Nederlog        

 

15 januari 2008

                                                                 

Over Lucian

 



In mijn 30 favoriete schrijvers noemde ik Lucian, waar ik het vandaag over wil hebben, mede in verband met mijn - derde - verwijdering van de UvA vanwege "uw uitgesproken gedachten" bij filosofie, en zulke Neerlandse integere en begaafde prachtfilosofen als prof.dr. Paul Scheffer.

Ik bezit een heel aardige, prettige en lopende vertaling van Lucian in Penguin:

  • "Lucian - satirical sketches", translated with an introduction by Paul Turner.

Mijn eigen editie is uit 1968, en het origineel verscheen in 1961, en ik zal u zometeen Lucian's presentatie van zichzelf citeren daaruit, maar ik begin  met wat feitelijke achtergronden.

Lucian leefde ongeveer van 115-200 van de christelijke jaartelling. De Encyclopedia of Philosophy, Ed. Paul Edwards, vertelt over hem, ook in de woorden van Paul Turner

(..) Lucian claimed to be a champion of philosophy, wich he described elsewhere as a civilizing and morally improving study; however, he constantly criticized pseudo philosophers for their greed, bad temper, sexual immorality, and the general inconsistency between their preaching and their practice.
The historical occasion for such attacks was the encouragement of philosophy by Marcus Aurelius, which had made philosophers almost as numerous as monks and friars were in the Middle Ages.
  (p. 98-9, Volume 5)

Hij was ÚÚn van de favorieten van nogal wat andere van mijn favorieten. De reden is dat hij vaak grappig is, goed schreef (in het Grieks), en geheel geen liefhebber was van filosofische duisterdenkers of aanstellers. Voltaire bewonderde hem; hij inspireerde Erasmus; en Hume citeerde hem en las hem op zijn sterfbed.

Heel wel mogelijk - ik weet het niet, maar het heeft er veel van weg - was ook Monty Python mede door hem ge´nspireerd, want Lucian's dialogen hebben regelmatig een Pythonesque kwaliteit.

Turner's vertaling citeert "a tenth century encyclopedia", uiteraard een Christelijke, die geheel niet van hem gediend was:

Lucian of Samosata, otherwise known as Lucian the Blasphemer, or the Slanderer, or, more accurately, the Atheist, because in his dialgoues he even makes fun of religion. (..) He is said to have been torn to pieces by mad dogs, because he had been so rabid against the truth - for his Death of Peregrinus the filthy brute attacks Christianity and blasphemes Christ himself. So he was adequately punished in this world, and in the next he will inherit eternal fire with Satan. (p. 7)

Volgens Turner is dat overwegend Christelijke paranoia, want in feite was Lucian helemaal niet zo kritisch tegen de Christenen, al vond hij wel dat ook zij onzin predikten, als zovelen.

Zijn invloed op waarachtige denkers en grote kunstenaars na hem wordt door Turner als volgt omschreven

Besides suggesting subjects for pictures by Botticelli, DŘrer, and Degas, inspiring the music of "L'apprenti sorcier" by Dukas, and influencing such European authors as Boiardo, Ariosto, Erasmus, Rabelais, Cervantes, Voltaire, and Goethe, Lucian has also played a part in English literature.

Sir Thomas More, who translated several of his works into Latin, echoes the True History [van Lucan - MM] in the general form, the fantastic humour, and the quasi-realistic details of his Utopia.
(..)
Ben Jonson (..) his best play Volpone, derives its plot from the brief dialogue on page 75-7 [in Turner's vertaling - MM]. It has been plausibly argued that Lucian is one of the sources of the Grave-scene in Hamlet, and Shakespeare's Timon of Athens is undoubtedly based in part on Lucian's Timon.

De reden voor Lucian's invloed is vooral dat hij grappig is, en niets heel laat van de pretentieuze filosofien van zijn eigen tijd. Hijzelf was minder een filosoof dan een schrijver, die zijn eigen teksten graag en met veel succes mocht voordragen in publiek, en dus ook daarin op een Monty Pythonesque type uit de 2e eeuw na Christus lijkt.

Hier geeft Lucian zijn eigen motivatie om over filosofen te schrijven, in een dialoog met de Godin Philosophy:

PHILOSOPHY: But what's your job? There's no harm in asking that.
LUCIAN: I'm an anti-cheatist, an anti-quackist, an anti-liarist, and an anti-inflated-egoist. I'm anti all the revolting types like that - and there are plenty of them, as you know.
PHILOSOPHY [smiling]: Well, well! You're quite an anti-body, aren't you?
LUCIAN: I certainly am. You can see why I've got myself aso much disliked, and why I'm in such a dangerous situation. Not that I'm not an expert pro-body too. I'm a pro-truthist, a pro-beautician, a pro-sinceritist, and a pro-everything that's pro-worthy. But I don't find much scope for exercisting my talents in that direction, whereas thousands of people are always queuing up for the anti-treatment. In fact I'm so out of practice as a probody, that I dare say I have lost the knack of it by now - but I'm a real expert at the other part of my profession.
PHILOSOPHY [seriously]: That's bad. They're opposite sides of a coin, as it were. So don't specialize in one at the expense of the other. They should merely be different aspects of the same fundamental attitude.
LUCIAN: Well, you know best, Philosophy. But I'm so constituted that I can't help hating bad types and liking good ones.
   (uit: Fishing for phonies, in de Turner-vertaling, p. 177-8)

U begrijpt dus wellicht waarom ik Lucian leuk vind, al is het in mijn geval zo dat (mijn kritiek) : (mijn opbouwend werk) = 20 : 80, bij benadering, op mijn site.

Lucian is een aanrader, en iemand die u met aanzienlijk plezier kunt lezen zonder veel van filosofie te weten: Om hem werkelijk te waarderen hoeft u alleen maar een oppervlakkige bekendheid te hebben met De Filosofen die aan de UvA onderwijzen of met hun nog groter buitenlandse partners in bedrog die u in lange pretentieuze Hollandse TV-programmaas geserveerd krijgt, bijvoorbeeld door Wim Kayzer, waar u in Nederlog enig beeld van kunt krijgen door Hip, spiritueel, modern, lefdasje:  Spinoza, dat ge´nspireerd werd door dezelfde moderne Nederlandse types als Lucian in zijn tijd in het Romeinse rijk aantrof.

Ik wens u veel leesplezier met Lucian. Leuk!

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail