektriciteit.

Of de versnelde ontwikkeling van koude fusie? Of praktisch oneindige nergie uit golfslag? Of alsnog een superieur intelligente n welwillende superchip, die ng beter denkt dan Maritte Hamer en toch wel bijna even integer is?

Maar ze verzekeren mij en u dan ook dat:

Waar gaat het in de echte wereld om? De energievraag groeit tot 2030 met 45 procent, en de olieprijs stijgt de komende jaren naar 180 dollar per vat. Broeikasgas-emissies nemen tot 2030 met eveneens 45 procent toe, en de temperatuur stijgt bijgevolg met 6 graden Celsius. De gevolgen gaan ieder voorstellingsvermogen te boven.

En ikzelf ben echt uitgedacht over wat mijn - laat staan: "ieder" - "voorstellingsvermogen te boven" gaat, al ben ik blij dat Van Dieren en Heertje dat wl kunnen, en wel middels de goddelijke gave die "extrapolatie" heet. De heren vervolgen dan ook:

Alleen al de economische kosten ervan zullen 5-10 procent van het wereld-bnp bedragen een veelvoud van wat de krediet tot dusver heeft gekost. En 4 miljard mensen zullen in 2030 beneden de absolute armoedegrens moeten proberen te overleven, grotendeels ten gevolge van economische systeemfouten en de klimaatsverandering.

Het is maar goed voor althans mijn gemoedsrust dat ik al heel lang geleden doorhad dat n van de wezenlijke dingen aan de moderne geschiedenis is dat nog geen mens in staat is gebleken zelfs maar 25 jaar adekwaat vooruit te zien, vooral vanwege de ontwikkeling van wetenschap en technologie, maar ik ben dan ook geen ecoloog of econoom.

Van Dieren en Heertje menen de oplossing te hebben - investeer in een "een groene, veilige wereld"! - of althans de sleutel tot het principe ervan, en komen met deze nogal verbluffende diagnose:

Als men zich blind en doof toont voor de schreeuw om een groene, veilige wereld, kan men rekenen op populistische escapades.

Wel... ikzelf vrees dat ook zonder dergelijke doofheid "populistische escapades" waarschijnlijker en waarschijnlijker worden met het verlies van spaargeld, pensioenen, werk en uitkeringen voor velen, en dat dit ook allemaal erg weinig van doen heeft met geschreeuw om "een groene, veilige wereld": ze willen ongetwijfeld in de eerste plaats geld (mt koopkracht), werk en bestaanszekerheid.

De heren zien het uiteindelijk zo:

Deze recessie is anders dan alle vorige, en het oude economenrepertoire schiet tekort om antwoorden te geven. De aanwijzingen dat het hier gaat om een historische transitie, worden met de dag duidelijker.

Ze hebben dus feitelijk zelf geen antwoord, en warmden dus maar wat groene ideen en idealen op, alsof daar de redding zou liggen.

Ikzelf betwijfel het zeer en alweer vanwege hetzelfde verschijnsel dat me tegenstond in "Hier is een reddingsplan voor de economie": Ik zie geen echte analyse en ik zie geen echt plan - ik zie vooral wensdenkerij en kretologie.

En zaken als "de klimaatverandering, de energie" en "de aanstormende voedseltekorten, ontbossing en natuurverliezen" hebben eenvoudig veel te veel onbekenden om een effectief onderwerp te kunnen zijn van een realistisch economisch staatsbeleid, zeker in tijden van .

crisis-economie

(*) De NRC informeert: "Wouter van Dieren is directeur van milieuadviesbureau IMSA in Amsterdam en lid van de Club van Rome. Heertje is oud-hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam"

(**) En van mijn bedenkingen is het intellectueel niveau van de participanten in dat overleg. Het is maar gelukkig voor de wereld dat alleen Nederland's welvaren mede afhankelijk is van het intellect van Maritte Hamer!

(***) Helaas is dit ook een wellicht toch enige hoop gevende diagnose van de mensheid: De grote meerderheid kan echt niet veel beter doen of denken dan ze doen of denken. Helaas!

(****) Managers die beweren (beweerden) dat ze jaarlijks 5, 10, 15 of 20 Nobelprijzen economie per jaar waard zijn liegen, hondsbrutaal ook. It as simple as that.

(*****) Dit is echt een fundamenteel probleem, zoals iedereen kan zien die (bijvoorbeeld) The Federalist Papers las, uit 1787-8, van Hamilton, Madison en Jay, die veel aantonen, waaronder hoe armzalig daarbij vergeleken alles wat met politiek bezig is tegenwoordig is, mogelijke zeldzame enkelingen (Obama? Helmut Schmidt? George Soros?) daargelaten, en ook die schreven tot nu toe niet als de genoemden.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail