+
 

     Nederlog        

 

3 januari 2009

 

Waarheidscommissies Irak en economie (?)

crisis-economie
 

 

De NRC van dit weekend is wat mat en ik ben dat ook, of wellicht is er enig causaal verband.

Er staat bijvoorbeeld een in beginsel aardig interview over bijna twee pagina's met zeven Neerlandse opperbestuurvoorzitters van 10 jaar geleden, nu overwegend met pensioen, die hun licht laten schijnen over de oorzaken van de krediet.

De heren zijn van de top van weleer als ING, Hoogovens, AkzoNobel, DSM, Unilever e.d.; ze dragen ten dele bekende namen als Van Lede, Risseeuw en Tabaksblatt, maar het zijn grauw en grijs ogende heren, met bijpassende meningen en gezichten.

Ik denk niet dat dit alleen aan mij ligt, want ze menen zelf "saai en sober" te zijn, wat wellicht ook een deugd is voor een topmanager, en ze menen zelf ook dat hun wereld van topmanagers voornamelijk beheersd wordt conformisme en modes, zoals dit smaakproefje laat zien van Van Lede, mij tien jaar geleden herhaaldelijk in de media gepresenteerd als DE industriŽle topman van Nederland:

Even terug naar Kees van Lede van AkzoNobel, die zijn analyse over afgenomen loyaliteit en toegenomen egocentrisme graag verder trekt. Hij zegt: "In de jaren zeventig moesten bedrijven sociaal zijn, winst maken was vies, het Chili van Allende was het ideaal. Dat ging fout. In de jaren tachtig moesten we, allemaal weer ondernemer worden, ook de overheid. Dat ging ook fout. Daarna wisten we het opeens. Shareholders value!"

Dit laatste is een eufemisme voor zoveel mogelijk winst zo snel mogelijk, vaak door verkoop van delen van het bedrijf, altijd met zo hoog mogelijke bonussen voor de managers, dus wat ik pirates' equity noem.

Afgezien daarvan: Dit is als "analyse" - zo werd het immers genoemd - te belachelijk voor woorden, en lijkt alsof ik een rapport in vogelvlucht krijg van de eertijdse meningen in ... de universiteitsraad van de UvA of de voorpaginaas van de Volkskrant.

Maar dŗt lijkt dus de analyse van de top der topmanagers van kort geleden, behalve dat u nog niet weet wat zij denken dat hun aandeel aan de is: Geen, want het grote graaien - constateren diversen van hen, kennelijk met spijt - begon na hen.

Hoe het zij, ik vond het zelf allemaal niet zeer leerzaam, behalve dat het mijn mening ondersteunt dat ook op dit niveau de leiders gewoonlijk weinig voorstellen, en inderdaad zijn het kennelijk allemaal zonen uit reeds gearriveerde families, die zelf ook weer hoog maatschappelijk arriveerden, maar dus evident in meerderheid in ieder geval niet door eigen excellentie, behalve natuurlijk in "saaiheid en soberheid".

Overigens... het kan zijn dat ze overwegend gelijk hebben, en ikzelf geloof ook dat saaie en sobere topmanagers ongetwijfeld gemiddeld beter zullen zijn dan postmoderne CEOs met ADHD, megalomanie, en geldpest.

In een andere bijlage behandelt Marc Chavannes de vragen waar de titel van mijn stukje op duidt want hij pleit ervoor dat er iets als waarheidscommissies komen voor de economie onder de titel 'Vermijd volksgericht: stel een financiŽle waarheidscommissie in', wat hijzelf aldus toelicht:

Stel de recessie- en depressievoorspellingen die nu de ronde doen, komen uit. Stel meer mensen verliezen hun baan en oudedagszekerheid. Dan sluit ik niet uit dat de bankiers en andere egokapitalisten die deze financiŽle kortsluiting hebben veroorzaakt, op den duur ook bezoek krijgen van een menigte met hooivorken.

Ik vermoed dat er niet genoeg hooivorken meer zijn in Nederland om mensen in menigte te bewapenen, maar stel iets in deze trant.

Dan komt er wellicht revolutie, die veel waarschijnlijker dan niet snel in deze of gene vorm van tirannie zal verzanden, maar afgezien daarvan denk ik dat de oorzaken van de krediet en wat volgde wel ongeveer bekend zijn:

  • De ideologieŽn van de vrije markt - zelfregulerend, zelfreinigend, zelfherstellend - en van het monetarisme die werden gehuldigd door zowel de toezichtshouders als de regeringen.

  • Het systematische beleid van deregulering, voor al in de VS, onder invloed van die ideologieŽn, mede gemotiveerd door de persoonlijke winsten voor de managers betrokken bij overnames en speculaties in derivaten.

  • De vrijwel totale afwezigheid van enige effectieve controle op of onderzoek naar dit beleid en deze dereguleringen door de parlementen en Europese regeringen.

En ik heb al eerder opgemerkt wie ik voor de voornaamste verantwoordelijken houdt:

De uitdragers van de genoemde ideologieŽn; de falende toezichthouders; de actieve dereguleerders; en vooral de parlementen en regeringen, die volzaten met mensen die zeer goed betaald werden om van Keynes en sen te weten, en niet om zwijgend God's water over God's akker te laten lopen c.q. mee te gokken met de stijgende beurzen en doen alsof dit eeuwig voort moest kunnen duren.

Aan de andere kant: Het zou leuk zijn te weten wat de feitelijke financiŽle posities van veel banken en pensioenfondsen nu zijn, maar ik vermoed dat het vrijwel onmogelijk zal zijn deze posities boven water te krijgen, trouwens gedeeltelijk wegens goede redenen als reputatie-schade en de competitie.

Hoe het zij, Chavannes wil dat er sprake zal zijn van

diepgaand afleggen van verantwoording

en komt daarop via een ander voorbeeld, namelijk Irak en de onwil van Balkenende om een Kamerdebat te laten voeren hoe de regering gerommeld is c.q. de Kamer gerommeld heeft in betrokkenheid bij die oorlog, bijv. door het trio Bush, Cheney en Powell, samen met hun eigen evidente geringe competentie.

Chavannes schrijft:

In de VS lieten pers en Congres zich een paar jaar bedwelmen door de War on Terror-spin van de regering-Bush. Intussen hebben enkele journalisten en Congresleden veel feiten boven water gehaald. Niet alleen de aanleiding tot de oorlog was gefabriceerd in de doemstudio van vice-president Cheney, in zijn omgeving is ook noest gezaagd aan de pijlers van de Amerikaanse rechtsstaat om martelingen van gevangenen juridisch mogelijk te maken.

Ja, dat lijkt mij ook - maar juist dit waren voor mij indertijd redenen om tegen deelneming van het Afghanistan project te zijn, bijvoorbeeld - en zie De Afghaanse denkfout uit januari 2006.

Chavannes vervolgt met redelijk interessante informatie:

In The New York Review of Books (15 januari, 2009) staat een indrukwekkend artikel onder de titel What to do about the Torturers?. David Cole, hoogleraar staats- en strafrecht aan Georgetown University in Washington, maakt daarin de rekening op van deze aantasting van Amerika's geloofwaardigheid als lichtbaken van de democratie.

Zie hiervoor, ook al van drie jaar geleden mijn Martelen voor vrijheid, veiligheid en vrede en alweer idem Staatsterrorisme in de VS (ťťn reden daarvoor was dat rond januari 2006 het debat over de uitzending van Nederlandse troepen naar Afghanistan speelde).

Chavannes vervolgt het bovenstaande:

Cole stelt aan de hand van drie zeer gedegen studies vast dat de hele top van de Amerikaanse overheid, van de ministeries van Defensie, Justitie en van Buitenlandse Zaken, tot en met de CIA en het Witte Huis hebben samengewerkt om de constitutionele idealen te ondermijnen.

Dat is dus ambtsmisdadigheid van de hoogste regionen - en de constitutie van de VS is de moeite van het doorlezen trouwens zeer waard.

Chavannes vervolgt het bovenstaande:

Zoals de apartheidsregimes in Zuid-Afrika de wet altijd keurig op orde hield om haar misdrijven tegen de menselijkheid te rechtvaardigen, zo hebben de juristen in Washington ook overuren gemaakt opdat in GuantŠnamo Bay, in Abu Ghraib en elders verantwoord kon worden gemarteld.

Inderdaad, en Cole wil daar een "gezaghebbende commissie met verregaande bevoegdheden" voor, en "hoeft niet de vorm van een strafproces aan te nemen".

Ikzelf stelde op 11 november voor, overigens niet alleen hierom, maar ook mede om wat ik bijvoorbeeld in Staatsterrorisme in de VS schreef:

Volgens mij is het in abstracte morele en juridische zin rechtvaardig om George Bush Jr. zo snel mogelijk naar Den Haag te krijgen, om zich te verantwoorden voor het Internationale Hof vanwege Guantanomo.

en voegde toe

Ik verwacht niet dat het zal gebeuren, maar het zou in beginsel juist en rechtvaardig zijn.

Misschien is zo een commissie haalbaarder dan Bush Jr. en kompanen in Den Haag opsluiten, maar ik ben geen jurist.

Chavannes citeert Cole o.a. aldus:

"We kennen de meeste feiten misschien, maar zonder afrekening met degenen die verantwoordelijk zijn geweest voor marteling, onmenselijke en vernederende behandeling van gevangenen - onze eigen federale regering - kan het helingsproces niet beginnen"

Dat betwijfel ik, maar ik ben het er in beginsel mee eens dat Bush Jr., Cheney, Rumsfeld en heel wat meer van dat niveau voor een of andere rechtbank of commissie verafwoording zouden moeten afleggen, al betwijfel ik ook nog steeds ůf dat zal gebeuren, was het alleen vanwege de commotie die het zou veroorzaken in de VS. (*)

Chavannes wil ook openheid over de Nederlandse betrokkenheid bij Irak en schrijft o.a.

Nee, Balkenende c.s. hebben niet besloten dat enemy combatants onder water gehouden zouden mogen worden. Maar zij lijken niet te beseffen dat hun onopgehelderde associatie met die oorlog bij ieder nieuw onthuld feit pijnlijker wordt.

Ik zeg geen nee, maar mijn eigen reden indertijd om tegen uitzending naar Afghanistan van Nederlandse troepen te zijn was en is nu juist - zie de boven gelinkte stukken uit januari 2006 - wat er ondertussen bekend was geworden over de martelpraktijken in GuantŠnamo en Abu Ghraib, en ik vermoed daarom dat Balkenende niet erg onder de indruk zal zijn van Chavannes' argument.

Chavannes besluit met een oproep dat alles anders moet, of althans dat

Bankiers, raden van commissarissen, accountants, toezichthouders - iedereen moet zijn oorspronkelijke werk weer gaan doen.

en met dit:

Maar tegelijk moeten de feiten worden gereconstrueerd, de graaiers gehoord. Bijvoorbeeld door een financiŽle waarheidscommissie. Opdat we zonder een volksgericht een nieuwe economie kunnen opbouwen.

Mijn eigen mening is ongeveer als boven: De voornaamste redenen voor de krediet en wat volgde zijn wel ongeveer bekend, en zo een economische waarheidscommissie houd ik voor erg onwaarschijnlijk, ook al omdat het toch echt waar is dat de inderdaad schunnig en obsceen graaiende manager-bankiers toch weinig anders deden dan gebruik te maken van de vrijheden die ze door deregulering toegeworpen hadden gekregen.

Wat volgens mij nodig is om de aanstormende economische enigszins behoorlijk te overleven zijn competente bestuurders en regeerders met een koel hoofd, en zinnige plannen om de economie te hervormen zonder in staatsdictatuur of nog diepere te vervallen.

Daarover - zowel het ťťn als het ander - ben ik ook al niet erg optimistisch, maar het is althans logisch mogelijk, al vermoed ik dat de vernieuwing en verbetering niet uit Nederland zullen komen, maar vooral van het team van Obama zullen moeten komen - en dat zeker als (eertijds) topbestuurder Van Lede niet zat te liegen toen hij (zie boven) de totale ideeŽnarmoede en het stupide dekaden durende volgelingen-gedrag van Neerlandse topbestuurders schetste. (**)

crisis-economie

(*) Eťn van de vele bittere lessen van de geschiedenis is dat de waarachtige lessen van de geschiedenis getrokken plegen te worden en de echte feiten pas boven tafel plegen te komen lang nadat alle betrokkenen overleden zijn.

(**) Maar het kan natuurlijk ook dat hij maar wat voor zich uit zat te liegen - in welk geval ik het een ťrg dom leugenverhaal vind.

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail