Nederlog        

 

11 februari 2009

 

Enig economisch -perspectief

crisis-economie

"Maar hoe ontmoedigend dit ook is, dit is geen daad van God of een natuurverschijnsel, maar het werk van domme, onverantwoordelijke mannen en vrouwen van alle partijen. Met de komst van wijzer en verstandiger leiders is een ommekeer mogelijk."
   Rami G.Khouri

En van de meest vernietigende en tegelijk meest over Nederland verhelderende stukjes en ideen van Multatuli behandelt het budget van de 19e-eeuwse Amsterdamse arbeider Klaas Ris, die zelf overigens een intelligent en moedig mens geweest moet zijn. (*)

Het betreft de totale inkomsten en uitgaven van een eersteklas Amsterdams werkman en zijn gezin, stand 1865, in een tijd dat er geen economische was, en het volgende geheel normaal was voor de zeer grote meerderheid van de Nederlanders, die het eerder slechter hadden dan even goed.

Hier is het voor uw informatie - en u moet bedenken dat het nu volgende indertijd geheel vanzelf sprak, geen enkel probleem vormde voor de grote meerderheid van de Nederlandse burgers van hoger stand (God wilde het immers, nietwaar, bleek zonneklaar), en dat bijvoorbeeld mijn moeder's ouders (geboortig eind 1880 - begin 1890), die daarom, als intelligente arbeiders, anarchisten en volgelingen van F. Domela Nieuwenhuis werden, dit nog meemaakten als kind, alsof het allemaal vanzelf sprak.

Mijn bron is Multatuli's langste idee 451, waar u het vindt bij mijn noot 100:


Budjet van een huisgezin te Amsterdam. Inkomen: Zes gulden in de week, vrye woning en vry brandstof. Sterkte: man, vrouw, drie kinderen van 7 tot 10 jaren. [100]

De man was vroeger by de kavallerie, en heeft z'n paspoort bekomen wegens expiratie van verplichte dienst. Hy heeft daarop z'n vorig beroep hervat, en dient nu sedert veertien jaren als knecht op 'n houtzaagmolen. Z'n patroon legt loffelyke getuigenis af over z'n gedrag. Hy drinkt niet en doet goed z'n werk.

 

UITGAVEN: Centen daags. In de week.
Aan brood. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 1,57
Aan hoofdspys voor 't middagmaal. . . . . . . . . . . . . . . 20 1,40
Dit bestaat uit 5 kop aardappelen, of 2 kop erwten, of 2 pond meel.    
Aan zout. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . - -,7
Aan boter, ons daags. . . . . . . . . 5 -,35
Aan vet, ons daags. . . . . . . . . . . 5 -,35
Aan peper, azyn, mostert, meel voor saus. . . . . . . . . . - -,15
Aan koffi, 2 ons in de week. . . . . . . - -,26
Aan gebrande stroop id. . . . . . . . . .  - -,03
Aan melk, kan daags. . . . . . . . . .  3 -,21
Aan karnemelk, eens in de week,
     4 kan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
     3 ons meel. . . . . . . . . . . . . . . .      1 ons stroop. . . . . . . . . . . . . .
- -,20
0,10
-,06
-,04
Aan olie voor licht, in de week. . . . . - -,09
Aan zeep, styfsel, blauwsel, droogwater, in de week - -,20
Aan garen, band, sajet . . . . . . . id. - -,20
Aan contributie aan 't begrafenisfonds id. - -,18
Aan schoolgeld voor een kind. . . . . . id. - -,10
Aan tabak, scheren, en soms een glas Jenever. - -,40
Totaal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   5,77

Uit de overschietende 22 cent in de week, moet betaald worden: kleeding, schoeisel, onderhoud van de meubelen, geneeskundige hulp...

Het spreekt vanzelf dat die 22 cts daartoe niet voldoende zyn. Mocht echter de welvarende lezer die geneeskundige hulp onnoodig achten, en tevens de post: onderhoud van meubels (!) willen schrappen, dan blyft toch altyd de behoefte aan kleeding bestaan. Het schoeisel vooral is zeer duur.

Ik heb my geinformeerd waaruit dit gevonden wordt, en daarop 't volgend antwoord bekomen:

Als er byv. een hemd noodig is, wordt dat gekocht op Zaterdagavend. Dan moeten de daarvoor uitgegeven 90 cts. worden bezuinigd op de voeding van de volgende week. In plaats van 5 kop aardappelen, worden er 3 kop daags gebruikt. In plaats van 2 kop erwten, 1 kop, in plaats van 2 ponden meel, 1 pond. Dit moet zoolang worden volgehouden tot het tekort aangezuiverd is. [101]

Gevraagd: Gebeurt het dikwyls dat op die wyze de dagelyksche begrooting moet verminderd worden om 'n uitgaaf van Zaterdagavend te verevenen?

Antwoord: Ja, er is altyd iets noodig. Als ik, of een der mynen een jas, broek of ander kleedingstuk moeten hebben, gebeurt het wel dat ik 10 of 12 voorschot vraag van den patroon. Dit moet dan worden aangezuiverd door inhouding van 50 centen 's weeks. Deze inhouding, gevoegd by de wekelyksche uitgaaf voor kleren en schoenen, maakt dat wy, zoolang die aanzuivering niet afgeloopen is, moeten hongerlyden. In zulke dagen eten wy droog brood, en 's middags aardappelen of erwten met zout, zonder boter of vet. [102]

Gevraagd: Gy hebt op uw begrooting 40 centen 's weeks gebracht voor sigaren, scheren, borrels en tabak...

Antwoord: Ja. Maar zeer dikwyls doe ik deze uitgaaf niet. Ik gebruik zeer zelden, en dan nog weinig, jenever. Veel zou ik ook niet kunnen betalen. Maar ik beken dat ik soms voel een opwekking noodig te hebben om niet moedeloos te worden.  *  [103]

Gevraagd: Kan uwe vrouw niets verdienen?

Antwoord: Als zy kan, gaat ze uit schoonmaken     en verdient dan acht stuivers. Maar daarop kan niet worden gerekend, omdat er niet altyd huizen zyn, en ook omdat zy zich overwerkt heeft, en bovendien geplaagd is met rhumatiek.

Gevraagd: Wie zorgt voor uw eten als uw vrouw uit schoonmaken gaat?

Antwoord: Dat maakt ze den vorigen avend gereed, en ik zet het op 't vuur, als ik van den molen kom.

Gevraagd: Wie zorgt voor uw kinderen, als uwe vrouw uit is?

Antwoord: De kinderen zyn op school, en krygen een boteram me.

Vraag: Hoe is over 't algemeen de gezondheidstoestand van uw gezin?

Antwoord: Slecht. M'n kind'ren zyn zwak. Myn dochtertje van elf jaar lydt, uit zwakte, aan witten vloed. De dokter zei dat ze versterkende middelen moest gebruiken...

Bouillon, biefstuk? Zeker, dat zou goed zyn... maar:

... hy zei 'r niet by, in welke apteek die te verkrygen zyn.

Gevraagd: Doet gy wel eens uitgaven om uzelf, uwe vrouw, of kinderen eenig genoegen te verschaffen?

Antwoord: Ik weet niet waarvan ik 't betalen zou

En ik deed nog meer vragen welker meedeeling 't bestek van dezen brief te-buiten gaat, doch waarop ik zal terugkomen by latere behandeling van dergelyke toestanden.


Trouwens... mocht u denken dat althans de Nederlandse hoger opgeleiden van toen, zoals bijvoorbeeld onderwijzers, het beter hadden in ons trots Neerlands recent verleden dan behoort u ook het wat later door Multatuli in de Ideen meegedeelde budget van een hoofdonderwijzer uit idee 829 door te nemen, waar u vindt dat deze groep van beschavers in leven mocht blijven en kindertjes onderwijzen van ng iets minder geld.

Of ik dit verwacht in de nabije Nederlandse toekomst? Nee, niet echt, of althans:

Dat is geheel niet nodig met competente, integere en intelligente politieke leiders en voorgangers - vanwaar het citaat waarmee ik opende, dat overigens stemt uit de vandaagse NRC, in een artikel over de toestand van Israel:

"Maar hoe ontmoedigend dit ook is, dit is geen daad van God of een natuurverschijnsel, maar het werk van domme, onverantwoordelijke mannen en vrouwen van alle partijen. Met de komst van wijzer en verstandiger leiders is een ommekeer mogelijk."

Maar ja... er staat geheel terecht: "mogelijk" - en hierboven vindt u wat heel wel mogelijk kan worden bij voortdurend gebrek aan "wijzer en verstandiger leiders".

En u heeft trouwens ook, meer in het positieve, enig idee uit welke grove en gore ellende "Nederland" zich wist te verheffen in de eerste ca. vijftig jaar van de vorige eeuw, ook in betrekkelijk korte tijd, al lag dat minder aan Neerlands bestuurlijk vernunft en medemenselijkheid (al speelden ook die een rol, als in de Amsterdamse wethouder en Multatuli-bewonderaar Wibaut) dan aan de groei van de echte wetenschap en de daardoor mogelijk gemaakte zegeningen der technologie.

crisis-economie

(*) Hij schreef zelf boekjes over drankmisbruik; moet een opmerkelijk moedig en intelligent man zijn geweest; is de geadresseerde van een zeer fraaie brief van Multatuli over het socialisme; en was zo gelukkig nog in 1895, op zijn 75ste, petroleum op straat te moeten verkopen om maar in z'n gezegend vaderland in leven te mogen blijven. U vindt een foto van hem o.a. in W.F. Hermans' uitstekende biografie "Multatuli", door de erven Hermans vrij verkrijgbaar gemaakt in goed pdf-formaat, en zeer de moeite van het lezen waard.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail