Nederlog        

 

3 februari 2009

 

Economie: China en Rusland

crisis-economie

Het houdt geheel niet over met mijn energie, maar er staan interessante artikelen over de economieŽn van China en Rusland in de NRC van heden en ik had me voorgenomen te proberen de economische - zelfs Balkenende nam gisteren op de radio de frase "economische " in de mond alsof het vanzelf sprak, dus dan is het zo, naar u begrijpt: de meester heeft gsprkn - enigszins bij te houden in Nederlog, dus ik doe mijn best.

1. China

De NRC opent vandaag met de kop "China telt 20 mln nieuwe werkelozen", met als bovenkop "President voorziet grote onrust". Het begint zo:

Ruim 20 miljoen Chinese arbeidsmigranten hebben in de laatste maanden van 2008 hun werk in de textiel-, speelgoed- en meubelfabrieken verloren.

Dat aantal zal volgens de Chinese autoriteiten in de komende maanden toenemen tot 25 miljoen, als de in de Chinese exportsector doorzet.

Het opmerkelijke hier zijn het aantal en "in de laatste maanden van 2008", wat aantoont dat de inderdaad wereldwijd is, en wat aansluit bij cijfers over de Westerse economie.

Dit is dus niet verbazend, maar ondersteunt de stelling dat de wereldwijd is.

Trouwens, naast het artikel staat een grote foto van een straat met Chinezen, met daaronder de verklarende tekst "Op een banenmarkt in Chengdu hebben arbeidsmigranten hun sollicitaties op de grond uitgespreid in de hoop de aandacht van mogelijke werkgevers te trekken" en inderdaad staan er veel mensen achter een stuk papier van ca. 50*60 cm met daarop Chinese calligrafie.

Wat me overigens opvalt, omdat ik wel eens meer foto's van Chinese burgers heb gezien de afgelopen veertig jaar, is dat ze allemaal zowel behoorlijk als Westers gekleed gaan, zodat er geheel geen Mao-kostuum te zien is en ook geen trieste armoede.

Ook dat is niet echt verbazend, maar wel enige menselijke vooruitgang.

Aan de andere kant schrijft de correspondent te China (ongenoemd) wat verder in het artikel:

President Hu Jintao heeft het leger en de politie opgeroepen om in het geval van "massa-incidenten", zoals demonstraties worden genoemd, "volgens de wet en gedisciplineerd" op te treden. Met andere woorden: de sociale onrust moet worden onderdrukt.

Er is dus wel iets verbeterd in China sinds Mao (en waarschijnlijk betrekkelijk veel, maar ik ben geen China-kenner die zo'n oordeel op stellige feiten kan bouwen), maar er is ook het een en ander hetzelfde gebleven, inclusief geheime cijfers:

Hoe snel de werkeloosheid in China toeneemt als gevolg van de mondiale recessie en stagnatie van de groei is onduidelijk.

De correspondent vermeldt redenen daarvoor:

In de officiŽle tellingen worden arbeidsmigranten die hun werk verliezen niet meegerekend (..)

en evenmin

het aantal werkzoekende afgestudeerden (7,1 miljoen)

en konkludeert terecht

Daardoor is het officiŽle werkloosheidscijfer (4,2 procent) waarschijnlijk te laag.

Ik registreer dat het officiŽle cijfer een stuk lager is dan het idem Franse cijfer, waar de werkloosheid meer dan 10% is, maar dat laatste cijfer is waarschijnlijk niet te laag.

Eerder in het artikel is te lezen dat

Peking denkt dat daardoor [geplande fiscale stimuleringsmaatregelen - MM] de groei van de economie toch op een hoog peil (8 procent) gehouden kan worden. Onafhankelijke economen betwijfelen dat.

Ik merk alleen op dat "de groei van de economie" een nogal vaag cijfer pleegt op te leveren, maar dat de Chinezen een eventueel voordeel hebben boven de Westerse economieŽn: aanzienlijk lagere productiekosten.

Maar de korte samenvatting van een en ander is: Ook in China is het , al staat nog te bezien hoe dit uit zal pakken.

Nu naar een ander land dat ooit het toneel was van de creatie van een Nieuwe Mens en Een Rechtvaardige Maatschappij:

2. Rusland

In de Economie-bijlage van de NRC staat een interview met "Ruslands spraakmakende econoom Jevgeni Gontmacher" (zegt de bovenkop) met als kop " 'Geen revolutie, wel onlusten' ".

Dit is van correspondent Michiel Krielaars en begint zo:

De bestaande verticale machtsstructuur is het slechtste wat Rusland in deze economische kan overkomen. Premier Poetin weet dat. Het is Úf modernisering Úf herstel van de totalitaire staat.

Dat liegt er dus niet om en het is ook een interessant artikel dat ik hieronder gedeeltelijk zal overnemen in mijn bespreking, met interessante overwegingen en economische cijfers.

Eerst de vraag wie Jevgeni Gontmacher is, want ik neem aan dat hij u even onbekend is als hij mij was tot vandaag:

De econoom Gontmacher is hoofd van de afdeling sociaal-economische problemen van het Instituut voor Moderne Ontwikkelingen, een onafhankelijke denktank, maar wel gefinancierd door zakenlieden en met president Medvedev als beschermheer - zoiets kan waarschijnlijk alleen in Rusland.

Misschien, maar het is wel dezelfde constructie als het American Enterprise Institute (of truly worldwide fame as the place where Ms. Ali creates her books of pure genius, with only a little anonymous help) dat ook al gefinancierd wordt door zakenlieden en dat ex-vice-president Cheney als beschermheer heeft.

Ik geef echter toe dat de machtsstructuren in de voormalige Sovjet-Unie anders zijn dan in de VS.

Gontmacher werd bekend door voorspellingen die hij deed:

In november van vorig jaar verscheen op de opiniepagina van de zakenkrant Vedomosti een artikel van zijn hand dat opschudding in het Kremlin teweeg bracht en conservatieve krachten bijna deed besluiten de krant te sluiten. Het artikel bevat een rampenscenario voor mogelijke gebeurtenissenin de stad Novotsjerkassk ten tijde van een economische .

Dat scenario gaat zo. Op de plaatselijke machinefabriek, de belangrijkste werkgever van de stad, worden de resterende arbeiders naar huis gestuurd, nadat Moskou geen geld meer heeft om die fabriek open te houden. Daarna gaan de supermarkten failliet, omdat niemand er nog iets komt kopen. In een volgend stadium zet de bevolking het stadsbestuur af, dat almaar op bevelen uit Moskou zit te wachten en niets doet. De politie durft niet op de opstandelingen te schieten. Moskou probeert de onrust zoveel mogelijk te ontkennen en neemt halve maatregelen om de boel niet te laten escaleren. En zo ontwikkelt zich in de provincie een heuse revolutie die al gauw naar andere steden overslaat.

Zie mijn Het Marxisme-Leninisme-Poetinisme van een maand geleden, en het geschetste scenario doet me trouwens denken aan "Citizens" van Simon Schama, dat de geschiedenis van de Franse Revolutie beschrijft, maar er zit ook een specifiek Russische kant aan:

Gontmacher meent dat de huidige vooral grote gevolgen heeft voor steden die afhankelijk zijn van ťťn oude fabriek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstonden honderden van zulke steden, toen hele sectoren van de industrie werden overgebracht naar gebieden achter de Oeral (..)

Het zijn dus als het ware steden die afhangen van een mono-cultuur, in de vorm van ťťn industrie.

Gontmacher: "Zo'n honderd van zulke steden zitten diep in de sores. (..) De staat zou moeten ingrijpen om sociale onrust te voorkomen. Maar door de verticale machtsstructuur, waarbij lokale bestuurders op aanwijzingen van Moskou wachten, gebeurt dat niet. Daar komt bij dat ze in Moskou vaak niet weten wat ze moeten doen."

Dit klinkt alles plausibel, en zie mijn Het oligarchisch kapitalisme uit maart 2008. En bij het gestelde komt natuurlijk dat het heel wel mogelijk is, ondertussen, als gevolg van de zeer gedaalde olieprijzen, dat Moskou geen geld heeft om die honderd steden te helpen, al zouden de Moskouse machthebbers willen.

Terug naar het artikel:

Die door Poetin geschapen verticale machtsstructuur is volgens Gontmacher het slechtste wat Rusland in deze kan gebruiken.

Ik zeg geen nee, behalve dat ikzelf gis - maar niet weet - dat de "verticale machtsstructuur" minder door Poetin geschapen is, als wel geŽrfd.

Hier is Gontmacher weer:

"De paradox is dat we, om de te kunnen bestrijden, het politieke systeem zouden moeten veranderen. We hebben decentralisatie van de macht nodig en ondernemersvrijheid. Het midden- en kleinbedrijf is zwak ontwikkeld. Om de opkomst van dat midden- en kleinbedrijf te kunnen waarborgen zijn concurrentie, transparant bestuur en onafhankelijke rechtbanken nodig. Poetin en Medvedev weten heus wel dat het huidig systeem moet veranderen, maar of ze dat willen?"

Ja, maar ik denk dat je veilig kunt konkluderen dat (1) dit al sinds 1989 bekend is Rusland, minstens en dus (2) dat de politieke machthebbers sindsdien niet in staat of niet gewillig waren een en ander in te voeren in Rusland, want anders hadden ze dat allang gedaan, ook al omdat dit, vanwege de olie- en gas-miljarden heel wel mogelijk was geweest, en trouwens ook in het belang van vrijwel alle Russen die geen oligarch of ambtenaar of politicus zijn.

Gontmacher zegt ook:

"Je hebt toch echt onafhankelijke media, politieke pluriformiteit en een rechtsstaat nodig." Gontmacher vindt dat het tijd is om voor de tweede keer sinds de jaren negentig een democratische staat op te richten.

Maar ja - ik zie dat niet gebeuren onder Poetin, weer omdat hij als hij dat gewild had hij dat allang had kunnen doen, en hij het nu waarschijnlijk niet kan bij gebrek aan geld als hij het zou willen.

Dan de kwestie van revolutie:

Dreigt er, als dat niet lukt, een revolutie, zoals hij in zijn artikel schrijft?

"Een revolutie is uitgesloten. Voor een revolutie heb je een politieke structuur en vrije media nodig. We krijgen hoogstens te maken met lokale onlusten (..)"

Dat lijkt me wat optimistisch en gaat er van uit dat het huidige staatsapparaat sterk genoeg is om de macht in handen te blijven houden, ook bij een grote economische en sociale , en bij grote onlusten in diverse steden en regio's tegelijk.

Maar Gontmacher deed meer voorspellingen:

Op 15 januari publiceerde Gontmacher op de internetkrant Gazeta-ru een tweede spraakmakend artikel. Dit keer ging het over de economische ontwikkeling van de , die hij als een L-curve beschrijft: eerst een verticale val die een paar maanden duurt, waarna de economie een paar jaar op een laag horizontaal niveau voortsuddert.

"De Russische economie stort nu heel snel in, ondanks het optimisme van de regering", zegt hij.

Dit laatste kan overigens direct onderbouwd c.q. geÔllustreerd worden door een klein artikeltje in dezelfde Economie-bijlage onder de kop "Roebel bereikt nieuw dieptepunt" dat als volgt eindigt:

De koers van gisteren brengt de roebel op zijn laagste niveau sinds het uitbreken van de deze zomer. Sinds juli is de munt zo'n 35 procent in waarde gedaald.

Terug naar Gontmacher en Krielaars:

Gontmacher voorspelt dat aan het eind van het tweede kwartaal het dieptepunt van de bereikt wordt. Maar juist dan breekt volgens hem de zwaarste tijd aan, want dan wordt de horizontale lijn van de L bereikt.

Gontmacher zegt

"Op dit moment gaat 60 procent van de geÔnde belastingen naar het federale budget. Lokale bestuurders moeten vervolgens in Moskou om geld bedelen. En daar zijn ze de gijzelaars van het centrale bestuur, want voor hun politieke eisen krijgen ze geen cent."

"Van de ruim tachtig regio's in Rusland hebben er slechts twintig eigen geld om hun problemen op te lossen. In werkelijkheid zou de verhouding omgekeerd moeten zijn. Van de gemeentes heeft slecht 4 procent voldoende geld, de overige 96 procent moet zijn hand ophouden."

Mij doet dit denken aan de centraal geleide economie en de politieke structuur van de Sovjet-Unie: centralistisch, autoritair, cliŽntisme. En ik zie dit niet veranderen, althans niet goedschiks.

Het artikel vervolgt:

Russen met een maandsalaris van 10.000 roebel (218 euro) zullen nu het meest onder de lijden?

"Zij vormen de inkomensklasse die de afgelopen jaren goedkope leningen konden krijgen en met vakantie naar Turkije of Egypte gingen. Die groep maakt 50 procent van de Russische bevolking uit en vormt een goede basis voor een toekomstige middenklasse en voor politieke stabiliteit."

Ik weet niet of in Krielaars opgave van "218 euro" de laatste inflatiecijfers van de roebel meegenomen zijn, en ook niet wat de koopkracht van dat bedrag in de voormalige Sovjet-Unie is, maar veel geld is het in ieder geval niet.

Maar dat is dan hoe de verdienende meerderheid eraan toe is. Er is ook een wat betere stand:

"De echte middenklasse, ambtenaren en leden van de vrije beroepen met maandsalarissen van 30.000 roebel, loopt geen gevaar. De leden van die klasse maken slechts 10 procent van de bevolking uit."

Of ze "geen gevaar" lopen staat te bezien, maar in ieder geval zullen de ambtenaren hun salaris wel doorbetaald krijgen zolang de staat de macht in handen heeft.

Hoe gaat het daar aflopen?

Wat is het beste recept voor genezing van de Russische economie?

"We hebben een leider nodig die een goede econoom is, een goede manager en een goede politicus."

Maar die zijn er niet in het bestaande machtsapparaat.

"In werkelijkheid is er dus geen alternatief voor Poetin en Medvedev. Van hen hangt alles af. Dit jaar zal dan ook een keerpunt voor Rusland zijn en zal blijken of er inderdaad iets kan veranderen. Er zijn twee scenario's: modernisering of herstel van de totalitaire staat."

Aldus Gontmacher volgens Krielaars, en ik heb het einde van het artikel bereikt.

Als dit de twee scenario's zijn (ik kan wel andere bedenken, maar Gontmacher is ongetwijfeld veel beter geÔnformeerd dan ik ben) dan lijkt mij het herstel van de totalitaire staat veel waarschijnlijker, en in feite komt het mij voor dat tot nu toe in de voormalige Sovjet-Unie, net als toen deze nog bestond, de staat meer totalitair is dan niet.

crisis-economie

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail