+
 

     Nederlog        

 

11 januari 2009

 

Harald Welzer's panisch psychologen proza

crisis-economie


 
Een ineenstorting van het financieel-economisch bestel geldt gewoon als ondenkbaar, en men kan zich al evenmin voorstellen dat de fossiele brandstoffen al over een paar jaar zo schaars zullen zijn dat zelfs in de rijkste landen mensen met een laag inkomen hun woning niet meer zullen kunnen verwarmen. Ook weigert men te geloven dat bij verdere opwarminng van de aarde het klimaat-systeem uit balans zal raken en de levensomstandigheden van wie nu jong zijn radicaal zal inperken. Het gaat hier om megaproblemen waarvoor op dit moment geen oplossing bestaan.
   prof.dr. (soc.psy.) Harald Welzer

Tot voor kort wist ik niet wie Harald Welzer was, die u hierboven geciteerd vindt uit de NRC van dit weekend, in een artikel dat - heel vrolijk en schalks - "Vanavond einde van de wereld, morgen gezond weer op" heet, dat vól is van dergelijke psychologische inzichten.

Als ik me goed herinner was het Heldring die zijn naam voor mij het eerst noemde, in het stukje dat ik besprak in december onder de titel Fukuyama en Keynes; Heldring en revoluties, en Heldring kende Welzer's proza al, refereerde eraan, en beloofde afdruk ervan in de NRC, wat nu dus gebeurd is. (§)

Het geval wil dat ik er minder van onder de indruk ben dan Heldring kennelijk was, en ik zal u nu proberen uit te leggen waarom, met meer Welzerse citaten, en ook met een afsluitend fraai citaat van Kipling.

Maar eerst Harald Welzer, "onderzoekshoogleraar in de sociale psychologie aan de particuliere universiteit Witten/Herdecke in Duitsland", licht de NRC mij voor, en voegt nog toe dat "in Essen leidt hij de onderzoeksgroep 'herinnering en herdenking'."

Het geval wil dat ikzelf psychologie gestudeerd heb; met weinig uitzonderingen niet onder de indruk ben van de wetenschappelijkheid van dat vak; en al helemaal niet van takken erin als sociale psychologie, en u kan meedelen dat het tentamenmateriaal dat ik daarvoor moest doorlopen nóg iets intelligenter mensen dan ik ongetwijfeld tot zelfmoord kan drijven.

Heel wel mogelijk heeft u al deze voordelen niet genoten, en - wat minder waarschijnlijk, want ik heb alleen intelligente lezers - wellicht begreep u niet dat prof.dr. Welzer met zijn geciteerd proza ongetwijfeld bedoelde te zeggen: Dit alles (het boven geciteerde)

"geldt gewoon als ondenkbaar"

behalve natuurlijk voor zulke hoogopgeleide hoogbegaafde lieden als prof.dr. Harald, en wie een zo hoogbegaafde geest als de zijne kan volgen, zodat ik ten dode ben opgeschreven moet zijn in korte tijd, nadat

"zelfs in de rijkste landen mensen met een laag inkomen hun woning niet meer zullen kunnen verwarmen".

Althans... ik vermoed dat Harald dit bedoelt, want zijn proza is rijk aan suggesties, arm aan redeneringen en evidentie, maar daarentegen weer vol van stemming en anecdotes, zoals deze:

Toen zich na de eerste heftige aardschokken op de financiële markten een reusachtige economische aftekende, meldden de economische onderzoeksinstituten dat het eind 2009 beter zou gaan. En tegelijk met de grote crash verscheen het boek van Friedrich Merz, de financiële expert van de CDU, met de waarlijk visionaire titel Meer kapitalisme wagen.

Dit is uit het begin van het Welzerse stuk, en zet de toon:

De massa en de experts zijn dom; maar waarachtig getrainde academische sociaal-psychologen, gespecialiseerd in 'herinnering en herdenking' weten beter dan massa of experts.

Kijk maar, even verderop vervolgt hij:

De gedachte dat we hier wel eens te maken zouden kunnen hebben met iets anders dan een '', komt blijkbaar bij niemand op. Daarom is het business as usual (..)

Snapt u? Harald Welzer wil suggeren - maar helaas noch zeggen noch ontkennen - dat er niet zozeer een '' is, als een soort einde der tijden nadert:

Het gebrek aan minimaal inzicht in de beoordeling van de omvang en de gevolgen van het debacle geeft aan dat wat nu gebeurt, binnen het systeem helemaal niet te voorzien viel.

Kennelijk heb je daar een sociaal-psycholoog voor nodig, en tellen de economen die gewaarschuwd hebben tegen deregulering en handel in derivaten - al heel wat jaren geleden bovendien, zij het inderdaad niet in wat toen 'mainstream economy' was - geheel niet mee.

Ikzelf zou zeggen dat Keynes een economische als zich nu voltrekt, en de achtergronden en voorwaarden ervoor, zoals deregulatie en niets doende regeringen, al ruim zeventig jaar geleden behoorlijk adekwaat heeft geschetst, maar ja - ik ben dan weliswaar een psycholoog, maar géén sociaal-psycholoog, en ik laboreer ook onder de grote handicap Keynes te hebben gelezen, ook met enig begrip.

De sociaal-psychologische professor vervolgt het bovenstaande:

Orderportefeuilles in essentiële bedrijfstakken die met een derde krimpen? Banken die failliet gaan, aangeslagen verzekeraars, en zelfs hele randen op de rand van het bankroet? Reddingsacties in orde van grootte van honderden miljarden, beschermingsconstructies voor spaarcentjes zowel als voor internationale ondernemingen?

Hij vraagt nog even rhetorisch verder, wat ik u bespaar, maar de stijlfiguur is dat we met een soort unieke catastrofe te maken hebben, die niemand ziet en niemand zag aankomen, behalve dan natuurlijk prof.dr. Harald Welzer e.a. zeer getrainde sociaal-psychologen:

Terwijl het economisch onheil in volle hevigheid voordendert en van de ene branch op de andere overspringt, wekt het fröbelen, lijmen en oplappen, het bijeenroepen van ministers en het beleggen van topconferenties die indruk dat hier een wordt gemanaged. En de schijn van business as usual werkt: de mensen reageren bezorgd, maar niet panisch.

U ziet een woord uit mijn titel van vandaag, en het lijkt er sterk op dat prof.dr. Harald die bezorgdheid die nog geen paniek is sociaal-psychologisch en financieel maar heel dom vindt, en geheel niet panisch genoeg, want hij vervolgt het bovenstaande zo:

Dat zij hun geld op de spaarbank laten staan, geeft blijkt van een frappant vertrouwen in het systeem (..)

dat getrainde professores doctores in de wetenschap der sociale psychologie niet kunnen delen:

Wat blijkt uit dit alles?

In de eerste plaats zijn er gebeurtenissen die latere generaties als historisch beschouwen, op het moment dat ze werkelijk plaatsvinden maar zelden als zodanig worden ervaren.

Hier spreekt kennelijk geen lezer van Thucydides, Tacitus, Suetonius en Plutarchus en geen kenner van de geschiedenis van nogal wat revoluties, maar wel een hooggetraind sociaal-psycholoog die niet de fout willen maken van zovele niet-sociaal-psychologen:

Je staat achteraf versteld dat Franz Kafka op de dag na de Duitse oorlogsverklaring aan Rusland droogjes in zijn dagboek schreef: 'Duitsland heeft Rusland de oorlog verklaard. - 's Middags zwemles.'

Erstaunend! Gelukkig hebben we dus tegenwoordig prof.dr. Welzer én Der Spiegel, die ons kunnen behoeden voor deze illusies - in welk verband u verder moet begrijpen, met dr. Harald, ook om u te sterken en moed in te praten:

Ecologen zijn soms vertwijfeld over de geringe mate waarin mensen merken hoe hun milieu in de loop der tijden verandert.

Dat wist u immers ook vast nog niet!

Reeds sinds de zestiger jaren wordt de ondergang van de aarde binnen tien ŕ twintig jaar aan deze of gene ecologische - begin zeventiger jaren: grondstoffen, die subiet allemaal uitgeput c.q. onbetaalbaar zouden zijn ca. 1990 op z'n ŕllerallerlaatst - maar wellicht herinner ik me dat alleen omdat ik misschien een ietsje ouder ben dan prof. Harald, en dol ben op stemmingsproza vermomd als wetenschap.

Hoe het werkelijk zit, althans voor wie een academisch getraind sociaal psycholoog is, leert u nu:

Zulke paradigmaverschuivingen - veranderingen van waarnemingen en waarden terwijl het leefmilieu verandert - doet zich ook voor op sociaal gebied.

Ook dat is vast volledig nieuw voor u, die vrijwel zeker prof.dr. Harald's eigen vak niet beheerst (als hij), en wellicht ook niet weet dat "paradigma" wel eens nogal ŕnders gedefinieerd pleegt te worden in de wetenschapsfilosofie (zeg: het geheel van expliciete en impliciete aannames dat ten grondslag ligt aan een familie van theorieën), maar dat is alleen in het voorbijgaan.

De professor helpt u in dit paradigmatisch verband met herinneren:

Denk aan de waardenverschuivingen onder het nationaal-socialisme, die de gehele maatschappij omvatten (..)

etcetera - en ik vat samen omdat ik dit aardig verzameld vind onder

 "paradigmaverschuivingen",

al wil ik zelf wel opmerken dat wie daar geen last had vanaf 1933 dan ook snel in een kamp terecht kwam om z'n paradigmaas te hélpen verschuiven.

Maar u - of althans de gemiddelde lezer die prof.dr. Harald vooronderstelt bij het schrijven van zijn proza - begrijpt dit alles nog niet helemaal ganz und gar gehörig als een sociaal-psycholooog:

Dat amper opvalt hoe radicaal het leefmilieu en de daarbij behorende normen ..

en ik werp tussenwerpend op: zie de vorige alinea voor dat "daarbij behorende"

.. en vanzelfsprekendheden veranderen, komt ook doordat de waarneembare veranderingen slechts een deel - vaak een minuscuul deel - van de ervaren werkelijkheid betreffen.

Dat wist u vást nog niet, zodat u maar ziet waar de wetenschap der sociale psychologie goed voor is.

Hier is meer kennis die u vást ook nog niet had, tenzij u een promotie in de sociale psychologie volbracht, en dat zonder honend te lachen:

Men onderschat systematisch hoezeer de routine van alledag, het gewone verloop van de dingen en het voortbestaan van instellingen, media en voorzieningen bijdragen tot de overtuiging dat er verder eigenlijk niets te duchten valt (..)

De getrainde sociaal-psycholoog weet dat echter beter! Al die domoren die menen dat het maatschappelijk systeem nog overeind staat terwijl het nog wérkt hebben niets van de wetenschap der sociale psychologie begrepen:

Ten tijde van historische gebeurtenissen leeft de mens in het heden.

Ik werp weer tussen, zodat u het maar begrijpen kunt: Behalve de getrainde sociaal-psycholoog én Denkers van het niveau Tjibbe Joustra en Uri Rosenthal natuurlijk, want alleen dezulken kunnen onderkennen, met hun buitengewone breinen, ook zeer bijzonder bekwaamd, dat

Maatschappelijke catastrofes vinden, anders dan wervelstormen en aardbevingen, niet abrupt plaats ..

tussenwerping: zoals u ongetwijfeld tot de dag van heden nog niet wist, want

.. maar zijn voor een contemporaine waarnemer vrijwel onzichtbaar proces, dat pas achteraf door begrippen als 'ineenstorting' of 'breekpunt in de beschaving' tot een spectaculair gebeuren wordt verdicht.

U begrijp waarschijnlijk dat dit alles de zeer duistere en angstige tijden vóór het ontstaan van de Wetenschap der Sociale Psychologie geldt, waarvóór helaas geen keus en geen inzicht voorhanden was, bij ontstentenis van die wetenschap, terwijl al het vreselijks gebeurde dat feitelijk volledig onzichtbaar bleef, tot groot nadeel van alle betrokkenen, ongesticht door Sociale Psychologie:

De vraag waarom niemand gezien heeft dat er een catastrofe ophanden was, wordt gesteld door historici die de afloop ervan kennen.

Benefit of hindsight, heet dat in het Engels. Andersom ligt het wat moeilijker, zoals u ongetwijfeld ook nog niet wist:

Met toekomstvoorspellingen ligt het wat lastiger.

Geef toe, lezer: Leerzaam proza, maar we hebben een waarachtig intellectueel aan boord, dus we krijgen alweer een uitleg:

Zoals bekend gaat de groei van het niet-weten gelijk op met die van het weten, ..

wat een inzicht is waarvoor je ook al sociaal-psychologisch gedoktoreerd moet zijn om het te kunnen beginnen te begrijpen - "tails, you loose; heads I win" - maar gelukkig volgt ook hier weer een professorale uitleg:

.. maar dat hebben wij tot dusverre, in navolging van Karl Popper, tamelijk optimistisch opgevat als een permanente uitdaging voor op kennis gebaseerde samenlevingen.

U ziet: "dat hebben wij tot dusverre", al ben ik één van die lezers van Popper (sinds 1968) en ook nog - mijn welgemeende excuses! - "sociale wetenschapper", die nog steeds geen enkel sociale wetenschapper heeft getroffen die Popper's hoofdwerk - in het Duits: "Logik der Forschung" - met waarachtig begrip las. (*)

Prof.dr. Harald Welzer, sociaal psycholoog, vervolgt:

Maar de huidige opeenstapeling van crises - klimaat en milieu, energie, hulpbronnen en financiën - maakt duidelijk dat wij op vele fronten te maken hebben met een oeverloos niet-weten aangaande de consequenties van wat wij doen.

Alweer een inzicht waar je sociaal-psycholoog voor zijn om te kunnen inzien en verwerven! Nooit had u zelfs maar vermoed dat de mensheid aan de rand van een zee van "oeverloos niet-weten" staat!

En al helemaal had u nooit kúnnen weten dat met al dat eindeloze niet-weten een sociaal-psychologich wetenschapper kan weten dat er vele crises tegelijk zijn, zonder dat enig niet-sociaal-psychologisch getrainde daar zelfs maar een zweem van een idee van heeft.

Immers, de professor vervolgt:

Wellicht duidt het falen van de experts erop dat wij ons al op een 'omslagpunt' van het systeem bevinden, ..

Tussenwerping: Het kán zijn dat de professor, met kwalificaties als "Wellicht" " 'omslagpunt' " en "het systeem" óók al een eertijdse leerling van de Franse meester-denker Althusser is, die zijn leerlingen tal van truuks met italiseringen en "quoteringen" leerde, die ze in staat stelden tegelijk iets wel en niet te zeggen, maar de hooggeleerde vervolgt

.. vanwaar de ontwikkelingen niet meer te corrigeren zijn.

Snapt u? (Ikzelf - immers getraind sociaal-wetenschapper - mis een verwijzing naar René Thom, catastrofes en Zeeman, maar dat is weer in het voorbijgaan en alleen voor zeer geleerde lezers en lezeressen.)

Als u het nog niet stapte, dan legt professor Harald het weer uit:

Het laatste omslagpunt ..

(..) nu zonder quotes, alsof het vaststaat: Echt Althusseriaans-"Freudiaans": Voer iets hypothetisch tussen "aanhalingstekens" in, als wilde hypothese en term, en doe één of anderhalve pagina verder alsof zowel de term als de hypothese gevalideerde wetenschappelijke waarheid zijn

.. ligt nog geen twee decennia terug: de door niemand voorspelde ineenstorting van een compleet politiek halfrond, met ingrijpende constellatie van staten.

Het geval wil dat ik een redelijk geheugen heb en weet dat Boekovski - ik meen - in 1981, "Haalt de Sovjet-Unie 1984?" publiceerde, maar geef toe dat dit geen sociaal-psycholoog was, en dat hij dat maar een paar jaar voor die "door niemand voorspelde ineenstorting"  zich afvroeg, en voorspelde van niet. (§§)

Prof.dr. Harald Welzer ziet waarschijnlijk zijn naam in de toekomstige geschiedenisboekjes als Ziener van Formaat:

(..) intussen ziet het ernaar uit dat historici over vijftig jaar het begin van de ondergang van de democratieën zullen kunnen dateren in 1989, en de wereldwijde financiële van slechts 19 jaar later zullen kunnen duiden als de volgende fase in een neergang die al veel eerder was ingezet.

Geredeneerd als Wilders - "Over 25 of 50 jaar zult u allemaal zien dat ik gelijk heb!" - én nog gehörig wissenschaftlich dabei: "zullen kunnen".

Handig... maar alleen maakt prof.dr. Harald het voor de wat naďevere lezers wat moeilijk te zien dat hij heel grondig aan zijn duim zit te zuigen, of althans dat sommige psychogen (over vijftig jaar) zijn proza "zullen kunnen duiden" alsof hij dat deed. (**)

Maar het is weer tijd terug te keren tot de Welzeriaanse les:

Om een bestel als stabiel te mogen beschouwen is er meer nodig dan dat het een paar decennia heeft stand gehouden. De twintigste eeuw heeft indringend laten zien dat wij op ieder moment rekening moeten houden met extreem versnelde maatschappelijke veranderingen. En dat die niet altijd goed uitpakken.

Ik vermoed dat de eerste zin u weer als theoretisch manna uit de sociaal-psychologische hemel voorkomt, en ik wijs u overigens op het subtiele "extreem versnelde" en de morele lering aan het eind.

Gelukkig legt de prof het weer uit, voor wie - heel naďef - meende met differentiaal-rekening van doen te hebben en wetenschappelijke wiskundige formules voor snelheden van "maatschappelijke veranderingen":

We mogen bepaald wel van een versnelde verandering spreken wanneer we van het ene moment op het andere meemaken dat buitensporig economisch liberalisme plaatsmaakt voor staatsingrijpen dat niet alleen op economisch en financieel gebied, maar ook in het klimaatbeleid alle zojuist nog geldende zekerheden op hun kop zet.

Dat "klimaatbeleid" komt er wat vreemd bij, maar u moet bedenken dat, volgens prof.dr. Harald Welzer, sociaal-psycholoog, ook daar niet meer dan hooguit zeven jaren resteren voor Armaggedon (zie hieronder).

Maar ja, wat een hooggetraind sociaal-psycholoog allemaal onderkent, met schier dialectische zekerheid én twijfel, onderkent verder helemaal niemand:

En toch neemt niemand de mogelijkheid van een volslagen instorting serieus - in dat opzicht zijn de financiële, de energie en de klimaat aan elkaar verwant.

Niemand ziet het! Niemand zag het! Niemand zei wat! Niemand deed wat! (Altijd behoudens sociaal-psychologen en zo als Harald Wenzel, niet alleen in Duitsland trouwens.)

Als u het nóg niet begreep:

Een instorting van het financieel-economische bestel geldt gewoon als ondenkbaar ..

sinds Marx, Lenin, Keynes e.a.

.. en men kan zich al evenmin voorstellen ,.

als "men" geen prof.dr. sociale psychologie is, tenminste

.. dat de fossiele brandstoffen al over een paar jaar zo schaars zullen zijn dat zelfs in de rijkste landen mensen met een laag inkomen hun woning niet meer zullen kunnen verwarmen.

Maar dat citeerde ik al, en ik begrijp dat ik gedoemd ben, immers niet in het bezit zijnde van een sociaal-psychologisch verantwoord inkomen.

U betwijfelt mijn doem?

Tegelijkertijd geven de klimaatonderzoekers ons nog maar zeven jaar om het roer om te gooien.

Merk dat "de", en prof. Harald's kennelijke zekerheid dat deze zieners, zeg van het niveau Ehrlich (zeventiger jaren), Gore (na zijn vernedering als wouldbe president), Duyvendak, en de Gemeente Amsterdam en talloos veel Noordhollandse corpora, allemaal wel geheel eerlijk, helder, adekwaat en waarachtig in de toekomst kunnen kijken (iets wat hij ons maar even eerder vertelde dat, bij logische implicatie, de mensheid nog nooit gegeven was, voorzover niet sociaal-psychologisch gestudeerd, althans).

Want kijk, lezer die - bijvoorbeeld - meende bij de Rabobank een Persoonlijk Spaarplan, gebaseerd op Uw Eigen Lijfrente, te bezitten, of nog glorieert in Een Zwitserleven-Gevoel:

De wereldwijd snel toenemende jacht op hulpbronnen zal uitlopen op geweld en zal overwinnaars en verliezers opleveren, waarbij geenszins vaststaat tot welke groep Europa uiteindelijk behoren zal.

Dit wordt gevolgd door een hele reeks onheilsvoorspellingen, waarbij profesor Harald de lezer ook nog leert dat

.. nu wordt overal roofbouw gepleegd op de overlevingskansen van de komende generaties ...

wat ikzelf nogal knap vind - roofbouw op kansen - en dan van "komende generaties" die er helemaal niet kunnen en niet zullen zijn als professor dr. Harald Wenzler ook maar voor een promillage gelijkheeft - maar ja: Ik hčb wat met logica, en sociaal-psychologen gewoonlijk niet, zodat het wel aan mijn aberraties en deformaties zal liggen.

En gelukkig voor u en mij heeft de acadenisch bekwaamde man de wetenschap der psychologie gereed, waarin ook zijn conceptueel psychologisch gereedschap:

Een overmaat aan problemen waarvoor geen oplossingen voorhanden zijn, leidt tot wat de psychologen...

Untergang des Abendlandes? Suicide? Dood? Ondergang? Depressie?

... cognitieve dissonantie noemen.

Wist u niet, als niet-psycholoog, nietwaar? Nu ben ik dat wel, maar zelfs ik wist niet wat dat is, want mijn collega psycholoog (als ik dat mag zeggen, in alle eerbied en bescheidenheid, met respect) legt dat zo uit:

Daartegen heeft men geen ander verweer dan in plaats van de problemen de houding ten aanzien van de problemen aan te pakken.

Laat ik nou menen dat cognitieve dissonantie bestaat in het aanpassen van informatie bij (voor)oordelen die men heeft!

Ik kan daar ook een voorbeeld van geven, als psycholoog: Stel dat u een verhaal leest als - bijvoorbeeld - dat van prof.dr. Harald Welzer, en daar problemen in ziet, zoals weinig kennis van de betekenis van psychologische en andere termen. Wat doet u dan, als u geen getraind sociaal-psycholoog bent? Dan denkt u dat hij maar wat sensationeel en vaag aan het kletsen is, en op korte termijn vast financieel goed gescoord heeft via Der Spiegel en NRC.

Maar als u nou een getraind sociaal-psycholoog zou zijn, dan zou u weten dat

Daarom wordt de haalbaarheid van de noodzakelijke klimaat-doelen ondermijnd, en daarom stuurt het energiebeleid op een crash aan. Dat kunnen wij allemaal weten, en die kennis leidt tot de dwingende noodzaak om het niet bij correcties te laten, maar fundamenteel van koers te veranderen, weg uit de impasse.

Kortom: Stelt u allen achter Duyvendak, Waternet, en Nuon, en we redden het - of anders!

En zelfs in dát geval heeft dr. Wenzel voorzien:

Juist in een blijkt hoe fataal het uitpakt wanneer een politieke gemeenschap niet voor ogen staat wat ze eigenlijk wil.

Begrijpt u wel? Nee? De professor vervolgt:

Samenlevingen die hun zingevingsbehoeften uitsluitend via consumptie bevredigen, ...

- alleen over dit fragment kan ik een uur logisch college geven -

.. hebben, wanneer de economie niet goed meer functioneert en daarmee ook de mogelijkheid vervalt om identiteit, zin en geluksgevoelenst te kopen, ..

tot nu toe kochten u en ik die immers, maar die tijd is voorbij, vanwaar

.. geen vangnet meer.

Het kán zijn dat u dit nog niet gehéél duidelijk is, maar dan heeft u, net als ik, grote pech gehad, want prof.dr. Harald vervolgt dit onmiddellijk met

Precies daar ligt het culturele 'omslagpunt', ..

waarvoor ook zie prof.dr. Paul Scheffer, hoogstwaarschijnlijk een groot bewonderaar van het Wenzeleriaans Denken

.. en juist daarom is er geen oplossing mogelijk zolang wij ..

merk dat "wij" op: Met z'n ŕllen, tussen Lingo en journaal in, maar wel demokraties

.. ons niet afvragen hoe wij eigenlijk over tien, vijftien of twintig jaar zouden willen leven en wat we daarvoor over hebben.

Snapt u?

Als wij ons nou eens zouden gaan afvragen hoe wij over tien jaar zouden willen leven (samen sterk, samen met elkaar) dán komt het allemaal vast nog goed.

Zo nee, zonder

De herstructurering van een cultuur...

lukt het niet, was het alleen omdat - en we zijn bij de eindregels van de Wenzeleriaanse Analyse, misschien tot uw en zeker tot mijn vreugde -

En laten de experts nu net ziende blind zijn.

Misschien markeert hun hulpeloos rondtasten wel het begin van een renaissance van de politiek.

Waar hij dát vandaan haalt - ik vermoed, maar weet niet zeker: Habermas, Adorno, Horkheimer - is wat duister, maar dat geldt voor het gehele stuk - en feitelijk, lezer, vind ik het gerecenseerde proza een rip off, een con trick, als "analyse", want het is weinig anders, in mijn ogen, dan stemmingsmakerij, kretenbreierij, hysterie en pretentie.

Niemand dan prof.dr. Harald Wenzel en wie overigens financieel korte-termijn profijt van dergelijke artikelen heeft is erbij gebaat, want het is, op z'n allerbest, infotainment voor wouldbe intelligentsia, en nauwelijks beter of anders dan het verheffend proza waarin alternatieve helers plegen te excelleren.

U zegt wellicht "Maar jij bent zelf toch ook niet optimistisch?", waarmee u gelijk hebt - maar ik redeneer niet als een oude slof; ik schrijf niet als een alternatieve heler; ik denk niet als iemand die academisch gemest is op een dieet van Frankfurter Schule duisterdenkers en postmoderne maitres-penseurs (waar ik de prof van verdenk, zonder dit stellig te weten); en ik heb een hekel aan paniekzaaiers, helemaal paniekzaaiers met pretenties van wetenschappelijkheid.

Wat nodig is zijn leiders van uitstekend intellect en koel verstand; en wat nodig is zijn analyses van de economische niet gebaseerd op bestaand politiek vooroordeel, maar op basis van rationele kennis.

Hier is dus, voor de politieke would-be leiders, en voor wat anderen, een wat imperialistisch geformuleerd ideaal, van een nogal imperialistisch georiënteerd dichter, maar daarmee niet noodzakelijk zinloos of slecht gedicht - en in ieder geval hčt Leidersgedicht waarmee nogal wat Britse wouldbe leiders vanaf de kraamkamer grootgebracht werden:


 

IF.....

 


 

IF you can keep your head when all about you
Are losing theirs and blaming it on you,
If you can trust yourself when all men doubt you,
But make allowance for their doubting too;
If you can wait and not be tired by waiting,
Or being lied about, don't deal in lies,
Or being hated, don't give way to hating,
And yet don't look too good, nor talk too wise:

If you can dream - and not make dreams your master;
If you can think - and not make thoughts your aim;
If you can meet with Triumph and Disaster
And treat those two impostors just the same;
If you can bear to hear the truth you've spoken
Twisted by knaves to make a trap for fools,
Or watch the things you gave your life to, broken,
And stoop and build 'em up with worn-out tools:

If you can make one heap of all your winnings
And risk it on one turn of pitch-and-toss,
And lose, and start again at your beginnings
And never breathe a word about your loss;
If you can force your heart and nerve and sinew
To serve your turn long after they are gone,
And so hold on when there is nothing in you
Except the Will which says to them: 'Hold on!'

If you can talk with crowds and keep your virtue,
' Or walk with Kings - nor lose the common touch,
if neither foes nor loving friends can hurt you,
If all men count with you, but none too much;
If you can fill the unforgiving minute
With sixty seconds' worth of distance run,
Yours is the Earth and everything that's in it,
And - which is more - you'll be a Man, my son!


   Rudyard Kipling  
 

De gedachtegang is niet zó onzinnig:

IF you can keep your head when all about you
Are losing theirs and blaming it on you,
    (.. etceterera ..)
Yours is the Earth and everything that's in it,
And - which is more - you'll be a Man, my son!

En hysterisch geposeer leidt alleen maar tot nodeloze problemen.

crisis-economie


(*) Ik meen dit letterlijk, en ja inderdaad: In dat werk is e.e.a. te vinden dat te moeilijk is voor sociale wetenschappers, tenzij ze echt op de hoogte zijn van wis- en natuurkunde, wat in die kringen zeer zeldzaam is.

(**) De scherpzinnige lezer zal - duidend of niet - zien welk een sociaal-psychologisch talent in mij verloren ging!

(§) Noot van 12 januari 2009: Dat herinnerde ik me dus niet goed. Zie de Nederlog van 12-1-09.

(§§) Noot van 13 januari 2009: En ook dit was verkeerd herinnerd: Het betrof - zoals een oplettende lezer mij liet weten - Andrei Amalrik en zijn boek "Will the Soviet Union Survive Until 1984?" dat van 1970 dateert. (U ziet dat ik niet alle perfecties bezit, maar fouten makkelijk toegeef. Zie Nederlog van 13-1-09.)

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail