Nederlog        

 

   14 maart 2009

 

Over collega's en hun collega's (hogere psycho-logica)

 

Ik heb vandaag weer wat aan RosaHelps gedaan, waar ik het gisteren over had, en dat vrijwel niemand zal interesseren, maar toch, en vervolgens een stukje voor Nederlog geschreven, dat beliefde deze beste aller werelden te verlaten zonder ooit zelfs maar behoorlijk geboren te zijn op een harddisk... dus ik kannibaliseer maar weer eens - zodat u niet voor niets komt en toch een stichtelijk stukje proza krijgt - een lemma uit het Philosophical Dictionary.

Het heet en gaat over collega's, en het is enige stappen in de richting van adekwaat begrip voor wat doorsnee mensen in organisaties en instituties beweegt, dat nogal of heel anders is dan ze zelf voorgeven of geloven, en dat Orwell's diagnose van de gemiddelde menselijke moraal helpt verklaren, die aldus luidt:

"Actions are held to be good or bad, not on their own merits but according to who does them, and there is almost no outrage - torture, the use of hostages, forced labour, mass deportations, imprisonments without trial, forgery, assassination, the bombing of civilians, which does not change its moral colour when it is committed by 'our' side." (The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell, vol 3, p. 419, written in May 1945. Note 1))

Hoe komt dat? Omdat het om collega's gaat, en omdat er een sterke menselijke tendens is om moreel of ethisch gedrag overwegend te beperken tot leden van een groep waar men zelf lid van is - en ja, lezer: ik weet dat wat volgt "enigszins gechargeerd" is, maar het is dan ook een stuk waarachtiger dan de gebruikelijke cant

Collega:(genus Neerlandicus(?)): Medemens werkzaam in dezelfde organisatie, gekenmerkt door de allerhoogste menselijke perfectie, intelligentie, integriteit, en moraal.

Een collega staat voor een collega altijd boven de wet, boven de moraal, boven alles wat enig niet-collega kan menen, omdat collegaas tot Ons behoren, en altijd menselijk perfect, en moreel en wettelijk schuldeloos en blaamloos zijn.

Wie een collega van een collega kritiseert, in het bijzonder als niet-collega, positioneert zich daarmee vanzelfsprekend als Untermensch, in de ogen van alle collegaas van de collega, die weten hoe hun brood besmeerd wordt, en riskeert zijn of haar leven, gezondheid of baan en pensioen.

Er is, in het menselijke, geen hoger, beter, voorbeeldiger, redelijker, rationeler, behoorlijker, integerder, intelligenter of geleerder medemens dan een collega, natuurlijk altijd behalve - respect moet er zijn! - de baas van de collega en diens bazen, volgens alle collegaas en hun bazen.

Wie Übermenschen wil leren kennen, in hun volle menselijke morele en intellectuele glorie, moet collega worden, en zal evenveel Übermenschen leren kennen als collegaas.

In Nederland is het sinds dekaden zo geregeld dat ieder collega van ieder ambtelijk collega, volgens de Nederlandse wet en de Hoge Raad, boven de wet staat, volgens het zogenaamde Pikmeer-arrest, dat wettelijk garandeert, in alle gelijkwaaardigheid en menselijkheid, dat geen enkele ambtenaar enige verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid heeft, tenzij hij of zij zo dwaas geweest is een collega te kritiseren, waarna hij of zij vogelvrij is, natuurlijk - volgens collegaas - in zijn of haar eigen hoogste menselijke eigen belang.

Wie te horen krijgt, van een collega van een collega, dat "u kritisééért mijn collega" kan er zeker van zijn dat hij of zij effectief z'n doodsvonnis heeft getekend, dat alleen niet tot uitvoer wordt gebracht vanwege mogelijk bijkomend ongemak voor de collegaas.

Wie als collega de dwaasheid begaat collegaas te kritiseren, in het bijzonder wanneer hij of zij dat doet volgens de wet of de moraal, wordt onmiddellijk bekend onder z'n collegaas als 'matennaaier', en is de eerste in de rij om door al z'n collegaas genaaid te worden, met de meest moreel en humaan klinkende redenen.

Er gaat onder collegaas niets boven collegaas, en wie dit niet accepteert krijgt alle collegaas over zich heen: De wet van de collegaas luidt immer 'Unsere Ehre heisst Treue!", en wie dat tegenstaat verdient géén colllega te zijn, en behoort collegiaal streng bestraft te worden.

Voor achtergronden zie o.a. Burnham's "The Machiavellians"; Machiavelli zelf; Kohlberg; Zimbardo; en teksten van mensen - ongebroken individuen, wel te verstaan - die een totalitaire maatschappij uit eigen ervaring kennen, zoals Zinoviev's "Yawning Heights" over de voormalige Sovjet-Unie (in het Nederlands vertaald als "Gapende Hoogtes", als ik het wel heb); Jung Chan's "Wild Swans" over Mao's China (zie ook Liu Binyan's "Een kwestie van karakter" en Zhsui Li's "The private life of Chairman Mao"). Waar dit in kan uitmonden wordt ook uiteengezet in Kogon's "De SS-Staat".

Hoe het zij... een reden om deze (en dergelijke) boeken te noemen is dat er hier  volgens mij ligt een hele wetenschap van de alledaagse psychologie van instituties ligt verborgen, een waarachtige psycho-logica van macht, onderwerping, vrijwillige slavernij, en alledaagse institutioneel vervalse medemenselijkheid,

die voornamelijk over rollenspelen, hypocrisie, domheid, conformisme, chauvinisme en groepsdenken gaan, en waarvoor fundamenten ook te vinden zijn bij Samuel Butler (van "Hudibras"), Mandeville en Nietzsche.

En het verklaart ook veel over het huidige Nederland en mijn ervaringen daarin, want mijn tekst over collega's is aan zeer uitgebreide ervaringen met de Nederlandse kaste van feitelijk oncontroleerbare bureaucratische en bestuurlijke machthebbers.


P.S. O, laat ik meteen een mogelijke tegenwerping meenemen, waar ik wel eens op gestoten ben, al aan de UvA trouwens:

"Het is elders toch ook niet beter, en heel vaak veel slechter?"

Jawel... maar is de ellende en domheid elders een reden om hier ellendig en dom te zijn?! En de Nederlanders die de afgelopen vijftig jaren leefden in Nederland hadden het toch beter, rijker, gemakkelijker en prettiger dan vrijwel iedereen vrijwel altijd en vrijwel overal? Waarom moet ik dan gelukkig, geduldig, berustend, of genuanceerd zijn bij het aanschouwen van de vele puinhopen die Nederland telt, zoals in het onderwijs en het bestuur?

Daarbij: Ik schrijf het uit niet omdat ik aanneem daarmee de wereld radikaal te zien verbeteren, maar omdat men waarachtig en naar beste vermogen de waarheid behoort te spreken, zolang onze democratische meerderheid van mede-Nederlanders nog geen Profeet en/of Leider hebben gekozen die dat verbiedt op straffe van dood, opsluiting of marteling.

En ook omdat er altijd en overal een kleine minderheid van overwegend rationeel denkende en redelijk handelende mensen zijn geweest.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail