Nederlog        

 

17 januari 2009

 

Hoge Nederambtenaren en bestuurders en spiegologie


 


 

Ik zal zeker terugkomen op het thema van gisteren, zeg bureaucratisch onvermogen en lage menselijkheid in vooral de lagere bureaucratische rangen, maar wie denkt dat het in de hogere beter is in Nederland vergist zich, want de lagere uitvoerders plegen zo te zijn als de hogere bazen zijn of toelaten (en selecteren als medewerkers).

Ook denk ik dat het hele thema van bureaucratisch onvermogen van fundamenteel maatschappelijk, menselijk en sociologisch belang is, en dat de bestaande theorieŽn over bureaucratie (voorzover mij bekend), die aansluiten bij Max Weber's ideeŽn daarover, fundamenteel fout zijn, omdat ze geheel overzien dat het bestaan van de functie van bureacraat-voor-het-leven, en van de personen die dit aantrekt, een bepaald mensentype selecteert als feitelijke gewillige uitvoerders voor de machthebbers, een mensentype dat juist geen macht over anderen zou moeten hebben, omdat ze er niet behoorlijk, zelfstandig, redelijk of rationeel mee om kunnen of willen gaan.

Later dus mťťr hierover, en ondertussen gaan twee van de drie stukjes die hieronder volgen er gedeeltelijk over of raken eraan.

1. Hoge Nederambtenaren

De NRC heeft vandaag een aardige scoop, namelijk de vondst van een belangrijk juridisch advies over de politieke steun aan de Irak-oorlog waarin staat dat de juridische onderbouwing van deze steun

"zowel materieel als procedureel tekort"

schiet, citeert de NRC uit dat rapport, van kennelijk acht gedegen juridische paginaas, terwijl (en ik citeer de vandaagse NRC weer)

De toenmalige secteraris-generaal (SG) van het departement, Frank Majoor (tegenwoordig permanent vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties), besloot de notities niet door te sturen aan minister De Hoop Scheffer (CDA), aan wie deze gericht was.

Niet alleen besloot de SG - kennelijk - dat hij zou beslissen welke informatie De Hoop Scheffer kreeg om zijn besluiten op te baseren, hij deed dat ook nogal bloedstollend cynisch, met een uitgebreid rapport van juristen over een fundamentele vraag:

"Goed opbergen in de archieven voor het nageslacht, de discussie is hiermee voor dit moment gesloten!", werd op het memo geschreven.

Het nageslacht zou dan mogelijk kunnen uitvinden, na 50 of 100 jaar, dat anno 2003 de toenmalige Nederlandse regering Nederlandse troepen uitzond naar Irak terwijl de eigen juridische adviseurs het volgende hadden geschreven (en hier citeer ik uit een langer artikel over de kwestie in de NRC-bijlage "Zaterdag &cetera"):

Na een uitvoerige analyse van het Nederlandse standpunt komen de juristen tot een harde opvatting: de argumentatie rond de politieke steun aan de Irak-oorlog "schiet zowel materieel als procedureel tekort". Sterker: de inschatting is dat "Nederland een eventuele procedure voor het Internationaal Gerechtshof hierover zou verliezen." Men wijst op de "volkenrechterlijke basisregel: het geweldverbod". Simpel gezegd: men mag niet zomaar een land aanvallen op eigen gezag, maar slechts met toestemming voor gebruik van geweld van de VN-Veiligheidsraad. "Naar het oordeel van DJZ blijft deze hoofdregel ook in de toekomst van wezenlijk belang voor een ordelijke internationale samenleving."

Zou je inderdaad denken, ook zonder juridische opleiding - en "DJZ" staat trouwens voor "Directie Juridische Zaken".

Wat vonden de juristen wier meningen eenvoudig afgelegd werden " in de archieven voor het nageslacht" alsof zij irrelevant aan het kwetteren zouden zijn geweest?

Journalist Joost Oranje, die het document van de DJZ boven tafel heeft gekregen, drukt de eerste pagina ervan af in de NRC, waarop de handgeschreven aflegging " in de archieven voor het nageslacht" in ťťn handschrift, en daarnaast in een ŗnder handschrift, kennelijk van of namens het "Hoofd IR" van deze "DJZ":

Hoofd IR: - zie aantekening:
- Het audite et alteram partem (hoor en wederhoor, red.)  
   geldt hier kennelijk niet.
--> Archief.

Dat was kennelijk op 13 mei 2003.

Wel... als u er aanzienlijk meer van wil weten zult u de NRC moeten lezen, op papier of op de site, maar dit lijkt me ongeveer de essentie, die er dus op neer komt dat, althans kennelijk (!), een opper-ambtenaar de verantwoordelijke minister en daarmee zowel de regering als het parlement, essentiŽle juridische informatie onthoudt.

Mij lijkt dat een misdrijf, maar ik ben geen jurist, en het heeft me al heel vaak verbaasd waarmee hoge ambtelijke en bestuurlijke kringen in Neerland altijd weer vrijwel ongeschaad weg weten te komen, ook voor de Nederlandse rechtbanken, na allerlei vormen van bewezen hondsbrutale oplichterij of fraude, meestal zonder enige straf ("ze hebben al genoeg geleden, in hun positie") of met een symbolische taakstraf of boete.

Er liggen hier trouwens nůg twee problemen, die ik hier en nu alleen kort aanstip:

  • ik schreef hierboven "althans kennelijk (!)" omdat ikzelf het geheel niet ondenkbaar vind dat dit feitelijk een een-tweetje tussen de SG (Secretaris-Generaal) en de M (Minister) was, waarbij de SG gewoon deed wat hem opgedragen werd door de M - maar ik vrees dat dit zonder waterboarding ťrg moeilijk aan te tonen zal zijn

  • er is het meer algemene probleem - onder andere gesignaleerd door de deskundige voormalige hoge ambtenaar ir. Enthoven ("Ambtelijke top weet haast niets") waar ik op 19 september op in ging, dat kennelijk algemeen speelt, zowel op regerings- als gemeente-niveau, o.a. omdat werkelijk capabele mensen veel beter betaald worden elders of althans veel interessanter en leuker werk elders kunnen vinden.

Ik denk dat dit laatste een serieus probleem is (en het eerste ook, want indien mijn verdenking waar is betreft het ministeriŽle corruptie), maar zal ook dit thema uitstellen voor latere behandeling.

2. De Helderse burgemeester Hulman

Ik heb nu twee keer geschreven in Nederlog over Stefan Hulman, burgemeester te Den Helder, omdat hij allerlei extra financieŽn toegestopt kreeg van zijn wethouders vanwege zijn financiŽle problemen (kennelijk ontstaan omdat hij zijn Rotterdamse huis niet met de 110% winst kan verkopen die hij wil), en deed dat niet op mijn allervriendelijkste toon, maar de NRC van vandaag biedt enig nieuw zicht en enige nieuwe informatie onder de titel "Wethouders willen burgemeester weg", dat zo begint (vetzetting van de NRC-redactie):

De wethouders van de gemeente Den Helder willen dat burgemeester Stefan Hulman (VVD) opstapt. Hulman heeft inkomsten verzwegen.

Enkele weken geleden ontstond ophef omdat het college had besloten de burgemeester een maandelijkse extra woontoelage van 3.200 euro bruto te geven. Dit werd besloten omdat het Hulman niet lukte zijn appartement in Rotterdam te verkopen (..)

Waarom zo een man niet gewoon een banklening vraagt en krijgt is en blijft mij volstrekt onduidelijk (tenzij het gaat om graaien uit de gemeentekassa, natuurlijk) maar goed:

Het college kwam hem te hulp met de woontoelage, die met terugwerkende kracht zou worden uitbetaald tot augustus 2007. Er werden geen afspraken gemaakt over eventuele terugbetaling als de woning onverhoopt toch verkocht zou worden.

Kortom, het ging feitelijk om een gift, van in totaal 76.800 euro's. Ik schreef erover op 6 januari, en opnieuw op 9 januari, toen ik leerde dat Hulman ook nog eens 750 euro "wachtgeld" van de gemeente Rotterdam krijgt per maand (al is hij daar sinds 2006 niet meer voor werkzaam).

Vandaag schrijft de NRC:

Na de ophef stelden de wethouders een onderzoek in naar de daadwerkelijke financiŽle situatie van de burgemeester.

Merk dat "Na de ophef" op: BijstandscliŽnten moet voordat ze ene eurocent krijgen bewijzen dat ze zo arm als een kerkrat zijn, en dan nog. Maar goed - het is iets, en beter laat dan nooit.

De NRC vervolgt:

Uit dat onderzoek is gebleken dat het gezinsinkomen van Hulman 30.000 euro hoger is dan door hem in eerste instantie was gemeld.

Laat ik nog wat citeren uit het NRC-stuk over de Kafka-eske Nederbureaucratie waar ik gisteren zo boos van werd, over hoe niet-burgemeesters en niet-wethouders in Neerland geholpen worden door Neerlandse burgemeesters, wethouders en ambtenaren:

Of de noodzaak om vijf keer per jaar met een medische verklaring aan te tonen dat iemand aan een ongeneeslijke ziekte lijdt. Of de man met een WAO-uitkering die 250 gulden te veel bijverdiende, en toen bijna 24.000 gulden moest terug betalen.

Het laatste spel heeft de SD-DWI ook met mij proberen te spelen, rond 2002, en ik stel zelf dus maar voor om burgemeester Hulman (1) uit zijn ambt te ontzetten (2) te vervolgen wegens oplichterij (zoals bijstands-"cliŽnten" en WAO-"cliŽnten" immers ůůk gebeurt, vaak met kennelijk groot ambtelijk sadisme), en (3) te dwingen "alle onterecht ontvangen gelden terug te betalen", en - vanwege zijn verantwoordelijke positie - bij voorkeur naar rato met bovengenoemde WAO-patiŽnt, dus honderdvoudig, want dat soort kunstjes wordt veel mensen in mijn armlastige positie ook geflikt door de Neerlandse ambtenarij.

O ja, en (4) meneer uit te sluiten van alle Neerlandse bestuurlijke functies, wegens gebleken onbetrouwbaarheid daarvoor. (*)

3. Spiegelogie

Nu wat leukers, hoewel ook in het voorbijgaan, en weer in samenhang met de vandaagse NRC, en wel over intelligentie en spiegel-neuronen.

Eerst die spiegel-neuronen en de spiegologie.

Het faculteitsblad van de - toen nog - faculteit voor psychologie waar ik 20 jaar geleden een jaar voor columneerde droeg (en draagt meen ik nog steeds) de fraaie naam "Spiegeloog", wat natuurlijk een aardige omzetting van "psiegoloog" is (een schrijfwijze  - overigens - die psychologen opgeleid in mijn tijd meestal nog wel herkenden als ongrammaticaal, maar die nu heel wel mogelijk een automatische spellingscorrector van node heeft om geregistreerd te worden door een modern opgeleid - 3 jaar lang, maar liefst! - spiegeloog).

Een aantal jaren nadat ik voor Spiegeloog schreef werden de zogeheten spiegelneuronen ontdekt in het menselijk brein, en in de NRC van heden bespreekt Ellen de Bruin een recent boek van Marco Tacoboni, "Het spiegelende brein. Over inlevingsvermogen, imitatiegedrag en spiegelneuronen." onder de titel "Empathie zit in spiegelneuronen" (**)

De recensie begint zo:

Op een van de eerste pagina's in zijn boek over spiegelneuronen citeert Marco Iacoboni een collega die beweert dat die zenuwcellen voor de psychologie wel eens even belangrijk kunnen zijn als de ontdekking van het DNA voor biologie.

Wat verderop legt De Bruin zů uit waar het over gaat:

Wat waren die spiegelneuronen nu ook weer helemaal? Zenuwcellen in de hersenen die gaan vuren als iemand een ander iets vertrouwds of aantrekkelijks ziet (of hoort) doen, zodat het het neurologisch gezien lijkt alsof de toeschouwer de handeling ook zelf uitvoert.
(..)
Wat spiegelneuronen doen, is spectaculair. Ze reageren bijvoorbeeld niet puur op een handeling, maar op de intentie van die handeling: sommige spiegelneuronen vuren alleen als iemand een kopje pakt om eruit te drinken, andere alleen als iemand een kopje pakt om het op te ruimen.

Dergelijke neuronen coderen dus voor (attributies van) bedoelingen van anderen, gebaseerd op herkenning, en lijken overigens - komt het mij voor - op neuronen die coderen voor 2- en 3-dimensionele vorm-eigenschappen (bol, hol, hoekig, rechtlijnig etc.)

Hier is meer NRC:

Iacoboni denkt dat spiegelneuronen ontstaan door imitatie - baby's kunnen al goed imiteren en vinden het geweldig als je hen nadoet. Dankzij de spiegelneuronen ontstaat een gemeenschappelijke ervaring en daarmee intimiteit. Daardoor kunnen mensen iets wat lijkt op gedachtenlezen: aanvoelen wat een ander van plan is. Empathie is puur spiegelneuronenwerk.

Het "puur" lijkt me overdreven, maar u ziet dat we hier toch wel bij een fundament van de menselijke intelligentie lijken te zijn, die immers o.a. vergt dat een mens zich begripsvol kan verplaatsen in een ander.

Niet alleen dat:

Spiegelneuronen blijken ook betrokken bij het ontstaan van taal. (...) Ook zelfbewustzijn, jezelf kunnen herkennen in een spiegel, bestaat bij gratie van spiegelneuronen.

Kortom, het is in ieder geval interessant (voor wie in psychologie, cognitie, of het brein geÔnteresseerd is), om welke reden ik het overnam.

Of die spiegelneuronen - waar ikzelf niet veel van weet, overigens - overigens zo bijzonder zijn qua neuronen betwijfel ik zeer, behalve dat ik verwacht dat het vooral neuronen zijn die geen andere vaststaande taak hebben, wat mij leidt tot een ander stukje in de NRC van heden, namelijk de column van Dick Swaab (hoogleraar in de neurobiologie), onder de titel "Brein per kilo", dat (logisch gesproken) met het voorgaande over spiegelneuronen samenhangt en zo begint:

Onze hersengrootte en onze intelligentie zijn in de loop van de evolutie toegenomen. Intelligentie is het vermogen om problemen op te lossen, de snelheid van denken, de capaciteit om doelgericht te handelen, rationeel te denken en op een effectieve manier om te gaan met de omgeving. Er zijn veel soorten intelligentie: taalkundige, logische, wiskundige, ruimtelijke, muzikale, sociale en motorische intelligentie. Het intelligentiequotiŽnt (IQ) is maar een povere maat voor intelligentie.

Daar hoort u het eens van een kenner, al neem ik aan dat Dick Swaab, net als ik, een heel behoorlijk IQ heeft, was het alleen omdat dit weliswaar geen goed beeld vormt van iemands intellect (in ťťn getal? onzin natuurlijk!), maar wel heel behoorlijk correleert met het niveau van opleiding (dat men aankan).

Swaab vervolgt met een enigszins prangend probleem:

Bij intelligentie gaat het niet om de absolute omvang van de hersenen. De mens heeft met zijn 1,5 kilo in absolute termen ook lang niet de grootste hersenen. De potvis heeft met 9 kg het grootste brein en de olifant heeft een gemiddeld hersengewicht van 4,8 kg. De olifant Alice, die in een pretpark in New York leefde, had zelfs een hersengewicht van 6 kg.

Waarom is het dan toch zo relatief makkelijk voor mensen om potvissen en olifanten en dolfijnen te vangen, als hun breinen zo groot zijn? Swaab geeft het antwoord zo:

Maar de walvis en de olifant zijn zeker niet zo intelligent als de mens.

Zometeen wat meer, maar hier een kleine toelichting op Swaab's zekerheid, die ik deel, om een reden die hij niet vermeldt: Als walvissen of olifanten - bijvoorbeeld - een werkelijke symbolische taal zouden hebben (waar i.v.m. dolfijnen vaak over gespeculeerd is), dan zou het veel moeilijker zijn ze te vangen, en dan zou dat vrijwel zeker ook te zien zijn in hun omgang met elkaar.

Swaab vervolgt zo - en dit is ťťn van de redenen om zijn stukje te behandelen, omdat u vast dacht dat EQ iets anders is:

De relatieve grootte van de hersenen ten opzichte van het lichaam heeft wel een duidelijke relatie met de kwaliteit van de hersenen als informatieverwerkende machine, zoals Darwin in 1871 al stelde, en Michel Hofman honderd jaar later heeft berekend. Een betere maat voor het niveau van de evolutionaire hersenontwikkeling is het encephalisatie-quotiŽnt (EQ), dat is de relatieve hoeveelheid hersenweefsel bovenop de hoeveelheid die nodig is om het lichaam te besturen. Daar komt de mens inderdaad verreweg het beste uit te voorschijn.

Dus feitelijk vanwege een overmaat aan neuronen die niets of weinig anders te doen hebben - en hier zijn we ook bij mijn bovengenoemde vermoeden over spiegelneuronen, en bij een wat zinniger betekenis van "EQ" dan "Emotioneel QuotiŽnt" (kennelijk in het leven geroepen door populaire tijdschriften om lagere IQs een Q te bieden die hoop en trots biedt: I may be a bit stupid, but I am very kind and helpful).

Voor meer verwijs ik u naar Swaab's column, die als gebruikelijk heel aardig is, en ook een interessante speculatie heeft over een reden voor het ontstaan van het menselijke brein, superieur aan dat van andere dieren (waar het redeneren betreft (***)): Dat zou wel eens samen kunnen hangen met de langdurigheid van de kinderopvoeding; het voordeel van monogamie daarvoor; en de moeite van een partnerkeus in verband daarmee.


(*) Ik zou wel eens een - groot, goed, grondig, objectief - onderzoek willen zien naar ALLE extra's die ALLE hogere Nederlandse ambtenaren en bestuurders de afgelopen tien ŗ vijfentwintig jaar toegestopt hebben gekregen, eenvoudig omdat ik vermoed, ook gezien Evelien Herfkens, en wat ikzelf weet van de UvA, de gemeente Amsterdam, en de provincie Noordholland, dat dit geheel gewoon en gebruikelijk is: Het bestuur en de hoge ambtenarij keert zichzelf - gis ik - gigantische bedragen uit, even vanzelfsprekend als in Herfkens geval, bovenop hun salaris, voor zaken als "woonkosten", "scholing", "reis- en verblijfkosten", "studiekosten", "secretariŽle kosten" etc.

In Amsterdam schijnt zowat iedere hoge ambtenaar extra's voor zogeheten "woonkosten" uitgekeerd te krijgen, zoals de heer politie-commissaris Bernard Welten, die jaarlijks daarvoor kennelijk vele tienduizenden euro's extra ontvangt, bůven op zijn toch al vťr boven de Balkenende-norm liggende superinkomen (dat kennelijk moet dienen om hem te behoeden tegen het gecorrumpeerd worden door de drugsmafia, want anders kan ik dat niet verklaren, ook gezien het belachelijk lage inkomen van gewone politie-agenten).

(**) Mijn wetenschappelijke hypothese i.v.m. de voorgaande twee en dergelijke stukjes: De genetische homo bureaucraticus quasi-sapiens wordt gekenmerkt door de relatieve zeldzaamheid van spiegel-neuronen in hun breintjes. (En ik ben niet geheel ironisch.)

(***) Ik voeg dit toe omdat nogal wat dierlijke vermogens, vooral waar het zintuigen en spierkracht betreft, aanzienlijk beter zijn dan van mensen.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail