Nederlog        

 

22 januari 2009

 

De vrijheid van Geert Wilders en zijn partij


 



Vandaag schrijf ik weer in het Nederlands, over een Nederlands onderwerp. De NRC opent vandaag met de kop "Hof vreest nieuwe 'haat en wrok' door Wilders" en met de alinea

Het gerechtshof van Amsterdam heeft de vervolging van Geert Wilders bevolen. De politicus zou haat zaaien. De kwestie in zes vragen

Het artikel is van mr. Folkert Jensma en is aardig, en gaat vergezeld van enkele andere artikelen door anderen over de kwestie en wat interviews, en een lijstje citaten van Wilders' uitingen i.v.m. de Islam.

Hier zijn wat relevante citaten:

Het hof heeft Wilders zelf niet veroordeeld, maar wel gezegd dat een vervolging kansrijk is en maatschappelijk geboden. De rechtbank kan straks vrijspreken.
(...)
Maar de strafwaardigheid van Wilders' uitlatingen wordt uitgebreid gemotiveerd. De volgende rechter zal dat uitgebreid moeten weerleggen. Of onderschrijven. Beide kan.

Wilders moet vervolgd gaan worden door het Openbaar Ministerie (OM), in opdracht van het Hof, op basis het artikel over haatzaaien:

Aan de wetsgeschiedenis van het artikel over haat zaaien wordt veel gewicht toegekend. Dat staat sinds de jaren dertig van de vorige eeuw in het wetboek van strafrecht. Het ging er toen om de scheldpartijen tegen bijvoorbeeld Joden, christenen en kapitalisten in te dammen. De regering vreesde destijds voor 'gevaarlijke stemmingen', volks-vergiftigingen die 'haat en wrok' in de harten zaait. En precies hetzelfde dreigt nu weer, vindt het hof.

Ik neem aan dat Jensma correct samenvat, maar dit klinkt wat vreemd om twee verschillende redenen, die ik kort aanstip voor de duidelijkheid:

1. Zoals geformuleerd (!) geldt het dus eerder "scheldpartijen" (van zekere politieke soorten), vanwege daaraan verbonden verwachte gevolgen ervan. En kennelijk kwam het artikel vooral tot stand i.v.m. het nazisme in Duitsland en moet vooral gezien worden in de context van de dertiger jaren en de opkomst van het nazisme.

2. Als het hof letterlijk vindt dat "precies hetzelfde dreigt nu weer", dan ben ik het daar niet mee eens, omdat de situatie nu anders is dan toen.

Kennelijk ligt het in de bedoeling Wilders vooral te doen vervolgen vanwege de inhoud van zijn film Fitna, en vanwege gelijkstellingen van de Koran en Hitler's "Mein Kampf", als volgt, geciteerd uit een lijstje Wilders-citaten die gronden voor vervolging zouden bieden:

"De kern van het probleem is de fascistische Islam, de zieke ideologie van Allah en Mohammed zoals neergelegd in de Islamitische Mein Kampf: de Koran."

Jensma geeft de redenen van het Hof om tot vervolging te gelasten o.a. als volgt weer:

De kritiek van Wilders is zo hard en diskwalificerend dat die in strijd komt met de grondvoorwaarde van een stabiele democratie. Hij schept een vijandbeeld dat "gevoelens van haat kan oproepen, gebaseerd op intolerantie, discriminatie en minachting". Wilders vernietigt de rechten van anderen uit een ideologie "zoals de islamofobie". Dat strookt niet met de waarden van het Europese mensenrechtverdrag.

Ik neem aan dat de citaten uit de overwegingen van het Hof stammen om te gelasten Wilders te vervolgen. Ze zijn - zoals geformuleerd -volgens mij niet sterk:

Eerste zin: Sinds wanneer is harde of diskwalificerende kritiek wettelijk verboden? NB: Het gaat niet om de vraag of de kritiek juist, rechtvaardig, zinnig of gefundeerd is, of niet, maar of kritiek hard en diskwalificerend mag zijn.

Tweede zin: Sinds wanneer mogen burgers van Nederland alleen vijandbeelden koesteren die de regering of de rechtbanken ze toe wil staan? En sinds wanneer zijn bepaalde gevoelens en gedachtes verplicht?

Derde zin: Nee, al is het waarschijnlijk dat Wilders indien hij de macht zou hebben sommige bestaande wettelijke rechten zou pogen te vernietigen, hij heeft dat niet gedaan. En als hij mensen heeft beledigd (wat ongetwijfeld zo is), dan kunnen deze naar de rechtbank om daarover te klagen.

Vierde zin: Dit mag waar zijn, maar Wilders is niet verplicht het eens te zijn met het Europese mensenrechtverdrag, of alle artikelen daaruit, of interpretaties ervan.

En waar ikzelf de gelijkstelling van de Koran en Mein Kampf gestoord of een grote leugen vind - en ik hoorde hem dit gisteren nog op de radio doen, met als gegeven reden dat beide totalitair zouden zijn, wat een redeneerfout is van de zeer grove vorm 'katten zijn vogels omdat beide dieren zijn' - vind ik dat iemand dat mag vinden en zeggen, en dat ik zo iemand mag tegenspreken zoals ik deed.

Wat echter wl waar is, is dat bij termen als "de fascistische Islam" en "Islamofascism", zeker indien gebruikt door een volksvertegenwoordiger, en ondanks het door Wilders geponeerde feit dat Winston Churchill (ooit) ook van "Islamofascism" sprak, grote twijfels passen en het gebruik van dergelijke termen heel wel realistische mogelijkheden tot strafvervolging geven, en wel om de volgende redenen:

1. Het is inhoudelijk onzin, onhoudbaar, en onwaar: De Islam is geen vorm van fascisme, en het fascisme geen vorm van Islam, en wie dat toch zegt is een ignoramus, een gestoorde of een leugenaar.
2. De frases zijn, in het geldend taalgebruik sinds vele dekaden, bedoeld om te beledigen, grieven of kwetsen.
3. Ze zijn in strijd met de vrijheid van godsdienst: Gelovigen van een godsdienst hoeven zich niet te laten welgevallen dat andersgelovigen ze vanzelfsprekend en publiek als "christen-fascisten", "hindoe-fascisten" etc. omschrijven.

NB dat - zoals ik hierboven al opmerkte - het de vraag niet is of deze of gene godsdienst totalitair is, en al helemaal niet of men deze of gene godsdienst sympathiek vindt, wat vragen zijn die bediscussieerd behoren te kunnen worden.

Waar het veeleer omgaat is dat de combinatie van een godsdienst X met een voorgevoegd "de fascistische" of een aangeplakt "-fascisme" geacht mag worden beledigend te worden ondervonden door aanhangers van het geloof X en geacht mag worden beledigend bedoeld te zijn, en dat daarom de gelovigen van X mogen eisen dat althans volksvertegenwoordigers, politici, en religieuze voorgangers zich publiekelijk onthouden van dergelijke termen, zeker als dit politieke of religieuze propaganda voor hun eigen zaak is of dient (direct of indirect).

Vervolgens bespreekt Jensma de kwestie van het Amsterdams Hof bewoog om de vervolging van Wilders te gelasten:

Ze voeren echter drie argumenten aan waarom ze dat toch doen.

Ook het strafproces maakt deel uit van het maatschappelijk debat: de rechtszaal is een forum.

Twee: rechters behoren "met beide benen in de samenleving te staan". Ze mgen dus ook wat zeggen.

En drie: een effectieve rechtsspraak draagt bij aan een geslaagd integratiebeleid.

Mij komen dit alle drie als irrelevanties voor en als niet geldig:

De rechtszaal is een forum, maar een heel bijzonder forum, trouwens ook n met zeer ongelijke en ongelijk gemotiveerde partijen - en bovendien een dat niet als politiek forum bedoeld is, maar als een forum van en voor rechtspraak, en niet van maatschappelijk debat.

De rechters stn "met beide benen in de samenleving", mits in het bezit van benen, en zo nee dan horen ze uit hun functie ontheven te worden. Overigens is dit irrelevant.

De rechtsspraak is er helemaal niet voor om enig politiek beleid geslaagd te maken (behalve waar dit het recht zelf geldt en wat daarin is vastgelegd). De rechtsspraak dient er toe de bestaande en aanvaarde wettelijke regels te handhaven en niet om enig politiek beleid of doel dat daarboven of daarnaast staat te bestendigen of bestrijden.

Een hierop volgende overweging is aanmerkelijk zinniger, althans in beginsel, en Jensma vat deze zo samen:

'Op zichzelf' ligt het politieke debat niet op hun terrein.

Tenzij de uitlatingen onnodig kwetsend zijn voor de religieuze waardigheid van gelovigen en bovendien aanzetten tot haat, intolerantie, vijandschap en discriminatie. "Dan komt het strafrecht in beeld."

Ik schreef "althans in beginsel", want ik begrijp de frase "religieuze waardigheid" niet goed, en heb ongebruikelijke want logische opvattingen over "haat, intolerantie, vijandschap en discriminatie", want ik ben bijvoorbeeld intolerant tegen intolerantie, een vijand van stompzinnigheid en leugen, iemand die o.a. welbewust discrimineert op intelligentie en moraliteit, en iemand die haat wie hem opzettelijk pijnigt (zonder medisch doel, waar ik mee ingestemd heb).

Waar ben ik het dus "in beginsel" mee eens?

Dat het politieke debat niet het terrein van de rechtbank behoort te zijn, maar dat het dit kan worden in een geval waarin gelovigen in een erkende en bestaande grote religie X zich beroepen op hun recht op vrijheid van godsdienst en stellen dat termen als "de fascistische X", althans in de mond van politici en volksvertegenwoordigers, bestraft moeten worden als beledigend en in strijd is met de ongehinderde vrijheid hun godsdienst te belijden.

Hier valt in beginsel het een en ander vr te zeggen, gegeven de bestaande wetsartikelen over de vrijheid van godsdienst, en dat dan niet zozeer voor deze of gene maffe braller in een kroeg, als wel voor publiek aan de weg timmerende politici of religieuze leiders, met een maatschappelijke pretentie, een publiek podium, en een evident politiek of religieus eigenbelang. (*)

Wat verderop schrijft Jensma dan ook:

Daar gaat het om de vergelijking die de politicus trekt tussen Mein Kampf, het boek van Adolf Hitler. En de Koran die Wilders aan duidde als "het islamitische Mein Kampf". Dergelijke vergelijkingen met het nationaal-socialisme noemt het hof buitengewoon kwetsend.

Ik heb dat boven al beargumenteerd, maar het is niet zozeer de vraag of het hof dat kwetsend vindt, maar of burgers dat vinden en daar dan werk van willen maken voor een rechtbank, wat zo schijnt te zijn. (**)

En ik vind dat mensen dit soort vergelijkingen mogen maken, was het alleen om deze tegen te kunnen spreken, maar dat het heel wel beargumenteerbaar is, zoals ik hierboven al deed, dat dit voor politieke en religieuze voorgangers die publiek ageren minstens enigszins nders ligt, en dat deze redelijkwijs minder toegestaan kan zijn dan wie hun rol en functies niet heeft.

Inderdaad vervolgt Jensma zijn bovenstaande tekst zo:

Het Openbaar Ministerie vond nog dat de politieke context als excuus mocht gelden. Het hof vindt het omgekeerde.

Dit ben ik niet per se met het hof eens, want deze lijkt de politieke context vooral als verzwarende omstandigheid te zien:

De politieke context versterkt de strafbaarheid juist. Wilders heeft het niet alleen steeds over de Islam als godsdienst maar ook over de groep moslimgelovigen.

Ik zie dit dus althans iets anders:

Omdat Wilders een politieke voorganger is, is hij heel wel mogelijk wettelijk vervolgbaar en aansprakelijk, als hij gelovigen van bestaande godsdiensten of hun geloof omschrijft in termen die deze gelovigen alleen als beledigend kunnen ondervinden, ook al omdat ze iedere rationele basis missen.

Anders gezegd: Ik neig er veel meer toe Wilders vervolgbaar te achten omdat hij een politicus is, en wel omdat het rationeel argumenteerbaar is dat aan dergelijke voorlieden - inzonder hij - strengere eisen mogen worden gesteld dan aan gewone burgers.

Toch ligt de kwestie wat subtiel en de NRC heeft een interview met Wilders, die trouwens nog steeds met dat maffe permanent rondloopt, getuige een foto, waarin hij o.a. zegt:

"Ik zie de islam niet als religie, maar als een gevaarlijke totalitaire ideologie, net als het communisme en het fascisme. Dat mag ik toch zeggen? Als ik het over het communisme zeg, is het geen probleem. Ik heb het nooit gehad over mensen, altijd over ideologien."

Dit is handig, en het vertoont een truuk die Wilders vaker uithaalt (net als Goebbels ooit): Het combineren van een (schijnbaar of werkelijk) redelijk standpunt met de eigen extremistische onzin, onder pretentie dat deze elkaar zouden dekken.

Kijk maar:

Wat mij betreft is de islam "een gevaarlijke totalitaire ideologie, net als het communisme en het fascisme" - althans ... in sommige vormen, en inderdaad mag Wilders dat zeggen. Maar de islam is niet alleen of primair een "ideologie": het is een religie die sinds vele eeuwen bestaat als religie, zodat de aanhangers van die religie recht hebben op zekere vrijheden, althans in een tolerante rechtsstaat, waaronder het recht en de rechtsbescherming gevrijwaard te worden van belediging vanwege hun geloof, of van gelijkstelling van dat geloof met een recente politieke waanleer, die bijna iedereen afwijst en als minderwaardig voorkomt.

En het probleem is o.a. dat Wilders het niet over het communisme zegt - hij spreekt niet van het Islamocommunisme of van het Islamoanarchisme, or whatever, maar van Islamofascisme - en hij doet dat ongetwijfeld vanwege de emotionele impact van juist die terminologie.

Dat Wilders het niet zou hebben "over mensen, altijd over ideologien" beweerde hij gisteren ook weer eens op de Nederlandse radio en de BBC, maar is een ongetwijfeld welbewuste leugen: Als je het over een geloof hebt, dan heb je het over de gelovigen daarin, ongeveer zoals wanneer je het over regen hebt je ook van water spreekt.

Maar goed - als mijn onderscheidingen en preciseringen u wat subtiel voorkomen: Het is een wat ingewikkelde kwestie, hoewel ik vermoed - wat ik o.a. schrijf omdat ik de overwegingen van het hof alleen uit de NRC ken - dat mijn positie hierop neerkomt:

  1. Wilders misbruikt de vrijheid van meningsuiting als politicus, en het lijkt mij heel wel mogelijk dat hij vervolgd en veroordeeld kan worden wegens (religieuze) intolerantie - zie (4) hieronder.

  2. Zijn positie vis--vis vrijheid van meningsuiting is anders dan die van gewone burgers (dus in het bijzonder: niet-politici en niet-religieuze voorgangers) (i) qua politiek leider, aan wiens publieke uitingen strengere eisen gesteld mogen worden dan aan die van gewone burgers en (ii) qua Wilders, die al beschermd wordt vanwege bedreiging vanwege zijn meningen.

  3. Er is iets te zeggen voor de overwegingen van het hof om vervolging in te stellen tegen Wilders, maar (i) het hof gebruikt andere argumenten dan ik, die voor een deel niet geldig zijn en (ii) het loopt een serieus risico op een politiek of gepolitiseerd proces.

  4. Ikzelf houd vervolging van Wilders vanwege (A) de termen "de fascistische islam" en "islamofascisme", (B) gebruikt door een man in zijn bijzondere positie, (C) gezien de totale onhoudbaarheid daarvan op inhoudelijke rationele gronden, en (D) het evident bedoelde beledigende karakter ervan, voor het meest kansrijk.

  5. Het blijft heel wel mogelijk dat ook een dergelijke vervolging toch verworpen wordt, is het niet voor een Nederlands hof dan voor een internationaal hof, en dan waarschijnlijk vooral op basis van de overweging dat (B) in 4. niet relevant (genoeg) is voor een veroordeling, gezien de vrijheid van meningsuiting.

Wat had ikzelf gedaan ls ik - absurde aanname, maar vooruit - lid van het Amsterdams hof was geweest?

Ik vermoed dat ik geen vervolging had ingesteld of voorgesteld, maar dat dan minder op basis van juridische overwegingen, omdat er als gezegd een zaak van te maken lijkt, als wel op basis van politieke overwegingen, namelijk dat de kans op een (schijnbaar) politiek proces te groot is, en de kans dat het Wilders voordeel en meer faam biedt te groot is.

Maar ik geef toe dat een rechtbank geen politieke overwegingen hoeft te volgen, voorzover deze geen deel van het recht vormen, en dat ze heel wel mogelijk menen hun juridische en morele plicht te doen, en daar ook heel wel mogelijk gelijk in hebben.

Alleen is wat ik van hun argumentatie las grotendeels niet sterk.


P.S. Voor meer over Wilders zie o.a. Jami + Wilders: 'Mohammed = Hitler' (2007) en Wilders-film, Wilders-film (bis), Die Partei hat tausend Augen - 4, De Nederlandse wet en Wilders (2008).

P.P.S. Wat later op 22 januari: Ik heb het ondertussen nagekeken via een link die de NRC geeft, naar een de Rechtspraak site, waaronder u een html-bestand van maar liefst 508 Kb vindt, dat begint met de frase

Inhoudsindicatie: Hof Amsterdam beveelt de strafvervolging van het Tweede Kamerlid Geert Wilders

gevolgd door - indien uitgeprint, naar schatting - ruim 100 pagina's tekst. Wellicht kom ik erop terug, want het hof heeft duidelijk z'n juridische best gedaan en over de zaak nagedacht.

(*) Dit is en wordt belangrijk voor mijn argumentatie: "voor publiek aan de weg timmerende politici of religieuze leiders, met een maatschappelijke pretentie, een publiek podium, en een evident politiek of religieus eigenbelang" - want ik meen dat er goede gronden kunnen zijn dergelijke publieke sprekers minder vrijheden toe te staan te zeggen wat ze willen dan wie geen politiek of religieus voorganger is.

(**) En het verdient de moeite waard te benadrukken dat dit eerder aan burgers dan gerechtshoven ligt en behoort te liggen, en ook dat burgers vrij zijn om zich beledigd en gekwetst te voelen, en dat ze - om deze of gene redenen - die vermeende, beweerde of waarachtige belediging of kwetsing toch niet wettelijk hoeven proberen te doen vervolgen.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail