Nederlog        

 

   11 maart 2009

 

P.S. Nog wat van Mulisch de profeet en leider

 

"Maar vooral schrijf ik, omdat ik mij profeet en leider voel."
-- Harry Mulisch

Het is wat later op de 11e maart en ik vervolg het thema van eerder vandaag, dat gaat over de Nederliteratuur en inzonder de "profeet en leider" (schrijft hij zelf) -

"Dat ik de hoofdletters weglaat, misschien is dat een voldoende aanwijzing voor het feit dat ik niet halfzacht ben."

- Harry Mulisch.

Er is namelijk weer een vandaagse NRC en die verwent mij met maar liefst zowel vel 2 als vel 3 van de brief van Mulisch waar ik eerder vandaag - zonder dit vervolg te kennen - en hierboven al uit citeerde. Aan het eind zal ik u onthullen waar het mij hevig aan doet denken, in een zowel leerzame als amusante verwijzing.

Maar hier is nog wat van onze profeet en leider, uit de NRC van heden:

De 'filosofie', die ik op mijn twintigste, met de papiertjes in de hand, zag zweven, en die net zo goed 'religie' of 'wetenschap' is, en die al het menselijk weten zal doen exploderen (aldus verklaar ik onbevreesd) - die filosofie dus ...

... is er niet van gekomen, tenzij het de zelf is, die de "profeet en leider" - hij zegt het zelf - in zijn dagen als marxistiese fellow-traveller heeft weten te bewerkstelligen, op afstand, samen met Fidel en Che.

Even verderop schrijft de "profeet en leider" ("misschien is dat een voldoende aanwijzing voor het feit dat ik niet halfzacht ben"):

In de volgende roman zal zij haar charlataneske vorm aannemen [die filosofie dus - MM] (obskurantisme, dameskliekjes, geheimzinnigdoenerij, okkultisme, Raspoetin, enz.); dan zal een roman volgen, om mij alleen tot de roman te bepalen, die ... ja, god zal het weten, maar ik stel me er meer voor dan ooit iemand zich van een roman voorgesteld kan hebben.

Kwam niets van, als ik het wel heb, maar dat gft ook niet want even verderop vervolgt de "profeet en leider" "(aldus verklaar ik onbevreesd)":

En dan, als dat allemaal gebeurd is, het schip schoon zal zijn, en ik nog in leven en bij krachten, dan ga ik pas beginnen.

Ongetwijfeld aan de

"'filosofie', die ik op mijn twintigste, met de papiertjes in de hand, zag zweven (..) en die al het menselijk weten zal doen exploderen",

maar hier vervolgt de profeet en leider "niet halfzacht" en nog niet geheel losgezongen van zelfinzicht:

Misschien ben ik wel gek, maar ik geloof het niet.
Leest u deze brief nog? Hoe ? Als kuriosum ?

Maar dit zijn rhetorische vragen en niet veel verder is de profeet en leider - de grote mens dus "die al het menselijk weten zal doen exploderen (aldus verklaar ik onbevreesd)" - aan zijn eind gekomen:

En hier komt dan mijn laatste zin, ik ben blij dat ik hem heb gevonden: Ik schrijf mijzelf geheel en al van de aardbodem weg; op een goede morgen zal men mij niet meer in mijn bed vinden; ik zal spoorloos verdwenen zijn.
                                           (w.g.) Harry Mulisch

Ook al 55 jaar lang niets van terecht gekomen, maar ja!

Nu knt u hier natuurlijk, weldenkend en welwillend als u ongetwijfeld bent, zeggen dat, desalniettemin en desondanks, de geciteerde schrijver tch nog een heus bekend, in Nederland geacht, Nederschrijver van Formaat is geworden, die - bijvoorbeeld - nog slechts kort geleden ons gehle land mocht verblijden n verbeteren met wel bijna een miljoen gedrukte exemplaren van zijn leidende en profetische kennershandboek over de lesbische liefde... waar ik u dan volledig gelijk in geef en aan toevoeg dat dit nu juist het probleem is: Net als met Stalin lag het vooral aan het omringend niveau dat zo'n man kans de kreeg te worden wie hij werd.

En overigens... n reden om het te registreren is dat ik dit soort dingen al veertig jaar vermoedde (zie ook Dialektiek der geschiedenis (Harry Mulisch) van vorig jaar); een andere is dat al die Mulisch-aanbidding volgens mij iets met - een zeker soort van - toondoofheid van doen heet, en niet de mijne (*); en een derde reden is dat ik Harry volledig herken uit Lucian, waar hij me dus hevig aan doet denken, en ik bedoel natuurlijk niet aan Lucian zelf maar aan zijn onderwerp - en ik kn met hem meevoelen:

PHILOSOPHY: But what's your job? There's no harm in asking that.
LUCIAN: I'm an anti-cheatist, an anti-quackist, an anti-liarist, and an anti-inflated-egoist. I'm anti all the revolting types like that - and there are plenty of them, as you know.
PHILOSOPHY [smiling]: Well, well! You're quite an anti-body, aren't you?
LUCIAN: I certainly am. You can see why I've got myself aso much disliked, and why I'm in such a dangerous situation. Not that I'm not an expert pro-body too. I'm a pro-truthist, a pro-beautician, a pro-sinceritist, and a pro-everything that's pro-worthy. But I don't find much scope for exercisting my talents in that direction, whereas thousands of people are always queuing up for the anti-treatment. In fact I'm so out of practice as a probody, that I dare say I have lost the knack of it by now - but I'm a real expert at the other part of my profession.
PHILOSOPHY [seriously]: That's bad. They're opposite sides of a coin, as it were. So don't specialize in one at the expense of the other. They should merely be different aspects of the same fundamental attitude.
LUCIAN: Well, you know best, Philosophy. But I'm so constituted that I can't help hating bad types and liking good ones.
   (uit: Fishing for phonies, in de Turner-vertaling, p. 177-8)

Zie mijn Over Lucian, die zeer de moeite waard is, ook in verband met postmodernisme, neo-marxisme en veel meer, maar die inderdaad het fatsoen niet had in het Nederlands te schrijven.

(*) Ik bedoel: U ziet zelf wel wat in Hermans, of Blokker, of Komrij, bijvoorbeeld? Wel lezer: Dat kan ik begrijpen, en zij schrijven Nederlands. Maar Mulisch?! Van het Reve (G.K.)?! Enz. enz.?! Er is zoveel schitterends geschreven dat niet Nederlands is, lezer! Waarom een molshoopje bewonderen als u met enige geringe moeite en aanleg Matterhorns kunt vinden? En ls u dan trots op Nederland wil zijn waarom dan niet op de schilders (die bij gelegenheid weliswaar beroerd schilderden, maar beter schreven dan de schrijvers)? Of als het dan op Nederlandse schrijvers moet zijn, waarom dan niet van Multatuli? (Aah, die kent u niet? Dan bent u bij toch cht zo gelukkig bij de juiste site aangeland te zijn! Trouwens... hier is een stichtelijk vrolijk stukje parodie van de 19e-eeuwse Mulisch.)

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail