+
 

     Nederlog        

 

4 januari 2009

 

Het Marxisme-Leninisme-Poetinisme

crisis-economie
 

 

Ik zei gisteren al dat ik wat mat was, en ik zie dat ik een enigszins gekorrigeerd en uitgebreid exemplaar van het stukje van gisteren vergat op te laden gisterenavond.

Dat komt hierdoor: Gewoonlijk schrijf ik een stukje in één keer en aus einem Gusz, zoals dat heet, laad het dan op, kom vervolgens bij van de inspanningen, en doe dan pas wat correcties, die ik dan weer oplaad - alles vanwege ME, naar u wellicht begrijpt, en geen kwestie van persoonlijke smaak maar van persoonlijk onvermogen.

Maar ja - dan moet ik ook niet zo moe zijn dat ik vervolgens vergeet die verbeteringen op te laden, en dat was gisteren wel zo, maar is vandaag dus hersteld.

Trouwens, dit is ongeveer de gewone gang van zaken, wat ik u gelijk maar meedeel, ook omdat veel van mijn stukjes veel neergeladen worden, zodat u hiermee weet dat gewoonlijk pas de volgende dag het stukje van de voorgaande dag gecorrigeerd is. (*)


Ik kom tot mijn onderwerp van vandaag, het Marxisme-Leninisme-Poetinisme (afkorting: ML-P), omdat ik er bezorgd over ben; eerder over schreef; en omdat er een aardig stuk in de NRC van 3 januari staat van de correspondent te Moskou, Michel Krielaars, verluchtigd met foto's.

Zometeen leg ik uit waarom ik de term Marxisme-Leninisme-Poetinisme gebruik (die Krielaars geheel niet gebruikt), maar eerst een opmerking over de vier foto's van vier Russische huiskamer-interieurs van tegenwoordig, met in alle vier het hoofd van Poetin op de buis terwijl hij zijn volk toespreekt gedurende een twee uur durend persoonlijk optreden voor zijn volk (alsof dat zo hoort, ongeveer als in Cuba, toen El Lider Maximo nog gezond was).

Die blikken op huiskamerinterieurs, en op de mensen daarin, zijn tamelijk interessant omdat ze - althans mij - érg doen denken aan Amsterdam-Slotermeer stand zestiger jaren, en laten zien dat Rusland onder Poetin inderdaad vooruitgegaan is, als dit "gewone Russische mensen" zijn, wat ik aanneem, en wel omdat de huiskamerinterieurs in de Sovjet-Unie in de zestiger er uitzagen als in Nederland in de dertiger jaren. (**)

Het enige zichtbare duidelijke verschil met de zestiger jaren in Amsterdam-Slotermeer is dat de TVs in alle vier huiskamers een groot kleurenbeeldscherm hebben.

Nu dan het Marxisme-Leninisme-Poetinisme, dat een term is die ik behoorlijk serieus bedoel, al geef ik toe dat de term ook enigszins misleidend is.

Mijn reden om de term te gebruiken staat - zonder dat ik hem toen gebruikte - in mijn Het oligarchisch kapitalisme van 17 maart van vorig jaar, dat begint met de volgende drie alineaas

Volgens A.A. Zinoviev, een briljant logicus en satiricus van de Sovjet-Unie, was het onwaarschijnlijk dat een post-sovjet-samenleving het juk van "het reëel bestaand socialisme" af zou kunnen schudden.

Eén van zijn voornaamste redenen voor die mening was dat er in de grote meerderheid van de mensen na maar liefst 70 jaar zogeheten socialisme - dus vrijwel drie generaties van 25 jaar opgegroeid in een verleugende autoritaire dictatuur - niet genoeg authentieke menselijkheid, eerlijkheid, rationaliteit, moed, karakter, rationeel individualisme over zou zijn om dat te kunnen doen, en erin te slagen een menselijke samenleving op te bouwen uit restanten van mensen, die nooit opgevoed zijn in vrijheid, en die in grote meerderheid weinig cultuur, beschaving of redelijkheid hebben, en al generaties geen enkele traditie van enig behoorlijk bestuur of enig eerlijk open rationeel debat hebben gekend, noch opgevoed zijn in een geest van wederszijdse tolerantie en bereidheid tot compromissen.

Een andere reden, die hij minder belichtte maar wellicht belangrijker was, is de nog immer voortdurende grote macht in de voormalige Sovjet-Unie van voormalige KGB-ers als Poetin, en zijn pas aangestelde beschermeling Medvedev, en het vanzelfsprekend gemak waarmee, in staten die geen rechtsstaten zijn sinds generaties, gebruik wordt gemaakt van terreur en geweld, zowel door de leden van staatsorganen als door wie zich daartegen verzetten.

Mijn voornaamste reden voor de term Marxisme-Leninisme-Poetinisme staat in de tweede alinea. Beschouw nu Krielaars in de NRC van gisteren:

Volgens voormalig oppositieparlementslid Vladimir Ryzjkov, wiens partij in de gemanicuurde parlemensverkiezingen van eind 2007 door het Kremlin werd afgeschaft, zijn de democratische verworvenheden van Gorbatsjovs perestrojka vrijwel verdwenen. "Poetin bezit meer macht dan de tsaar of de secretaris-generaal van de Communistische Partij ooit heeft gehad."

Dat laatste lijkt me wat overdreven, want het gaat voorbij aan Stalin - zie bijvoorbeeld "The Great Terror", van Robert Conquest, over zijn terreur in de dertiger jaren - maar aan de andere kant werd Stalin nèt geen Grootste Rus aller tijden in recente Russische media-verkiezingen van dat personage (hij kwam op de derde plaats van alle grootste Russen, met 5000 stemmen tekort voor de eerste plaats, als ik me goed herinner) en is Poetin eenvoudig een omhooggevallen voormalige KGB'er, die voortkwaam uit de Ogpoe, die voortkwam uit de Tsjeka, en dat allemaal de geheime diensten van de Russische CP (Communistische Partij) waren sinds 1919 en tot en met 1989.

Daarbij, zoals Krielaars zijn stuk begint:

Op de jaarlijkse vipparade, de lijst met de honderd machtigste mannen en vrouwen van Rusland, stond eind december als vanouds Vladimir Poetin op 1.
(..)
De nieuwe president, Dmitri Medvedev, veroverde de tweede plaats, op de voet gevolgd door de grootmoeder van de Russische popmuziek, Alla Poegatsjova

Niemand keed op van die uitslag. Voor veel Russen is Poetin namelijk nog altijd de enige echte leider. Als Poetin spreekt wordt er geluisterd, als Medvedev het woord tot de natie richt en zijn beloftes doet op gebied van corruptiebestrijding of de hervorming van de rechtsstaat halen velen hun schouders op.

Dit is typisch voor autoritair geregeerde staten en volkeren, en zie de rest van Het oligarchisch kapitalisme en ook, om de smáák van echte socialistische autoriteiten te vatten, "Menselijk-al-te-menselijk" van begin 2007.

En formeel gesproken heeft Poetin het helemaal op orde, voor waar het de aspiraties van een dergelijke autoriteit betreft, want Krielaars meldt

De dinsdag door Medvedev ondertekende grondswetwijziging, waarbij de presidentstermijn wordt opgerekt van vier tot zes jaar, onderstreept die machtsrelatie: zij stelt Poetin in staat op ieder gewenst moment terug te keren in het hoogste ambt, nu voor twaalf opeenvolgende jaren.

En wat verderop schrijft Krielaars:

Ook Jevgeni Kiseljov, politicoloog en presentator van de in 2001 op last van de regering gesloten kritische nieuwszender NTV, is overtuigd dat Poetin een blijvende factor is in de Russische politiek. "Vladimir Poetin zal nog steeds president zijn als onze kleinkinderen groot zijn", schreef hij in november in The Moscow Times.

Dat is met enige dichterlijke vrijheid geschreven, maar zie het bovenstaand citaat uit Het oligarchisch kapitalisme: Het is echt niet vanzelfsprekend dat een bevolking die drie opeenvolgende generaties van totalitair bestuur en propaganda achter de rug heeft zich zomaar transformeert in een fraaie constitutionele democratische rechtsstaat - en inderdaad is dat dus niet gebeurd.

Dan de redenen voor Poetin's populariteit van het moment, afgezien van opgevoed zijn in de geest van totalitairisme, terreur, dienen van leiders, en autoritairisme.

Krielaars schrijft:

Voor een groot deel valt Poetins leiderstatus te verklaren uit het feit dat het hem dankzij de oliedollars al die jaren meezat en hij de Russen een ongekende welvaart bezorgde.
(...)
Een andere factor die bijdroeg aan Poetins populariteit was dat hij acht jaar alles deed om Rusland weer als grootmacht te presenteren. Daarmee hielp hij het van zijn minderwaardigheidscomplex af, dat ontstond na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.

Het laatste is weer typisch autoritair en totalitair gedacht, al neem ik dat Krielaars niet kwalijk, want hij zal de feiten beschrijven, en zie weer het bovenstaand citaat. Maar psychologisch beschouwd betreft het iets als de complexen van de modale voetbal-hooligan, en niet van rationele redelijke mensen, want die redeneren en voelen eenvoudig niet zo. (***)

Krielaars vervolgt het bovenstaande zo:

Volgens sociologe Olga Krystjanovskaja, die de Russische machtselite bestudeert, is Poetins enige ideologie dan ook die van een chauvinistisch nationalisme, dat zich vooral uit in een fel anti-Amerikanisme. Die laatste factor komt Poetin tijdens de huidige economische goed uit: regelmatig wijt hij Ruslands problemen aan de 'hebzucht' van Amerika in plaats van aan de mankementen van zijn eigen verticale machtssysteem.

En hier ben ik beland bij mijn bezorgdheid over het Marxisme-Leninisme-Poetinisme:

Niet alleen heerst Poetin vrijwel als dictator in Rusland: Hij is opgeleid in de KGB-traditie, evenals de meeste van zijn uitvoerders en medewerkers; er is geen competente onafhankelijke intellectuele élite in Rusland; er is bij gebrek aan werkelijk vrije media geen gelegenheid die (alsnog) te creëren; ook de elite die er is, is nog opgegroeid in de geest van de Sovjet-Unie; Rusland is een land waar al generaties lang vrijwel iedere onafhankelijke individuele geest snel naar zijn of haar pijnlijke levenseinde is geholpen - en dit land is nu in grote economische problemen; met véél minder inkomsten; en met Europa vlak naast de deur, dat het bovendien kan chanteren met gas, omdat Europa daarvoor afhankelijk is van Rusland.

Kortom, geen vrolijk maar wel een bekend scenario: Eén heel gebruikelijke manier om binnenlandse problemen op te lossen is ze te verplaatsen naar een buitenlandse oorlog of bezetting.

Zover is het nog niet, maar hier is Krielaars weer:

Nu de staatskas als gevolg van het steunen van de alsmaar dalende roebel leger en leger raakt, brokkelen de muren van het door Poetin gebouwde systeem geleidelijk af en laten zien dat de fundamenten daarvan slechts gebaseerd zijn op een hoge olieprijs.

Was het maar waar! Afgezien van olie, zijn die fundamenten vooral de erfenis van het totalitaire denken, doen, voelen, volgen, leiden, geleid worden sinds generaties; het sinds generaties niet weten hoe in vrijheid te leven; en het volkomen verkwisten en vergooien van de kansen sinds 1989, alweer omdat het overgrote deel van de élite zich vooral zette tot graaien en rijkworden, en niet tot rationele herziening van bestuur, bestuursvormen en media, en niet tot het opkweken van een behoorlijke bestuurs-élite. (****)

Hier is Krielaars weer, of beter gezegd, iemand die hij citeert:

"Poetin verandert Rusland in een kaartenhuis dat ieder moment kan instorten", schreef de Zweedse econoom Anders Aslund onlangs in een opinieartikel in The Moscow Times: "Hij heeft de olierijkdom verspild in plaats van die te investeren in infrastructuur, gezondheidszorg, onderwijs en hervormingen van de rechtsspraak."

Inderdaad, en daar was welbeschouwd sinds 1989 zowel de tijd als de gelegenheid als het geld voor. Maar nee.

"If mankind had wished for what is right, they might have had it long ago." (Hazlitt)

En nu zijn ze in Rusland in de volgende situatie, en ik citeer Krielaars weer:

De afgelopen drie maanden is volgens opinieonderzoeks-instituut Levada Centrum tussen de 15 en 20 procent van de bevolking door de getroffen, in de vorm van ontslag, salarisvermindering en schaarste op de arbeidsmarkt. In combinatie met de roebeldevaluatie (de munt is sinds 11 november al 12 keer gedevalueerd) kan die ontwikkeling op korte termijn explosieve vormen aannemen.

Ik zeg geen nee, en merk alleen op dat dit feitelijk neerkomt op gemiddeld één devaluatie van de roebel per week. Dat is nog niet zo snel als in Zimbabwe op dit moment of in Duitsland in 1921, maar het is snel.

Hoe het zij... ik kan alleen pogen het enigszins in kaart te brengen of overzien, maar dit is verre van heugelijk nieuws, ook al omdat Poetin mij de persoon lijkt en de opleiding heeft om conflicten in Rusland bij voorkeur op te lossen via Europa, en het oplossen van binnenlandse problemen middels buitenlandse oorlogen een heel vaak beproefd middel is.

En wat er ook gebeurt, of niet: De Russen hebben de ellende waar ze in zitten of terecht zullen komen (en dan ook anderen in zullen brengen) toch vooral aan zichzelf c.q. - vooral - aan hun bestuursélites te danken, want ze hebben nu bijna 20 jaar de kans gekregen hun land op orde te brengen, en dat overwegend nagelaten, uit domheid en egoïsme, en wellicht vanwege drie opeenvolgende generaties opgevoed in een geest van totalitairisme en terreur.


P.S. En

"Stupidity and egoism are the roots of all vice." (Buddha)

Ook linkte ik hierboven herhaaldelijk naar mijn "De ideologische aap" uit 1989, dat goed en relevant genoeg is om expliciet opgevoerd te worden in dit verband.

crisis-economie

(*) En dat wil dan niet zeggen dat het dan foutloos is of geen baat bij verbeteringen zou kunnen hebben. Ik schrijf immers altijd zonder spellingscorrector, en ben zelf ook niet voorzien van alle denkbare perfecties.

Hoe het zij, achteraf verbeter ik niet vaak, en alleen in het geval van evidente spel- of stel-fouten, als mijn oog er op mocht vallen en ik energie over heb.

(**) Eén reden om zo te formuleren is dat ikzelf goed weet dat reeds in de jaren 20 in de Sovjet-Unie beweerd werd dat "over 10 jaar zullen wij het kapitalisme voorbijgestreefd zijn", in welstand en productiecapaciteit, en dat dit iedere dekade sindsdien zo herhaald werd.

Menselijk geluk hangt maar al te vaak af van wat mensen zich laten wijsmaken over hun situatie.

(***) Ook voor Trotse Nederlanders: Met wie z'n zelfrespect moet ontlenen of ontleent aan de macht of status van z'n natie is veel loos, kennelijk zowel moreel als intellectueel, zo niet psychisch, omdat dit zaken betreft die voor een gelukkig of geslaagd mensenleven zelden van enig belang zijn.

(****) Er is daar wel enige moeite voor gedaan in de vroege negentiger jaren, maar het kwam kennelijk neer op een soort combinatie van ontwikkelingshulp (dus: prestigieuze tijdelijke baantjes voor vers afgestudeerde zonen en dochters van de Westerse élite) en Friedmaniaans economisch denken plus heel weinig echt benul van politiek.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail